Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1862–1952
Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

William Morris Hughes, Billy Hughes, y bachgen o Landudno a alwai’r Gymraeg yn ‘iaith y nefoedd’, oedd Prif Weinidog Awstralia o 1915 hyd 1923. Arweiniodd ei wlad drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf, siaradodd drosti yng Nghynhadledd Heddwch Paris, ac eisteddodd yn senedd Awstralia o’i diwrnod cyntaf yn 1901 hyd ei farw yn 1952, yr unig un erioed i wasanaethu yno am fwy na hanner can mlynedd. Galwai’r milwyr a’i carai ef yn ‘the little digger’.FfynonellauBilly Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)William Morris Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), seithfed prif weinidog Awstralia, 1915–1923; arweiniodd y genedl yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a pharhaodd ei ddylanwad ar wleidyddiaeth y wlad am ddegawdau; aelod o’r senedd ffederal o’r Ffederasiwn yn 1901 hyd ei farw yn 1952, yr unig un i fod yn seneddwr am fwy na 50 mlynedd; ganed yn Llundain i rieni Cymreig; ymfudodd i Awstralia yn 22 oed ac ymuno â’r mudiad llafur ifanc yno; etholwyd i Gynulliad Deddfwriaethol De Cymru Newydd yn 1894, ac i’r senedd ffederal yn 1901; astudiodd y gyfraith yn rhan-amser a’i alw i’r bar yn 1903; yn y cabinet o 1904, twrnai cyffredinol ym mhob un o lywodraethau Andrew Fisher, dirprwy arweinydd y Blaid Lafur yn 1914; prif weinidog o Hydref 1915; ail-etholwyd gyda mwyafrifoedd mawr yn 1917 a 1919; sefydlodd ragflaenwyr Heddlu Ffederal Awstralia a’r CSIRO; gwnaeth argraff fawr ar arweinwyr eraill y byd yng Nghynhadledd Heddwch Paris 1919, lle sicrhaodd reolaeth Awstralia ar hen Gini Newydd yr Almaen; dychwelodd i’r cabinet yn 1934, a daeth yn adnabyddus am ei rybuddion craff am ymerodraeth Japan; cydnabyddir yn gyffredinol yn un o wleidyddion mwyaf dylanwadol Awstralia yn yr ugeinfed ganrif; hynod boblogaidd gyda’r cyhoedd, yn enwedig cyn-filwyr, a’i galwai’n annwyl ‘the little digger’; roedd ei dad, saer coed ym Mhalas San Steffan, o ogledd Cymru ac yn siarad Cymraeg yn rhugl; roedd ei fam o Lansanffraid-ym-Mechain; wedi marw ei fam yn 1869 fe’i magwyd gan deulu yng Nghymru, gan fyw yn ystod y tymor gyda’i fodryb Mary Hughes yn ei thŷ lojin ‘Bryn Rosa’ yn Llandudno a chanu yng nghôr yr eglwys, a threulio’r gwyliau ar ffermydd y teulu yn Llansanffraid; ystyriai ei flynyddoedd yng Nghymru yn amser hapusaf ei fywyd, roedd yn hynod falch o fod yn Gymro, siaradai’n aml mewn dathliadau Gŵyl Dewi yn Awstralia, a galwai’r Gymraeg yn ‘iaith y nefoedd’; atebai lythyrau gan Gymry Cymraeg drwy gydol ei yrfa, ac fel prif weinidog bu’n cyfnewid geiriau yn Gymraeg â David Lloyd George; yn Ysgol St Stephen, San Steffan, rhoddodd y bardd Matthew Arnold Holl Weithiau Shakespeare iddo, dechrau cariad oes at lenyddiaeth; cyrhaeddodd Brisbane ar 8 Rhagfyr 1884.William Morris Hughes ↗Wicipedia CymraegBu William Morris Hughes, sy’n fwy adnabyddus wrth yr enw Billy Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), yn brif weinidog Awstralia o 1915 hyd 1923; ganed ef yn rhif 7 Moreton Place, Pimlico, Llundain, yn unig fab i rieni Cymreig: roedd ei dad, William Hughes, o Gaergybi a’i fam Jane o Lansanffraid-ym-Mechain, Powys; wedi marwolaeth ei fam ar 28 Mai 1869 bu’n byw gyda’i fodryb Mary Hughes ym Mryn Rosa, 16 Abbey Road, Llandudno, lle ceir plac sy’n cofnodi hynny; mynychai ysgol fechan George Roberts yn y dref, mewn adeilad a godwyd fel ysgol Capel Wesleyaidd Caersalem yn 1837, lle ceir hen blac sy’n darllen ‘The Right Honourable William Morris Hughes, Premier of Australia 1916–23, was educated in this building’; symudodd wedyn i fyw gyda theulu ei fam yn Sir Drefaldwyn, lle gorffennodd ddysgu siarad Cymraeg; yn 14 oed dychwelodd i Lundain i weithio fel athro ifanc; ymfudodd i Awstralia yn Hydref 1884; wedi gwaith fel cogydd a labrwr agorodd siop a bu’n weithgar gyda’r undebau llafur; etholwyd i’r Senedd dros y Blaid Lafur yng Ngorllewin Sydney yn 1901; astudiodd y gyfraith a’i wneud yn fargyfreithiwr yn 1903; prif weinidog o Hydref 1915, yng nghanol y Rhyfel Byd Cyntaf; enillodd ei Blaid Genedlaethol newydd etholiad 1917; yn 1919 cynrychiolodd Awstralia yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Versailles, lle dywedir iddo sgwrsio yn Gymraeg gyda David Lloyd George; ymddiswyddodd yn Chwefror 1923.
| Ganed | 25 Medi 1862, Pimlico, Llundain, i rieni Cymreig |
|---|---|
| Bachgendod | Llandudno a Llansanffraid-ym-Mechain |
| I Awstralia | 1884 |
| Prif Weinidog Awstralia | 1915–1923 |
| Yn y Senedd | 1901–1952, mwy na hanner can mlynedd |
| Bu farw | 28 Hydref 1952 |
Ganed Billy Hughes ar 25 Medi 1862 yn Pimlico, Llundain, unig fab i rieni Cymreig. Roedd ei dad, William Hughes o Gaergybi, yn saer ym Mhalas San Steffan ac yn siarad Cymraeg yn rhugl; roedd ei fam, Jane Morris, o Lansanffraid-ym-Mechain yn Sir Drefaldwyn.FfynonellauWilliam Morris Hughes ↗Wicipedia CymraegBu William Morris Hughes, sy’n fwy adnabyddus wrth yr enw Billy Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), yn brif weinidog Awstralia o 1915 hyd 1923; ganed ef yn rhif 7 Moreton Place, Pimlico, Llundain, yn unig fab i rieni Cymreig: roedd ei dad, William Hughes, o Gaergybi a’i fam Jane o Lansanffraid-ym-Mechain, Powys; wedi marwolaeth ei fam ar 28 Mai 1869 bu’n byw gyda’i fodryb Mary Hughes ym Mryn Rosa, 16 Abbey Road, Llandudno, lle ceir plac sy’n cofnodi hynny; mynychai ysgol fechan George Roberts yn y dref, mewn adeilad a godwyd fel ysgol Capel Wesleyaidd Caersalem yn 1837, lle ceir hen blac sy’n darllen ‘The Right Honourable William Morris Hughes, Premier of Australia 1916–23, was educated in this building’; symudodd wedyn i fyw gyda theulu ei fam yn Sir Drefaldwyn, lle gorffennodd ddysgu siarad Cymraeg; yn 14 oed dychwelodd i Lundain i weithio fel athro ifanc; ymfudodd i Awstralia yn Hydref 1884; wedi gwaith fel cogydd a labrwr agorodd siop a bu’n weithgar gyda’r undebau llafur; etholwyd i’r Senedd dros y Blaid Lafur yng Ngorllewin Sydney yn 1901; astudiodd y gyfraith a’i wneud yn fargyfreithiwr yn 1903; prif weinidog o Hydref 1915, yng nghanol y Rhyfel Byd Cyntaf; enillodd ei Blaid Genedlaethol newydd etholiad 1917; yn 1919 cynrychiolodd Awstralia yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Versailles, lle dywedir iddo sgwrsio yn Gymraeg gyda David Lloyd George; ymddiswyddodd yn Chwefror 1923.Billy Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)William Morris Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), seithfed prif weinidog Awstralia, 1915–1923; arweiniodd y genedl yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a pharhaodd ei ddylanwad ar wleidyddiaeth y wlad am ddegawdau; aelod o’r senedd ffederal o’r Ffederasiwn yn 1901 hyd ei farw yn 1952, yr unig un i fod yn seneddwr am fwy na 50 mlynedd; ganed yn Llundain i rieni Cymreig; ymfudodd i Awstralia yn 22 oed ac ymuno â’r mudiad llafur ifanc yno; etholwyd i Gynulliad Deddfwriaethol De Cymru Newydd yn 1894, ac i’r senedd ffederal yn 1901; astudiodd y gyfraith yn rhan-amser a’i alw i’r bar yn 1903; yn y cabinet o 1904, twrnai cyffredinol ym mhob un o lywodraethau Andrew Fisher, dirprwy arweinydd y Blaid Lafur yn 1914; prif weinidog o Hydref 1915; ail-etholwyd gyda mwyafrifoedd mawr yn 1917 a 1919; sefydlodd ragflaenwyr Heddlu Ffederal Awstralia a’r CSIRO; gwnaeth argraff fawr ar arweinwyr eraill y byd yng Nghynhadledd Heddwch Paris 1919, lle sicrhaodd reolaeth Awstralia ar hen Gini Newydd yr Almaen; dychwelodd i’r cabinet yn 1934, a daeth yn adnabyddus am ei rybuddion craff am ymerodraeth Japan; cydnabyddir yn gyffredinol yn un o wleidyddion mwyaf dylanwadol Awstralia yn yr ugeinfed ganrif; hynod boblogaidd gyda’r cyhoedd, yn enwedig cyn-filwyr, a’i galwai’n annwyl ‘the little digger’; roedd ei dad, saer coed ym Mhalas San Steffan, o ogledd Cymru ac yn siarad Cymraeg yn rhugl; roedd ei fam o Lansanffraid-ym-Mechain; wedi marw ei fam yn 1869 fe’i magwyd gan deulu yng Nghymru, gan fyw yn ystod y tymor gyda’i fodryb Mary Hughes yn ei thŷ lojin ‘Bryn Rosa’ yn Llandudno a chanu yng nghôr yr eglwys, a threulio’r gwyliau ar ffermydd y teulu yn Llansanffraid; ystyriai ei flynyddoedd yng Nghymru yn amser hapusaf ei fywyd, roedd yn hynod falch o fod yn Gymro, siaradai’n aml mewn dathliadau Gŵyl Dewi yn Awstralia, a galwai’r Gymraeg yn ‘iaith y nefoedd’; atebai lythyrau gan Gymry Cymraeg drwy gydol ei yrfa, ac fel prif weinidog bu’n cyfnewid geiriau yn Gymraeg â David Lloyd George; yn Ysgol St Stephen, San Steffan, rhoddodd y bardd Matthew Arnold Holl Weithiau Shakespeare iddo, dechrau cariad oes at lenyddiaeth; cyrhaeddodd Brisbane ar 8 Rhagfyr 1884.
Pan fu farw ei fam yn 1869, anfonwyd y bachgen adref i Gymru. Yn ystod y tymor bu’n byw gyda’i fodryb, Mary Hughes, yn ei thŷ Bryn Rosa yn Abbey Road, Llandudno, canai yng nghôr yr eglwys ac âi i ysgol fechan George Roberts yn hen ysgoldy capel Caersalem. Treuliai’r gwyliau ar ffermydd y teulu yn Llansanffraid, lle gorffennodd ddysgu siarad Cymraeg.FfynonellauWilliam Morris Hughes ↗Wicipedia CymraegBu William Morris Hughes, sy’n fwy adnabyddus wrth yr enw Billy Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), yn brif weinidog Awstralia o 1915 hyd 1923; ganed ef yn rhif 7 Moreton Place, Pimlico, Llundain, yn unig fab i rieni Cymreig: roedd ei dad, William Hughes, o Gaergybi a’i fam Jane o Lansanffraid-ym-Mechain, Powys; wedi marwolaeth ei fam ar 28 Mai 1869 bu’n byw gyda’i fodryb Mary Hughes ym Mryn Rosa, 16 Abbey Road, Llandudno, lle ceir plac sy’n cofnodi hynny; mynychai ysgol fechan George Roberts yn y dref, mewn adeilad a godwyd fel ysgol Capel Wesleyaidd Caersalem yn 1837, lle ceir hen blac sy’n darllen ‘The Right Honourable William Morris Hughes, Premier of Australia 1916–23, was educated in this building’; symudodd wedyn i fyw gyda theulu ei fam yn Sir Drefaldwyn, lle gorffennodd ddysgu siarad Cymraeg; yn 14 oed dychwelodd i Lundain i weithio fel athro ifanc; ymfudodd i Awstralia yn Hydref 1884; wedi gwaith fel cogydd a labrwr agorodd siop a bu’n weithgar gyda’r undebau llafur; etholwyd i’r Senedd dros y Blaid Lafur yng Ngorllewin Sydney yn 1901; astudiodd y gyfraith a’i wneud yn fargyfreithiwr yn 1903; prif weinidog o Hydref 1915, yng nghanol y Rhyfel Byd Cyntaf; enillodd ei Blaid Genedlaethol newydd etholiad 1917; yn 1919 cynrychiolodd Awstralia yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Versailles, lle dywedir iddo sgwrsio yn Gymraeg gyda David Lloyd George; ymddiswyddodd yn Chwefror 1923.Billy Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)William Morris Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), seithfed prif weinidog Awstralia, 1915–1923; arweiniodd y genedl yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a pharhaodd ei ddylanwad ar wleidyddiaeth y wlad am ddegawdau; aelod o’r senedd ffederal o’r Ffederasiwn yn 1901 hyd ei farw yn 1952, yr unig un i fod yn seneddwr am fwy na 50 mlynedd; ganed yn Llundain i rieni Cymreig; ymfudodd i Awstralia yn 22 oed ac ymuno â’r mudiad llafur ifanc yno; etholwyd i Gynulliad Deddfwriaethol De Cymru Newydd yn 1894, ac i’r senedd ffederal yn 1901; astudiodd y gyfraith yn rhan-amser a’i alw i’r bar yn 1903; yn y cabinet o 1904, twrnai cyffredinol ym mhob un o lywodraethau Andrew Fisher, dirprwy arweinydd y Blaid Lafur yn 1914; prif weinidog o Hydref 1915; ail-etholwyd gyda mwyafrifoedd mawr yn 1917 a 1919; sefydlodd ragflaenwyr Heddlu Ffederal Awstralia a’r CSIRO; gwnaeth argraff fawr ar arweinwyr eraill y byd yng Nghynhadledd Heddwch Paris 1919, lle sicrhaodd reolaeth Awstralia ar hen Gini Newydd yr Almaen; dychwelodd i’r cabinet yn 1934, a daeth yn adnabyddus am ei rybuddion craff am ymerodraeth Japan; cydnabyddir yn gyffredinol yn un o wleidyddion mwyaf dylanwadol Awstralia yn yr ugeinfed ganrif; hynod boblogaidd gyda’r cyhoedd, yn enwedig cyn-filwyr, a’i galwai’n annwyl ‘the little digger’; roedd ei dad, saer coed ym Mhalas San Steffan, o ogledd Cymru ac yn siarad Cymraeg yn rhugl; roedd ei fam o Lansanffraid-ym-Mechain; wedi marw ei fam yn 1869 fe’i magwyd gan deulu yng Nghymru, gan fyw yn ystod y tymor gyda’i fodryb Mary Hughes yn ei thŷ lojin ‘Bryn Rosa’ yn Llandudno a chanu yng nghôr yr eglwys, a threulio’r gwyliau ar ffermydd y teulu yn Llansanffraid; ystyriai ei flynyddoedd yng Nghymru yn amser hapusaf ei fywyd, roedd yn hynod falch o fod yn Gymro, siaradai’n aml mewn dathliadau Gŵyl Dewi yn Awstralia, a galwai’r Gymraeg yn ‘iaith y nefoedd’; atebai lythyrau gan Gymry Cymraeg drwy gydol ei yrfa, ac fel prif weinidog bu’n cyfnewid geiriau yn Gymraeg â David Lloyd George; yn Ysgol St Stephen, San Steffan, rhoddodd y bardd Matthew Arnold Holl Weithiau Shakespeare iddo, dechrau cariad oes at lenyddiaeth; cyrhaeddodd Brisbane ar 8 Rhagfyr 1884.
Edrychai’n ôl ar ei flynyddoedd yng Nghymru fel amser hapusaf ei fywyd. Mae placiau ar Fryn Rosa ac ar yr hen ysgol yn Llandudno yn ei gofio heddiw.FfynonellauBilly Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)William Morris Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), seithfed prif weinidog Awstralia, 1915–1923; arweiniodd y genedl yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a pharhaodd ei ddylanwad ar wleidyddiaeth y wlad am ddegawdau; aelod o’r senedd ffederal o’r Ffederasiwn yn 1901 hyd ei farw yn 1952, yr unig un i fod yn seneddwr am fwy na 50 mlynedd; ganed yn Llundain i rieni Cymreig; ymfudodd i Awstralia yn 22 oed ac ymuno â’r mudiad llafur ifanc yno; etholwyd i Gynulliad Deddfwriaethol De Cymru Newydd yn 1894, ac i’r senedd ffederal yn 1901; astudiodd y gyfraith yn rhan-amser a’i alw i’r bar yn 1903; yn y cabinet o 1904, twrnai cyffredinol ym mhob un o lywodraethau Andrew Fisher, dirprwy arweinydd y Blaid Lafur yn 1914; prif weinidog o Hydref 1915; ail-etholwyd gyda mwyafrifoedd mawr yn 1917 a 1919; sefydlodd ragflaenwyr Heddlu Ffederal Awstralia a’r CSIRO; gwnaeth argraff fawr ar arweinwyr eraill y byd yng Nghynhadledd Heddwch Paris 1919, lle sicrhaodd reolaeth Awstralia ar hen Gini Newydd yr Almaen; dychwelodd i’r cabinet yn 1934, a daeth yn adnabyddus am ei rybuddion craff am ymerodraeth Japan; cydnabyddir yn gyffredinol yn un o wleidyddion mwyaf dylanwadol Awstralia yn yr ugeinfed ganrif; hynod boblogaidd gyda’r cyhoedd, yn enwedig cyn-filwyr, a’i galwai’n annwyl ‘the little digger’; roedd ei dad, saer coed ym Mhalas San Steffan, o ogledd Cymru ac yn siarad Cymraeg yn rhugl; roedd ei fam o Lansanffraid-ym-Mechain; wedi marw ei fam yn 1869 fe’i magwyd gan deulu yng Nghymru, gan fyw yn ystod y tymor gyda’i fodryb Mary Hughes yn ei thŷ lojin ‘Bryn Rosa’ yn Llandudno a chanu yng nghôr yr eglwys, a threulio’r gwyliau ar ffermydd y teulu yn Llansanffraid; ystyriai ei flynyddoedd yng Nghymru yn amser hapusaf ei fywyd, roedd yn hynod falch o fod yn Gymro, siaradai’n aml mewn dathliadau Gŵyl Dewi yn Awstralia, a galwai’r Gymraeg yn ‘iaith y nefoedd’; atebai lythyrau gan Gymry Cymraeg drwy gydol ei yrfa, ac fel prif weinidog bu’n cyfnewid geiriau yn Gymraeg â David Lloyd George; yn Ysgol St Stephen, San Steffan, rhoddodd y bardd Matthew Arnold Holl Weithiau Shakespeare iddo, dechrau cariad oes at lenyddiaeth; cyrhaeddodd Brisbane ar 8 Rhagfyr 1884.William Morris Hughes ↗Wicipedia CymraegBu William Morris Hughes, sy’n fwy adnabyddus wrth yr enw Billy Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), yn brif weinidog Awstralia o 1915 hyd 1923; ganed ef yn rhif 7 Moreton Place, Pimlico, Llundain, yn unig fab i rieni Cymreig: roedd ei dad, William Hughes, o Gaergybi a’i fam Jane o Lansanffraid-ym-Mechain, Powys; wedi marwolaeth ei fam ar 28 Mai 1869 bu’n byw gyda’i fodryb Mary Hughes ym Mryn Rosa, 16 Abbey Road, Llandudno, lle ceir plac sy’n cofnodi hynny; mynychai ysgol fechan George Roberts yn y dref, mewn adeilad a godwyd fel ysgol Capel Wesleyaidd Caersalem yn 1837, lle ceir hen blac sy’n darllen ‘The Right Honourable William Morris Hughes, Premier of Australia 1916–23, was educated in this building’; symudodd wedyn i fyw gyda theulu ei fam yn Sir Drefaldwyn, lle gorffennodd ddysgu siarad Cymraeg; yn 14 oed dychwelodd i Lundain i weithio fel athro ifanc; ymfudodd i Awstralia yn Hydref 1884; wedi gwaith fel cogydd a labrwr agorodd siop a bu’n weithgar gyda’r undebau llafur; etholwyd i’r Senedd dros y Blaid Lafur yng Ngorllewin Sydney yn 1901; astudiodd y gyfraith a’i wneud yn fargyfreithiwr yn 1903; prif weinidog o Hydref 1915, yng nghanol y Rhyfel Byd Cyntaf; enillodd ei Blaid Genedlaethol newydd etholiad 1917; yn 1919 cynrychiolodd Awstralia yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Versailles, lle dywedir iddo sgwrsio yn Gymraeg gyda David Lloyd George; ymddiswyddodd yn Chwefror 1923.
Tua un ar ddeg oed aeth yn ôl i Lundain i Ysgol St Stephen yn San Steffan, lle enillodd wobrau mewn geometreg a Ffrangeg a dod yn ddisgybl-athro. Cymerodd y bardd Matthew Arnold, a arolygai’r ysgol, ato a rhoi Holl Weithiau Shakespeare iddo, dechrau cariad oes at lyfrau.FfynonellauBilly Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)William Morris Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), seithfed prif weinidog Awstralia, 1915–1923; arweiniodd y genedl yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a pharhaodd ei ddylanwad ar wleidyddiaeth y wlad am ddegawdau; aelod o’r senedd ffederal o’r Ffederasiwn yn 1901 hyd ei farw yn 1952, yr unig un i fod yn seneddwr am fwy na 50 mlynedd; ganed yn Llundain i rieni Cymreig; ymfudodd i Awstralia yn 22 oed ac ymuno â’r mudiad llafur ifanc yno; etholwyd i Gynulliad Deddfwriaethol De Cymru Newydd yn 1894, ac i’r senedd ffederal yn 1901; astudiodd y gyfraith yn rhan-amser a’i alw i’r bar yn 1903; yn y cabinet o 1904, twrnai cyffredinol ym mhob un o lywodraethau Andrew Fisher, dirprwy arweinydd y Blaid Lafur yn 1914; prif weinidog o Hydref 1915; ail-etholwyd gyda mwyafrifoedd mawr yn 1917 a 1919; sefydlodd ragflaenwyr Heddlu Ffederal Awstralia a’r CSIRO; gwnaeth argraff fawr ar arweinwyr eraill y byd yng Nghynhadledd Heddwch Paris 1919, lle sicrhaodd reolaeth Awstralia ar hen Gini Newydd yr Almaen; dychwelodd i’r cabinet yn 1934, a daeth yn adnabyddus am ei rybuddion craff am ymerodraeth Japan; cydnabyddir yn gyffredinol yn un o wleidyddion mwyaf dylanwadol Awstralia yn yr ugeinfed ganrif; hynod boblogaidd gyda’r cyhoedd, yn enwedig cyn-filwyr, a’i galwai’n annwyl ‘the little digger’; roedd ei dad, saer coed ym Mhalas San Steffan, o ogledd Cymru ac yn siarad Cymraeg yn rhugl; roedd ei fam o Lansanffraid-ym-Mechain; wedi marw ei fam yn 1869 fe’i magwyd gan deulu yng Nghymru, gan fyw yn ystod y tymor gyda’i fodryb Mary Hughes yn ei thŷ lojin ‘Bryn Rosa’ yn Llandudno a chanu yng nghôr yr eglwys, a threulio’r gwyliau ar ffermydd y teulu yn Llansanffraid; ystyriai ei flynyddoedd yng Nghymru yn amser hapusaf ei fywyd, roedd yn hynod falch o fod yn Gymro, siaradai’n aml mewn dathliadau Gŵyl Dewi yn Awstralia, a galwai’r Gymraeg yn ‘iaith y nefoedd’; atebai lythyrau gan Gymry Cymraeg drwy gydol ei yrfa, ac fel prif weinidog bu’n cyfnewid geiriau yn Gymraeg â David Lloyd George; yn Ysgol St Stephen, San Steffan, rhoddodd y bardd Matthew Arnold Holl Weithiau Shakespeare iddo, dechrau cariad oes at lenyddiaeth; cyrhaeddodd Brisbane ar 8 Rhagfyr 1884.William Morris Hughes ↗Wicipedia CymraegBu William Morris Hughes, sy’n fwy adnabyddus wrth yr enw Billy Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), yn brif weinidog Awstralia o 1915 hyd 1923; ganed ef yn rhif 7 Moreton Place, Pimlico, Llundain, yn unig fab i rieni Cymreig: roedd ei dad, William Hughes, o Gaergybi a’i fam Jane o Lansanffraid-ym-Mechain, Powys; wedi marwolaeth ei fam ar 28 Mai 1869 bu’n byw gyda’i fodryb Mary Hughes ym Mryn Rosa, 16 Abbey Road, Llandudno, lle ceir plac sy’n cofnodi hynny; mynychai ysgol fechan George Roberts yn y dref, mewn adeilad a godwyd fel ysgol Capel Wesleyaidd Caersalem yn 1837, lle ceir hen blac sy’n darllen ‘The Right Honourable William Morris Hughes, Premier of Australia 1916–23, was educated in this building’; symudodd wedyn i fyw gyda theulu ei fam yn Sir Drefaldwyn, lle gorffennodd ddysgu siarad Cymraeg; yn 14 oed dychwelodd i Lundain i weithio fel athro ifanc; ymfudodd i Awstralia yn Hydref 1884; wedi gwaith fel cogydd a labrwr agorodd siop a bu’n weithgar gyda’r undebau llafur; etholwyd i’r Senedd dros y Blaid Lafur yng Ngorllewin Sydney yn 1901; astudiodd y gyfraith a’i wneud yn fargyfreithiwr yn 1903; prif weinidog o Hydref 1915, yng nghanol y Rhyfel Byd Cyntaf; enillodd ei Blaid Genedlaethol newydd etholiad 1917; yn 1919 cynrychiolodd Awstralia yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Versailles, lle dywedir iddo sgwrsio yn Gymraeg gyda David Lloyd George; ymddiswyddodd yn Chwefror 1923.
Yn 1884, yn ddwy ar hugain oed, hwyliodd am Awstralia, gan lanio yn Brisbane ar 8 Rhagfyr. Gweithiodd fel cogydd a labrwr, agorodd siop yn Sydney, a thaflu ei hun i’r mudiad llafur ifanc a’r undebau.FfynonellauBilly Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)William Morris Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), seithfed prif weinidog Awstralia, 1915–1923; arweiniodd y genedl yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a pharhaodd ei ddylanwad ar wleidyddiaeth y wlad am ddegawdau; aelod o’r senedd ffederal o’r Ffederasiwn yn 1901 hyd ei farw yn 1952, yr unig un i fod yn seneddwr am fwy na 50 mlynedd; ganed yn Llundain i rieni Cymreig; ymfudodd i Awstralia yn 22 oed ac ymuno â’r mudiad llafur ifanc yno; etholwyd i Gynulliad Deddfwriaethol De Cymru Newydd yn 1894, ac i’r senedd ffederal yn 1901; astudiodd y gyfraith yn rhan-amser a’i alw i’r bar yn 1903; yn y cabinet o 1904, twrnai cyffredinol ym mhob un o lywodraethau Andrew Fisher, dirprwy arweinydd y Blaid Lafur yn 1914; prif weinidog o Hydref 1915; ail-etholwyd gyda mwyafrifoedd mawr yn 1917 a 1919; sefydlodd ragflaenwyr Heddlu Ffederal Awstralia a’r CSIRO; gwnaeth argraff fawr ar arweinwyr eraill y byd yng Nghynhadledd Heddwch Paris 1919, lle sicrhaodd reolaeth Awstralia ar hen Gini Newydd yr Almaen; dychwelodd i’r cabinet yn 1934, a daeth yn adnabyddus am ei rybuddion craff am ymerodraeth Japan; cydnabyddir yn gyffredinol yn un o wleidyddion mwyaf dylanwadol Awstralia yn yr ugeinfed ganrif; hynod boblogaidd gyda’r cyhoedd, yn enwedig cyn-filwyr, a’i galwai’n annwyl ‘the little digger’; roedd ei dad, saer coed ym Mhalas San Steffan, o ogledd Cymru ac yn siarad Cymraeg yn rhugl; roedd ei fam o Lansanffraid-ym-Mechain; wedi marw ei fam yn 1869 fe’i magwyd gan deulu yng Nghymru, gan fyw yn ystod y tymor gyda’i fodryb Mary Hughes yn ei thŷ lojin ‘Bryn Rosa’ yn Llandudno a chanu yng nghôr yr eglwys, a threulio’r gwyliau ar ffermydd y teulu yn Llansanffraid; ystyriai ei flynyddoedd yng Nghymru yn amser hapusaf ei fywyd, roedd yn hynod falch o fod yn Gymro, siaradai’n aml mewn dathliadau Gŵyl Dewi yn Awstralia, a galwai’r Gymraeg yn ‘iaith y nefoedd’; atebai lythyrau gan Gymry Cymraeg drwy gydol ei yrfa, ac fel prif weinidog bu’n cyfnewid geiriau yn Gymraeg â David Lloyd George; yn Ysgol St Stephen, San Steffan, rhoddodd y bardd Matthew Arnold Holl Weithiau Shakespeare iddo, dechrau cariad oes at lenyddiaeth; cyrhaeddodd Brisbane ar 8 Rhagfyr 1884.William Morris Hughes ↗Wicipedia CymraegBu William Morris Hughes, sy’n fwy adnabyddus wrth yr enw Billy Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), yn brif weinidog Awstralia o 1915 hyd 1923; ganed ef yn rhif 7 Moreton Place, Pimlico, Llundain, yn unig fab i rieni Cymreig: roedd ei dad, William Hughes, o Gaergybi a’i fam Jane o Lansanffraid-ym-Mechain, Powys; wedi marwolaeth ei fam ar 28 Mai 1869 bu’n byw gyda’i fodryb Mary Hughes ym Mryn Rosa, 16 Abbey Road, Llandudno, lle ceir plac sy’n cofnodi hynny; mynychai ysgol fechan George Roberts yn y dref, mewn adeilad a godwyd fel ysgol Capel Wesleyaidd Caersalem yn 1837, lle ceir hen blac sy’n darllen ‘The Right Honourable William Morris Hughes, Premier of Australia 1916–23, was educated in this building’; symudodd wedyn i fyw gyda theulu ei fam yn Sir Drefaldwyn, lle gorffennodd ddysgu siarad Cymraeg; yn 14 oed dychwelodd i Lundain i weithio fel athro ifanc; ymfudodd i Awstralia yn Hydref 1884; wedi gwaith fel cogydd a labrwr agorodd siop a bu’n weithgar gyda’r undebau llafur; etholwyd i’r Senedd dros y Blaid Lafur yng Ngorllewin Sydney yn 1901; astudiodd y gyfraith a’i wneud yn fargyfreithiwr yn 1903; prif weinidog o Hydref 1915, yng nghanol y Rhyfel Byd Cyntaf; enillodd ei Blaid Genedlaethol newydd etholiad 1917; yn 1919 cynrychiolodd Awstralia yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Versailles, lle dywedir iddo sgwrsio yn Gymraeg gyda David Lloyd George; ymddiswyddodd yn Chwefror 1923.
Yn 1894 fe’i hetholwyd i senedd De Cymru Newydd, ac yn 1901, pan unodd y trefedigaethau yn un genedl, i’r senedd ffederal gyntaf, dros Orllewin Sydney. Astudiodd y gyfraith yn ei amser hamdden a’i alw i’r bar yn 1903. Daeth yn dwrnai cyffredinol Awstralia ac yn 1914 yn ddirprwy arweinydd y Blaid Lafur.FfynonellauBilly Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)William Morris Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), seithfed prif weinidog Awstralia, 1915–1923; arweiniodd y genedl yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a pharhaodd ei ddylanwad ar wleidyddiaeth y wlad am ddegawdau; aelod o’r senedd ffederal o’r Ffederasiwn yn 1901 hyd ei farw yn 1952, yr unig un i fod yn seneddwr am fwy na 50 mlynedd; ganed yn Llundain i rieni Cymreig; ymfudodd i Awstralia yn 22 oed ac ymuno â’r mudiad llafur ifanc yno; etholwyd i Gynulliad Deddfwriaethol De Cymru Newydd yn 1894, ac i’r senedd ffederal yn 1901; astudiodd y gyfraith yn rhan-amser a’i alw i’r bar yn 1903; yn y cabinet o 1904, twrnai cyffredinol ym mhob un o lywodraethau Andrew Fisher, dirprwy arweinydd y Blaid Lafur yn 1914; prif weinidog o Hydref 1915; ail-etholwyd gyda mwyafrifoedd mawr yn 1917 a 1919; sefydlodd ragflaenwyr Heddlu Ffederal Awstralia a’r CSIRO; gwnaeth argraff fawr ar arweinwyr eraill y byd yng Nghynhadledd Heddwch Paris 1919, lle sicrhaodd reolaeth Awstralia ar hen Gini Newydd yr Almaen; dychwelodd i’r cabinet yn 1934, a daeth yn adnabyddus am ei rybuddion craff am ymerodraeth Japan; cydnabyddir yn gyffredinol yn un o wleidyddion mwyaf dylanwadol Awstralia yn yr ugeinfed ganrif; hynod boblogaidd gyda’r cyhoedd, yn enwedig cyn-filwyr, a’i galwai’n annwyl ‘the little digger’; roedd ei dad, saer coed ym Mhalas San Steffan, o ogledd Cymru ac yn siarad Cymraeg yn rhugl; roedd ei fam o Lansanffraid-ym-Mechain; wedi marw ei fam yn 1869 fe’i magwyd gan deulu yng Nghymru, gan fyw yn ystod y tymor gyda’i fodryb Mary Hughes yn ei thŷ lojin ‘Bryn Rosa’ yn Llandudno a chanu yng nghôr yr eglwys, a threulio’r gwyliau ar ffermydd y teulu yn Llansanffraid; ystyriai ei flynyddoedd yng Nghymru yn amser hapusaf ei fywyd, roedd yn hynod falch o fod yn Gymro, siaradai’n aml mewn dathliadau Gŵyl Dewi yn Awstralia, a galwai’r Gymraeg yn ‘iaith y nefoedd’; atebai lythyrau gan Gymry Cymraeg drwy gydol ei yrfa, ac fel prif weinidog bu’n cyfnewid geiriau yn Gymraeg â David Lloyd George; yn Ysgol St Stephen, San Steffan, rhoddodd y bardd Matthew Arnold Holl Weithiau Shakespeare iddo, dechrau cariad oes at lenyddiaeth; cyrhaeddodd Brisbane ar 8 Rhagfyr 1884.William Morris Hughes ↗Wicipedia CymraegBu William Morris Hughes, sy’n fwy adnabyddus wrth yr enw Billy Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), yn brif weinidog Awstralia o 1915 hyd 1923; ganed ef yn rhif 7 Moreton Place, Pimlico, Llundain, yn unig fab i rieni Cymreig: roedd ei dad, William Hughes, o Gaergybi a’i fam Jane o Lansanffraid-ym-Mechain, Powys; wedi marwolaeth ei fam ar 28 Mai 1869 bu’n byw gyda’i fodryb Mary Hughes ym Mryn Rosa, 16 Abbey Road, Llandudno, lle ceir plac sy’n cofnodi hynny; mynychai ysgol fechan George Roberts yn y dref, mewn adeilad a godwyd fel ysgol Capel Wesleyaidd Caersalem yn 1837, lle ceir hen blac sy’n darllen ‘The Right Honourable William Morris Hughes, Premier of Australia 1916–23, was educated in this building’; symudodd wedyn i fyw gyda theulu ei fam yn Sir Drefaldwyn, lle gorffennodd ddysgu siarad Cymraeg; yn 14 oed dychwelodd i Lundain i weithio fel athro ifanc; ymfudodd i Awstralia yn Hydref 1884; wedi gwaith fel cogydd a labrwr agorodd siop a bu’n weithgar gyda’r undebau llafur; etholwyd i’r Senedd dros y Blaid Lafur yng Ngorllewin Sydney yn 1901; astudiodd y gyfraith a’i wneud yn fargyfreithiwr yn 1903; prif weinidog o Hydref 1915, yng nghanol y Rhyfel Byd Cyntaf; enillodd ei Blaid Genedlaethol newydd etholiad 1917; yn 1919 cynrychiolodd Awstralia yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Versailles, lle dywedir iddo sgwrsio yn Gymraeg gyda David Lloyd George; ymddiswyddodd yn Chwefror 1923.
Yn Hydref 1915, yng nghanol y Rhyfel Byd Cyntaf, daeth yn Brif Weinidog Awstralia. Arweiniodd y genedl drwy’r rhyfel, ac ail-etholwyd ei lywodraethau gyda mwyafrifoedd mawr yn 1917 a 1919. Sefydlodd y cyrff a dyfodd yn Heddlu Ffederal Awstralia a’r CSIRO, asiantaeth wyddoniaeth genedlaethol Awstralia.FfynonellauBilly Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)William Morris Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), seithfed prif weinidog Awstralia, 1915–1923; arweiniodd y genedl yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a pharhaodd ei ddylanwad ar wleidyddiaeth y wlad am ddegawdau; aelod o’r senedd ffederal o’r Ffederasiwn yn 1901 hyd ei farw yn 1952, yr unig un i fod yn seneddwr am fwy na 50 mlynedd; ganed yn Llundain i rieni Cymreig; ymfudodd i Awstralia yn 22 oed ac ymuno â’r mudiad llafur ifanc yno; etholwyd i Gynulliad Deddfwriaethol De Cymru Newydd yn 1894, ac i’r senedd ffederal yn 1901; astudiodd y gyfraith yn rhan-amser a’i alw i’r bar yn 1903; yn y cabinet o 1904, twrnai cyffredinol ym mhob un o lywodraethau Andrew Fisher, dirprwy arweinydd y Blaid Lafur yn 1914; prif weinidog o Hydref 1915; ail-etholwyd gyda mwyafrifoedd mawr yn 1917 a 1919; sefydlodd ragflaenwyr Heddlu Ffederal Awstralia a’r CSIRO; gwnaeth argraff fawr ar arweinwyr eraill y byd yng Nghynhadledd Heddwch Paris 1919, lle sicrhaodd reolaeth Awstralia ar hen Gini Newydd yr Almaen; dychwelodd i’r cabinet yn 1934, a daeth yn adnabyddus am ei rybuddion craff am ymerodraeth Japan; cydnabyddir yn gyffredinol yn un o wleidyddion mwyaf dylanwadol Awstralia yn yr ugeinfed ganrif; hynod boblogaidd gyda’r cyhoedd, yn enwedig cyn-filwyr, a’i galwai’n annwyl ‘the little digger’; roedd ei dad, saer coed ym Mhalas San Steffan, o ogledd Cymru ac yn siarad Cymraeg yn rhugl; roedd ei fam o Lansanffraid-ym-Mechain; wedi marw ei fam yn 1869 fe’i magwyd gan deulu yng Nghymru, gan fyw yn ystod y tymor gyda’i fodryb Mary Hughes yn ei thŷ lojin ‘Bryn Rosa’ yn Llandudno a chanu yng nghôr yr eglwys, a threulio’r gwyliau ar ffermydd y teulu yn Llansanffraid; ystyriai ei flynyddoedd yng Nghymru yn amser hapusaf ei fywyd, roedd yn hynod falch o fod yn Gymro, siaradai’n aml mewn dathliadau Gŵyl Dewi yn Awstralia, a galwai’r Gymraeg yn ‘iaith y nefoedd’; atebai lythyrau gan Gymry Cymraeg drwy gydol ei yrfa, ac fel prif weinidog bu’n cyfnewid geiriau yn Gymraeg â David Lloyd George; yn Ysgol St Stephen, San Steffan, rhoddodd y bardd Matthew Arnold Holl Weithiau Shakespeare iddo, dechrau cariad oes at lenyddiaeth; cyrhaeddodd Brisbane ar 8 Rhagfyr 1884.William Morris Hughes ↗Wicipedia CymraegBu William Morris Hughes, sy’n fwy adnabyddus wrth yr enw Billy Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), yn brif weinidog Awstralia o 1915 hyd 1923; ganed ef yn rhif 7 Moreton Place, Pimlico, Llundain, yn unig fab i rieni Cymreig: roedd ei dad, William Hughes, o Gaergybi a’i fam Jane o Lansanffraid-ym-Mechain, Powys; wedi marwolaeth ei fam ar 28 Mai 1869 bu’n byw gyda’i fodryb Mary Hughes ym Mryn Rosa, 16 Abbey Road, Llandudno, lle ceir plac sy’n cofnodi hynny; mynychai ysgol fechan George Roberts yn y dref, mewn adeilad a godwyd fel ysgol Capel Wesleyaidd Caersalem yn 1837, lle ceir hen blac sy’n darllen ‘The Right Honourable William Morris Hughes, Premier of Australia 1916–23, was educated in this building’; symudodd wedyn i fyw gyda theulu ei fam yn Sir Drefaldwyn, lle gorffennodd ddysgu siarad Cymraeg; yn 14 oed dychwelodd i Lundain i weithio fel athro ifanc; ymfudodd i Awstralia yn Hydref 1884; wedi gwaith fel cogydd a labrwr agorodd siop a bu’n weithgar gyda’r undebau llafur; etholwyd i’r Senedd dros y Blaid Lafur yng Ngorllewin Sydney yn 1901; astudiodd y gyfraith a’i wneud yn fargyfreithiwr yn 1903; prif weinidog o Hydref 1915, yng nghanol y Rhyfel Byd Cyntaf; enillodd ei Blaid Genedlaethol newydd etholiad 1917; yn 1919 cynrychiolodd Awstralia yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Versailles, lle dywedir iddo sgwrsio yn Gymraeg gyda David Lloyd George; ymddiswyddodd yn Chwefror 1923.
Yng Nghynhadledd Heddwch Paris yn 1919 gwnaeth argraff gref ar arweinwyr y byd ac enillodd i Awstralia reolaeth ar hen Gini Newydd yr Almaen. Yno, meddir, bu’n sgwrsio yn Gymraeg gyda David Lloyd George.FfynonellauBilly Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)William Morris Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), seithfed prif weinidog Awstralia, 1915–1923; arweiniodd y genedl yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a pharhaodd ei ddylanwad ar wleidyddiaeth y wlad am ddegawdau; aelod o’r senedd ffederal o’r Ffederasiwn yn 1901 hyd ei farw yn 1952, yr unig un i fod yn seneddwr am fwy na 50 mlynedd; ganed yn Llundain i rieni Cymreig; ymfudodd i Awstralia yn 22 oed ac ymuno â’r mudiad llafur ifanc yno; etholwyd i Gynulliad Deddfwriaethol De Cymru Newydd yn 1894, ac i’r senedd ffederal yn 1901; astudiodd y gyfraith yn rhan-amser a’i alw i’r bar yn 1903; yn y cabinet o 1904, twrnai cyffredinol ym mhob un o lywodraethau Andrew Fisher, dirprwy arweinydd y Blaid Lafur yn 1914; prif weinidog o Hydref 1915; ail-etholwyd gyda mwyafrifoedd mawr yn 1917 a 1919; sefydlodd ragflaenwyr Heddlu Ffederal Awstralia a’r CSIRO; gwnaeth argraff fawr ar arweinwyr eraill y byd yng Nghynhadledd Heddwch Paris 1919, lle sicrhaodd reolaeth Awstralia ar hen Gini Newydd yr Almaen; dychwelodd i’r cabinet yn 1934, a daeth yn adnabyddus am ei rybuddion craff am ymerodraeth Japan; cydnabyddir yn gyffredinol yn un o wleidyddion mwyaf dylanwadol Awstralia yn yr ugeinfed ganrif; hynod boblogaidd gyda’r cyhoedd, yn enwedig cyn-filwyr, a’i galwai’n annwyl ‘the little digger’; roedd ei dad, saer coed ym Mhalas San Steffan, o ogledd Cymru ac yn siarad Cymraeg yn rhugl; roedd ei fam o Lansanffraid-ym-Mechain; wedi marw ei fam yn 1869 fe’i magwyd gan deulu yng Nghymru, gan fyw yn ystod y tymor gyda’i fodryb Mary Hughes yn ei thŷ lojin ‘Bryn Rosa’ yn Llandudno a chanu yng nghôr yr eglwys, a threulio’r gwyliau ar ffermydd y teulu yn Llansanffraid; ystyriai ei flynyddoedd yng Nghymru yn amser hapusaf ei fywyd, roedd yn hynod falch o fod yn Gymro, siaradai’n aml mewn dathliadau Gŵyl Dewi yn Awstralia, a galwai’r Gymraeg yn ‘iaith y nefoedd’; atebai lythyrau gan Gymry Cymraeg drwy gydol ei yrfa, ac fel prif weinidog bu’n cyfnewid geiriau yn Gymraeg â David Lloyd George; yn Ysgol St Stephen, San Steffan, rhoddodd y bardd Matthew Arnold Holl Weithiau Shakespeare iddo, dechrau cariad oes at lenyddiaeth; cyrhaeddodd Brisbane ar 8 Rhagfyr 1884.William Morris Hughes ↗Wicipedia CymraegBu William Morris Hughes, sy’n fwy adnabyddus wrth yr enw Billy Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), yn brif weinidog Awstralia o 1915 hyd 1923; ganed ef yn rhif 7 Moreton Place, Pimlico, Llundain, yn unig fab i rieni Cymreig: roedd ei dad, William Hughes, o Gaergybi a’i fam Jane o Lansanffraid-ym-Mechain, Powys; wedi marwolaeth ei fam ar 28 Mai 1869 bu’n byw gyda’i fodryb Mary Hughes ym Mryn Rosa, 16 Abbey Road, Llandudno, lle ceir plac sy’n cofnodi hynny; mynychai ysgol fechan George Roberts yn y dref, mewn adeilad a godwyd fel ysgol Capel Wesleyaidd Caersalem yn 1837, lle ceir hen blac sy’n darllen ‘The Right Honourable William Morris Hughes, Premier of Australia 1916–23, was educated in this building’; symudodd wedyn i fyw gyda theulu ei fam yn Sir Drefaldwyn, lle gorffennodd ddysgu siarad Cymraeg; yn 14 oed dychwelodd i Lundain i weithio fel athro ifanc; ymfudodd i Awstralia yn Hydref 1884; wedi gwaith fel cogydd a labrwr agorodd siop a bu’n weithgar gyda’r undebau llafur; etholwyd i’r Senedd dros y Blaid Lafur yng Ngorllewin Sydney yn 1901; astudiodd y gyfraith a’i wneud yn fargyfreithiwr yn 1903; prif weinidog o Hydref 1915, yng nghanol y Rhyfel Byd Cyntaf; enillodd ei Blaid Genedlaethol newydd etholiad 1917; yn 1919 cynrychiolodd Awstralia yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Versailles, lle dywedir iddo sgwrsio yn Gymraeg gyda David Lloyd George; ymddiswyddodd yn Chwefror 1923.
Drwy gydol ei fywyd roedd yn hynod falch o fod yn Gymro. Siaradai’n aml mewn cyfarfodydd Gŵyl Dewi yn Awstralia, atebai lythyrau gan Gymry Cymraeg drwy gydol ei yrfa, a galwai’r Gymraeg yn iaith y nefoedd.FfynhonnellBilly Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)William Morris Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), seithfed prif weinidog Awstralia, 1915–1923; arweiniodd y genedl yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a pharhaodd ei ddylanwad ar wleidyddiaeth y wlad am ddegawdau; aelod o’r senedd ffederal o’r Ffederasiwn yn 1901 hyd ei farw yn 1952, yr unig un i fod yn seneddwr am fwy na 50 mlynedd; ganed yn Llundain i rieni Cymreig; ymfudodd i Awstralia yn 22 oed ac ymuno â’r mudiad llafur ifanc yno; etholwyd i Gynulliad Deddfwriaethol De Cymru Newydd yn 1894, ac i’r senedd ffederal yn 1901; astudiodd y gyfraith yn rhan-amser a’i alw i’r bar yn 1903; yn y cabinet o 1904, twrnai cyffredinol ym mhob un o lywodraethau Andrew Fisher, dirprwy arweinydd y Blaid Lafur yn 1914; prif weinidog o Hydref 1915; ail-etholwyd gyda mwyafrifoedd mawr yn 1917 a 1919; sefydlodd ragflaenwyr Heddlu Ffederal Awstralia a’r CSIRO; gwnaeth argraff fawr ar arweinwyr eraill y byd yng Nghynhadledd Heddwch Paris 1919, lle sicrhaodd reolaeth Awstralia ar hen Gini Newydd yr Almaen; dychwelodd i’r cabinet yn 1934, a daeth yn adnabyddus am ei rybuddion craff am ymerodraeth Japan; cydnabyddir yn gyffredinol yn un o wleidyddion mwyaf dylanwadol Awstralia yn yr ugeinfed ganrif; hynod boblogaidd gyda’r cyhoedd, yn enwedig cyn-filwyr, a’i galwai’n annwyl ‘the little digger’; roedd ei dad, saer coed ym Mhalas San Steffan, o ogledd Cymru ac yn siarad Cymraeg yn rhugl; roedd ei fam o Lansanffraid-ym-Mechain; wedi marw ei fam yn 1869 fe’i magwyd gan deulu yng Nghymru, gan fyw yn ystod y tymor gyda’i fodryb Mary Hughes yn ei thŷ lojin ‘Bryn Rosa’ yn Llandudno a chanu yng nghôr yr eglwys, a threulio’r gwyliau ar ffermydd y teulu yn Llansanffraid; ystyriai ei flynyddoedd yng Nghymru yn amser hapusaf ei fywyd, roedd yn hynod falch o fod yn Gymro, siaradai’n aml mewn dathliadau Gŵyl Dewi yn Awstralia, a galwai’r Gymraeg yn ‘iaith y nefoedd’; atebai lythyrau gan Gymry Cymraeg drwy gydol ei yrfa, ac fel prif weinidog bu’n cyfnewid geiriau yn Gymraeg â David Lloyd George; yn Ysgol St Stephen, San Steffan, rhoddodd y bardd Matthew Arnold Holl Weithiau Shakespeare iddo, dechrau cariad oes at lenyddiaeth; cyrhaeddodd Brisbane ar 8 Rhagfyr 1884.
Wedi rhoi’r gorau i fod yn Brif Weinidog yn 1923 arhosodd yn y Senedd, dychwelodd i’r cabinet yn 1934, a rhybuddiodd ei wlad yn gynnar am y perygl o du ymerodraeth Japan. Roedd yn dal yn aelod pan fu farw ar 28 Hydref 1952, wedi gwasanaethu yn y senedd ffederal am fwy na hanner canrif. Fe’i cyfrifir yn un o wleidyddion mwyaf dylanwadol Awstralia yn yr ugeinfed ganrif.FfynonellauBilly Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)William Morris Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), seithfed prif weinidog Awstralia, 1915–1923; arweiniodd y genedl yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a pharhaodd ei ddylanwad ar wleidyddiaeth y wlad am ddegawdau; aelod o’r senedd ffederal o’r Ffederasiwn yn 1901 hyd ei farw yn 1952, yr unig un i fod yn seneddwr am fwy na 50 mlynedd; ganed yn Llundain i rieni Cymreig; ymfudodd i Awstralia yn 22 oed ac ymuno â’r mudiad llafur ifanc yno; etholwyd i Gynulliad Deddfwriaethol De Cymru Newydd yn 1894, ac i’r senedd ffederal yn 1901; astudiodd y gyfraith yn rhan-amser a’i alw i’r bar yn 1903; yn y cabinet o 1904, twrnai cyffredinol ym mhob un o lywodraethau Andrew Fisher, dirprwy arweinydd y Blaid Lafur yn 1914; prif weinidog o Hydref 1915; ail-etholwyd gyda mwyafrifoedd mawr yn 1917 a 1919; sefydlodd ragflaenwyr Heddlu Ffederal Awstralia a’r CSIRO; gwnaeth argraff fawr ar arweinwyr eraill y byd yng Nghynhadledd Heddwch Paris 1919, lle sicrhaodd reolaeth Awstralia ar hen Gini Newydd yr Almaen; dychwelodd i’r cabinet yn 1934, a daeth yn adnabyddus am ei rybuddion craff am ymerodraeth Japan; cydnabyddir yn gyffredinol yn un o wleidyddion mwyaf dylanwadol Awstralia yn yr ugeinfed ganrif; hynod boblogaidd gyda’r cyhoedd, yn enwedig cyn-filwyr, a’i galwai’n annwyl ‘the little digger’; roedd ei dad, saer coed ym Mhalas San Steffan, o ogledd Cymru ac yn siarad Cymraeg yn rhugl; roedd ei fam o Lansanffraid-ym-Mechain; wedi marw ei fam yn 1869 fe’i magwyd gan deulu yng Nghymru, gan fyw yn ystod y tymor gyda’i fodryb Mary Hughes yn ei thŷ lojin ‘Bryn Rosa’ yn Llandudno a chanu yng nghôr yr eglwys, a threulio’r gwyliau ar ffermydd y teulu yn Llansanffraid; ystyriai ei flynyddoedd yng Nghymru yn amser hapusaf ei fywyd, roedd yn hynod falch o fod yn Gymro, siaradai’n aml mewn dathliadau Gŵyl Dewi yn Awstralia, a galwai’r Gymraeg yn ‘iaith y nefoedd’; atebai lythyrau gan Gymry Cymraeg drwy gydol ei yrfa, ac fel prif weinidog bu’n cyfnewid geiriau yn Gymraeg â David Lloyd George; yn Ysgol St Stephen, San Steffan, rhoddodd y bardd Matthew Arnold Holl Weithiau Shakespeare iddo, dechrau cariad oes at lenyddiaeth; cyrhaeddodd Brisbane ar 8 Rhagfyr 1884.William Morris Hughes ↗Wicipedia CymraegBu William Morris Hughes, sy’n fwy adnabyddus wrth yr enw Billy Hughes (25 Medi 1862 – 28 Hydref 1952), yn brif weinidog Awstralia o 1915 hyd 1923; ganed ef yn rhif 7 Moreton Place, Pimlico, Llundain, yn unig fab i rieni Cymreig: roedd ei dad, William Hughes, o Gaergybi a’i fam Jane o Lansanffraid-ym-Mechain, Powys; wedi marwolaeth ei fam ar 28 Mai 1869 bu’n byw gyda’i fodryb Mary Hughes ym Mryn Rosa, 16 Abbey Road, Llandudno, lle ceir plac sy’n cofnodi hynny; mynychai ysgol fechan George Roberts yn y dref, mewn adeilad a godwyd fel ysgol Capel Wesleyaidd Caersalem yn 1837, lle ceir hen blac sy’n darllen ‘The Right Honourable William Morris Hughes, Premier of Australia 1916–23, was educated in this building’; symudodd wedyn i fyw gyda theulu ei fam yn Sir Drefaldwyn, lle gorffennodd ddysgu siarad Cymraeg; yn 14 oed dychwelodd i Lundain i weithio fel athro ifanc; ymfudodd i Awstralia yn Hydref 1884; wedi gwaith fel cogydd a labrwr agorodd siop a bu’n weithgar gyda’r undebau llafur; etholwyd i’r Senedd dros y Blaid Lafur yng Ngorllewin Sydney yn 1901; astudiodd y gyfraith a’i wneud yn fargyfreithiwr yn 1903; prif weinidog o Hydref 1915, yng nghanol y Rhyfel Byd Cyntaf; enillodd ei Blaid Genedlaethol newydd etholiad 1917; yn 1919 cynrychiolodd Awstralia yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Versailles, lle dywedir iddo sgwrsio yn Gymraeg gyda David Lloyd George; ymddiswyddodd yn Chwefror 1923.
Ffynonellau a darllen pellach
Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesBardd o Gasnewydd a fu’n crwydro America, a gollodd goes wrth neidio ar drên, ac a ysgrifennodd ‘What is this life if, full of care, we have no time to stand and stare.’
W. H. DaviesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf