Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1863–1945
Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

David Lloyd George, y Dewin Cymreig, oedd yr unig Gymro erioed i fod yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig, a’r Gymraeg oedd ei famiaith. Fel Canghellor cyflwynodd bensiynau’r henoed, Cyllideb y Bobl ac Yswiriant Cenedlaethol, ac fe’i cofir fel pensaer y wladwriaeth les. Fel Prif Weinidog o 1916 hyd 1922 arweiniodd Brydain i fuddugoliaeth yn y Rhyfel Byd Cyntaf ac roedd yn un o’r ‘Tri Mawr’ a luniodd yr heddwch yn Versailles. Geilw Wicipedia Cymraeg ef y gwladweinydd rhyngwladol mwyaf a gynhyrchodd Cymru erioed.FfynonellauDavid Lloyd George ↗Wicipedia CymraegRoedd David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), a adnabyddid fel y ‘Dewin Cymreig’, yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig rhwng Rhagfyr 1916 a Hydref 1922; hyd yma, ef yw’r unig Gymro i ddal y swydd; y Gymraeg oedd ei famiaith; caiff ei gydnabod fel pensaer y wladwriaeth les; ef oedd prif weinidog Rhyddfrydol olaf y Deyrnas Unedig; treuliodd ei blentyndod ym mhentref Llanystumdwy, Eifionydd, o 1864 hyd 1880, lle cafodd ei fagu ar aelwyd Gymraeg gan ei fam weddw a’i ewythr Richard Lloyd; daeth yn gyfreithiwr gyda phractis yng Nghricieth erbyn 1885; ‘y gwladweinydd rhyngwladol mwyaf a gynhyrchodd Cymru erioed’, un o’r ‘Tri Mawr’ a luniodd Gytundeb Versailles; aelod seneddol Rhyddfrydol am hanner can mlynedd, Llywydd y Bwrdd Masnach (1905–08), Canghellor y Trysorlys (1908–15), Gweinidog Arfau (1915–16) a Gweinidog Rhyfel (1916); arweiniodd y wlad drwy gyfnod argyfyngus yn y Rhyfel Byd Cyntaf, ac roedd yn adnabyddus am ei sgiliau fel arweinydd ac fel siaradwr effeithiol a huawdl; erbyn 1918 fe’i gelwid ym Mhrydain yn ‘Y Dewin Cymreig’ a ‘y dyn a enillodd y rhyfel’; roedd ei dad William George o Drefwrdan, Sir Benfro, a’i fam Elizabeth Lloyd o Lanystumdwy.David Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.Lloyd George, David (1863 – 1945), the first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 5 New York Place, Manceinion, 17 Ionawr 1863, mab William George o Dre-coed, Sir Benfro, ac Elizabeth, merch David Lloyd o Lanystumdwy; wedi marw ei dad yn 1864 aeth ei fam â’i phlant i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd (1834–1917); addysgwyd yn Ysgol Genedlaethol Llanystumdwy; pasiodd ei arholiad cyfraith terfynol gydag anrhydedd yn 1884; dechreuodd ymarfer yn gyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 ac ennill enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl; daeth i amlygrwydd yn 1888 fel cyfreithiwr yr amddiffyniad yn Achos Claddu Llanfrothen, a enillodd ar apêl; etholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 gyda mwyafrif o 18; Cymreig yn bennaf oedd ei ddiddordebau cynnar, yn enwedig datgysylltu a diwygio’r tir; ymgyrchodd yng Nghymru dros Gymru Fydd; gwrthwynebodd Ryfel De Affrica, ac yn Birmingham yn Rhagfyr 1901 roedd ei fywyd mewn perygl gan dorf; arweinydd gwrthwynebiad y Radicaliaid a’r Anghydffurfwyr i Fesur Addysg 1902; Llywydd y Bwrdd Masnach o 1905, gyda gallu gweinyddol eithriadol a dawn i setlo anghydfodau diwydiannol, gan atal streic ar y rheilffyrdd yn 1907; Canghellor y Trysorlys o Ebrill 1908, llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriadwyd ei Gyllideb 1909 i dalu am ddiwygio cymdeithasol, ac arweiniodd ei gwrthod gan yr Arglwyddi at Ddeddf y Senedd 1911; ar 4 Mai 1911 cyflwynodd Fesur Yswiriant Cenedlaethol, ar gyfer yswiriant iechyd a diweithdra, a ddaeth yn gyfraith y mis Rhagfyr hwnnw; daeth Cyllideb 1911 â chyflog i aelodau seneddol; yn 1912 lansiodd ei ymgyrch dros ddiwygio’r tir; Gweinidog Arfau, Mai 1915; Ysgrifennydd Rhyfel, 1916; Prif Weinidog, Rhagfyr 1916; sefydlodd undod rheolaeth lluoedd y cynghreiriaid; dychwelwyd yn 1918 gyda mwyafrif o 345; un o dri ffigur amlycaf y Gynhadledd Heddwch, a agorwyd 18 Ionawr 1919; cariodd y Cytundeb Gwyddelig yn Rhagfyr 1921; ymddiswyddodd Hydref 1922; Ymchwiliad Diwydiannol y Rhyddfrydwyr, 1926; amlinellodd ei raglen ‘New Deal’ ym Mangor yn Ionawr 1934; War Memoirs, 1933–36; Iarll Lloyd-George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, 1945; Urdd Teilyngdod 1919, Légion d’honneur 1920; Cwnstabl Castell Caernarfon o 1908; graddau er anrhydedd gan Gymru, Rhydychen, Caeredin, Sheffield a Birmingham; bu farw yn ei gartref, Tŷ Newydd, Llanystumdwy, 26 Mawrth 1945, a’i gladdu yn ôl ei ddymuniad ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor ger ei gartref; priododd ar 24 Ionawr 1888 Margaret, merch Richard a Mary Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth; plant Richard, Mair Eluned, Olwen, Gwilym a Megan.
| Ganed | 17 Ionawr 1863, Manceinion, i rieni Cymreig |
|---|---|
| Magwyd | Llanystumdwy, Eifionydd |
| Aelod dros Fwrdeistrefi Caernarfon | 1890–1945 |
| Canghellor y Trysorlys | 1908–1915 |
| Prif Weinidog | Rhagfyr 1916 – Hydref 1922 |
| Bu farw | 26 Mawrth 1945, Tŷ Newydd, Llanystumdwy |
Ganed David Lloyd George ym Manceinion ar 17 Ionawr 1863, mab William George o Sir Benfro, athro, ac Elizabeth Lloyd o Lanystumdwy. Pan fu farw ei dad yn 1864, aeth ei fam â’i phlant adref i Lanystumdwy, lle buont yn byw gyda’i brawd Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg a luniodd holl fywyd y bachgen.FfynonellauLloyd George, David (1863 – 1945), the first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 5 New York Place, Manceinion, 17 Ionawr 1863, mab William George o Dre-coed, Sir Benfro, ac Elizabeth, merch David Lloyd o Lanystumdwy; wedi marw ei dad yn 1864 aeth ei fam â’i phlant i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd (1834–1917); addysgwyd yn Ysgol Genedlaethol Llanystumdwy; pasiodd ei arholiad cyfraith terfynol gydag anrhydedd yn 1884; dechreuodd ymarfer yn gyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 ac ennill enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl; daeth i amlygrwydd yn 1888 fel cyfreithiwr yr amddiffyniad yn Achos Claddu Llanfrothen, a enillodd ar apêl; etholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 gyda mwyafrif o 18; Cymreig yn bennaf oedd ei ddiddordebau cynnar, yn enwedig datgysylltu a diwygio’r tir; ymgyrchodd yng Nghymru dros Gymru Fydd; gwrthwynebodd Ryfel De Affrica, ac yn Birmingham yn Rhagfyr 1901 roedd ei fywyd mewn perygl gan dorf; arweinydd gwrthwynebiad y Radicaliaid a’r Anghydffurfwyr i Fesur Addysg 1902; Llywydd y Bwrdd Masnach o 1905, gyda gallu gweinyddol eithriadol a dawn i setlo anghydfodau diwydiannol, gan atal streic ar y rheilffyrdd yn 1907; Canghellor y Trysorlys o Ebrill 1908, llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriadwyd ei Gyllideb 1909 i dalu am ddiwygio cymdeithasol, ac arweiniodd ei gwrthod gan yr Arglwyddi at Ddeddf y Senedd 1911; ar 4 Mai 1911 cyflwynodd Fesur Yswiriant Cenedlaethol, ar gyfer yswiriant iechyd a diweithdra, a ddaeth yn gyfraith y mis Rhagfyr hwnnw; daeth Cyllideb 1911 â chyflog i aelodau seneddol; yn 1912 lansiodd ei ymgyrch dros ddiwygio’r tir; Gweinidog Arfau, Mai 1915; Ysgrifennydd Rhyfel, 1916; Prif Weinidog, Rhagfyr 1916; sefydlodd undod rheolaeth lluoedd y cynghreiriaid; dychwelwyd yn 1918 gyda mwyafrif o 345; un o dri ffigur amlycaf y Gynhadledd Heddwch, a agorwyd 18 Ionawr 1919; cariodd y Cytundeb Gwyddelig yn Rhagfyr 1921; ymddiswyddodd Hydref 1922; Ymchwiliad Diwydiannol y Rhyddfrydwyr, 1926; amlinellodd ei raglen ‘New Deal’ ym Mangor yn Ionawr 1934; War Memoirs, 1933–36; Iarll Lloyd-George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, 1945; Urdd Teilyngdod 1919, Légion d’honneur 1920; Cwnstabl Castell Caernarfon o 1908; graddau er anrhydedd gan Gymru, Rhydychen, Caeredin, Sheffield a Birmingham; bu farw yn ei gartref, Tŷ Newydd, Llanystumdwy, 26 Mawrth 1945, a’i gladdu yn ôl ei ddymuniad ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor ger ei gartref; priododd ar 24 Ionawr 1888 Margaret, merch Richard a Mary Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth; plant Richard, Mair Eluned, Olwen, Gwilym a Megan.David Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.David Lloyd George ↗Wicipedia CymraegRoedd David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), a adnabyddid fel y ‘Dewin Cymreig’, yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig rhwng Rhagfyr 1916 a Hydref 1922; hyd yma, ef yw’r unig Gymro i ddal y swydd; y Gymraeg oedd ei famiaith; caiff ei gydnabod fel pensaer y wladwriaeth les; ef oedd prif weinidog Rhyddfrydol olaf y Deyrnas Unedig; treuliodd ei blentyndod ym mhentref Llanystumdwy, Eifionydd, o 1864 hyd 1880, lle cafodd ei fagu ar aelwyd Gymraeg gan ei fam weddw a’i ewythr Richard Lloyd; daeth yn gyfreithiwr gyda phractis yng Nghricieth erbyn 1885; ‘y gwladweinydd rhyngwladol mwyaf a gynhyrchodd Cymru erioed’, un o’r ‘Tri Mawr’ a luniodd Gytundeb Versailles; aelod seneddol Rhyddfrydol am hanner can mlynedd, Llywydd y Bwrdd Masnach (1905–08), Canghellor y Trysorlys (1908–15), Gweinidog Arfau (1915–16) a Gweinidog Rhyfel (1916); arweiniodd y wlad drwy gyfnod argyfyngus yn y Rhyfel Byd Cyntaf, ac roedd yn adnabyddus am ei sgiliau fel arweinydd ac fel siaradwr effeithiol a huawdl; erbyn 1918 fe’i gelwid ym Mhrydain yn ‘Y Dewin Cymreig’ a ‘y dyn a enillodd y rhyfel’; roedd ei dad William George o Drefwrdan, Sir Benfro, a’i fam Elizabeth Lloyd o Lanystumdwy.
Fe’i magwyd ar aelwyd Gymraeg, a’r Gymraeg oedd ei iaith gyntaf. Fel y dywedodd Roy Jenkins, Cymreig oedd ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd a’i iaith.FfynonellauDavid Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.David Lloyd George ↗Wicipedia CymraegRoedd David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), a adnabyddid fel y ‘Dewin Cymreig’, yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig rhwng Rhagfyr 1916 a Hydref 1922; hyd yma, ef yw’r unig Gymro i ddal y swydd; y Gymraeg oedd ei famiaith; caiff ei gydnabod fel pensaer y wladwriaeth les; ef oedd prif weinidog Rhyddfrydol olaf y Deyrnas Unedig; treuliodd ei blentyndod ym mhentref Llanystumdwy, Eifionydd, o 1864 hyd 1880, lle cafodd ei fagu ar aelwyd Gymraeg gan ei fam weddw a’i ewythr Richard Lloyd; daeth yn gyfreithiwr gyda phractis yng Nghricieth erbyn 1885; ‘y gwladweinydd rhyngwladol mwyaf a gynhyrchodd Cymru erioed’, un o’r ‘Tri Mawr’ a luniodd Gytundeb Versailles; aelod seneddol Rhyddfrydol am hanner can mlynedd, Llywydd y Bwrdd Masnach (1905–08), Canghellor y Trysorlys (1908–15), Gweinidog Arfau (1915–16) a Gweinidog Rhyfel (1916); arweiniodd y wlad drwy gyfnod argyfyngus yn y Rhyfel Byd Cyntaf, ac roedd yn adnabyddus am ei sgiliau fel arweinydd ac fel siaradwr effeithiol a huawdl; erbyn 1918 fe’i gelwid ym Mhrydain yn ‘Y Dewin Cymreig’ a ‘y dyn a enillodd y rhyfel’; roedd ei dad William George o Drefwrdan, Sir Benfro, a’i fam Elizabeth Lloyd o Lanystumdwy.
Wedi ysgol y pentref hyfforddodd yn gyfreithiwr, gan basio ei arholiad terfynol gydag anrhydedd yn 1884, a sefydlu practis yng Nghricieth yn 1885. Buan yr enillodd enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl. Ef yw’r unig gyfreithiwr erioed i ddod yn Brif Weinidog o hyd.FfynonellauLloyd George, David (1863 – 1945), the first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 5 New York Place, Manceinion, 17 Ionawr 1863, mab William George o Dre-coed, Sir Benfro, ac Elizabeth, merch David Lloyd o Lanystumdwy; wedi marw ei dad yn 1864 aeth ei fam â’i phlant i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd (1834–1917); addysgwyd yn Ysgol Genedlaethol Llanystumdwy; pasiodd ei arholiad cyfraith terfynol gydag anrhydedd yn 1884; dechreuodd ymarfer yn gyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 ac ennill enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl; daeth i amlygrwydd yn 1888 fel cyfreithiwr yr amddiffyniad yn Achos Claddu Llanfrothen, a enillodd ar apêl; etholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 gyda mwyafrif o 18; Cymreig yn bennaf oedd ei ddiddordebau cynnar, yn enwedig datgysylltu a diwygio’r tir; ymgyrchodd yng Nghymru dros Gymru Fydd; gwrthwynebodd Ryfel De Affrica, ac yn Birmingham yn Rhagfyr 1901 roedd ei fywyd mewn perygl gan dorf; arweinydd gwrthwynebiad y Radicaliaid a’r Anghydffurfwyr i Fesur Addysg 1902; Llywydd y Bwrdd Masnach o 1905, gyda gallu gweinyddol eithriadol a dawn i setlo anghydfodau diwydiannol, gan atal streic ar y rheilffyrdd yn 1907; Canghellor y Trysorlys o Ebrill 1908, llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriadwyd ei Gyllideb 1909 i dalu am ddiwygio cymdeithasol, ac arweiniodd ei gwrthod gan yr Arglwyddi at Ddeddf y Senedd 1911; ar 4 Mai 1911 cyflwynodd Fesur Yswiriant Cenedlaethol, ar gyfer yswiriant iechyd a diweithdra, a ddaeth yn gyfraith y mis Rhagfyr hwnnw; daeth Cyllideb 1911 â chyflog i aelodau seneddol; yn 1912 lansiodd ei ymgyrch dros ddiwygio’r tir; Gweinidog Arfau, Mai 1915; Ysgrifennydd Rhyfel, 1916; Prif Weinidog, Rhagfyr 1916; sefydlodd undod rheolaeth lluoedd y cynghreiriaid; dychwelwyd yn 1918 gyda mwyafrif o 345; un o dri ffigur amlycaf y Gynhadledd Heddwch, a agorwyd 18 Ionawr 1919; cariodd y Cytundeb Gwyddelig yn Rhagfyr 1921; ymddiswyddodd Hydref 1922; Ymchwiliad Diwydiannol y Rhyddfrydwyr, 1926; amlinellodd ei raglen ‘New Deal’ ym Mangor yn Ionawr 1934; War Memoirs, 1933–36; Iarll Lloyd-George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, 1945; Urdd Teilyngdod 1919, Légion d’honneur 1920; Cwnstabl Castell Caernarfon o 1908; graddau er anrhydedd gan Gymru, Rhydychen, Caeredin, Sheffield a Birmingham; bu farw yn ei gartref, Tŷ Newydd, Llanystumdwy, 26 Mawrth 1945, a’i gladdu yn ôl ei ddymuniad ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor ger ei gartref; priododd ar 24 Ionawr 1888 Margaret, merch Richard a Mary Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth; plant Richard, Mair Eluned, Olwen, Gwilym a Megan.David Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.
Yn 1888 enillodd Achos Claddu Llanfrothen ar apêl, gan sicrhau hawl Anghydffurfwyr i’w claddu â’u defodau eu hunain ym mynwent y plwyf. Fe’i dathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru. Yr un flwyddyn priododd Margaret Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth.FfynonellauDavid Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.Lloyd George, David (1863 – 1945), the first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 5 New York Place, Manceinion, 17 Ionawr 1863, mab William George o Dre-coed, Sir Benfro, ac Elizabeth, merch David Lloyd o Lanystumdwy; wedi marw ei dad yn 1864 aeth ei fam â’i phlant i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd (1834–1917); addysgwyd yn Ysgol Genedlaethol Llanystumdwy; pasiodd ei arholiad cyfraith terfynol gydag anrhydedd yn 1884; dechreuodd ymarfer yn gyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 ac ennill enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl; daeth i amlygrwydd yn 1888 fel cyfreithiwr yr amddiffyniad yn Achos Claddu Llanfrothen, a enillodd ar apêl; etholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 gyda mwyafrif o 18; Cymreig yn bennaf oedd ei ddiddordebau cynnar, yn enwedig datgysylltu a diwygio’r tir; ymgyrchodd yng Nghymru dros Gymru Fydd; gwrthwynebodd Ryfel De Affrica, ac yn Birmingham yn Rhagfyr 1901 roedd ei fywyd mewn perygl gan dorf; arweinydd gwrthwynebiad y Radicaliaid a’r Anghydffurfwyr i Fesur Addysg 1902; Llywydd y Bwrdd Masnach o 1905, gyda gallu gweinyddol eithriadol a dawn i setlo anghydfodau diwydiannol, gan atal streic ar y rheilffyrdd yn 1907; Canghellor y Trysorlys o Ebrill 1908, llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriadwyd ei Gyllideb 1909 i dalu am ddiwygio cymdeithasol, ac arweiniodd ei gwrthod gan yr Arglwyddi at Ddeddf y Senedd 1911; ar 4 Mai 1911 cyflwynodd Fesur Yswiriant Cenedlaethol, ar gyfer yswiriant iechyd a diweithdra, a ddaeth yn gyfraith y mis Rhagfyr hwnnw; daeth Cyllideb 1911 â chyflog i aelodau seneddol; yn 1912 lansiodd ei ymgyrch dros ddiwygio’r tir; Gweinidog Arfau, Mai 1915; Ysgrifennydd Rhyfel, 1916; Prif Weinidog, Rhagfyr 1916; sefydlodd undod rheolaeth lluoedd y cynghreiriaid; dychwelwyd yn 1918 gyda mwyafrif o 345; un o dri ffigur amlycaf y Gynhadledd Heddwch, a agorwyd 18 Ionawr 1919; cariodd y Cytundeb Gwyddelig yn Rhagfyr 1921; ymddiswyddodd Hydref 1922; Ymchwiliad Diwydiannol y Rhyddfrydwyr, 1926; amlinellodd ei raglen ‘New Deal’ ym Mangor yn Ionawr 1934; War Memoirs, 1933–36; Iarll Lloyd-George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, 1945; Urdd Teilyngdod 1919, Légion d’honneur 1920; Cwnstabl Castell Caernarfon o 1908; graddau er anrhydedd gan Gymru, Rhydychen, Caeredin, Sheffield a Birmingham; bu farw yn ei gartref, Tŷ Newydd, Llanystumdwy, 26 Mawrth 1945, a’i gladdu yn ôl ei ddymuniad ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor ger ei gartref; priododd ar 24 Ionawr 1888 Margaret, merch Richard a Mary Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth; plant Richard, Mair Eluned, Olwen, Gwilym a Megan.
Ar 10 Ebrill 1890, yn saith ar hugain oed, fe’i hetholwyd yn aelod dros Fwrdeistrefi Caernarfon o ddeunaw pleidlais, a dychwelodd y fwrdeistref ef am 55 mlynedd. Achosion Cymru oedd ei achosion cyntaf: datgysylltu’r Eglwys, diwygio’r tir, a Chymru Fydd, y mudiad dros ymreolaeth i Gymru.FfynonellauLloyd George, David (1863 – 1945), the first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 5 New York Place, Manceinion, 17 Ionawr 1863, mab William George o Dre-coed, Sir Benfro, ac Elizabeth, merch David Lloyd o Lanystumdwy; wedi marw ei dad yn 1864 aeth ei fam â’i phlant i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd (1834–1917); addysgwyd yn Ysgol Genedlaethol Llanystumdwy; pasiodd ei arholiad cyfraith terfynol gydag anrhydedd yn 1884; dechreuodd ymarfer yn gyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 ac ennill enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl; daeth i amlygrwydd yn 1888 fel cyfreithiwr yr amddiffyniad yn Achos Claddu Llanfrothen, a enillodd ar apêl; etholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 gyda mwyafrif o 18; Cymreig yn bennaf oedd ei ddiddordebau cynnar, yn enwedig datgysylltu a diwygio’r tir; ymgyrchodd yng Nghymru dros Gymru Fydd; gwrthwynebodd Ryfel De Affrica, ac yn Birmingham yn Rhagfyr 1901 roedd ei fywyd mewn perygl gan dorf; arweinydd gwrthwynebiad y Radicaliaid a’r Anghydffurfwyr i Fesur Addysg 1902; Llywydd y Bwrdd Masnach o 1905, gyda gallu gweinyddol eithriadol a dawn i setlo anghydfodau diwydiannol, gan atal streic ar y rheilffyrdd yn 1907; Canghellor y Trysorlys o Ebrill 1908, llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriadwyd ei Gyllideb 1909 i dalu am ddiwygio cymdeithasol, ac arweiniodd ei gwrthod gan yr Arglwyddi at Ddeddf y Senedd 1911; ar 4 Mai 1911 cyflwynodd Fesur Yswiriant Cenedlaethol, ar gyfer yswiriant iechyd a diweithdra, a ddaeth yn gyfraith y mis Rhagfyr hwnnw; daeth Cyllideb 1911 â chyflog i aelodau seneddol; yn 1912 lansiodd ei ymgyrch dros ddiwygio’r tir; Gweinidog Arfau, Mai 1915; Ysgrifennydd Rhyfel, 1916; Prif Weinidog, Rhagfyr 1916; sefydlodd undod rheolaeth lluoedd y cynghreiriaid; dychwelwyd yn 1918 gyda mwyafrif o 345; un o dri ffigur amlycaf y Gynhadledd Heddwch, a agorwyd 18 Ionawr 1919; cariodd y Cytundeb Gwyddelig yn Rhagfyr 1921; ymddiswyddodd Hydref 1922; Ymchwiliad Diwydiannol y Rhyddfrydwyr, 1926; amlinellodd ei raglen ‘New Deal’ ym Mangor yn Ionawr 1934; War Memoirs, 1933–36; Iarll Lloyd-George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, 1945; Urdd Teilyngdod 1919, Légion d’honneur 1920; Cwnstabl Castell Caernarfon o 1908; graddau er anrhydedd gan Gymru, Rhydychen, Caeredin, Sheffield a Birmingham; bu farw yn ei gartref, Tŷ Newydd, Llanystumdwy, 26 Mawrth 1945, a’i gladdu yn ôl ei ddymuniad ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor ger ei gartref; priododd ar 24 Ionawr 1888 Margaret, merch Richard a Mary Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth; plant Richard, Mair Eluned, Olwen, Gwilym a Megan.David Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.
Yn 1905 ymunodd â’r cabinet yn Llywydd y Bwrdd Masnach, lle dangosodd ddawn brin i setlo anghydfodau diwydiannol. Yn 1908 daeth yn Ganghellor y Trysorlys a chariodd y pensiynau henoed cyntaf drwy Dŷ’r Cyffredin.FfynonellauLloyd George, David (1863 – 1945), the first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 5 New York Place, Manceinion, 17 Ionawr 1863, mab William George o Dre-coed, Sir Benfro, ac Elizabeth, merch David Lloyd o Lanystumdwy; wedi marw ei dad yn 1864 aeth ei fam â’i phlant i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd (1834–1917); addysgwyd yn Ysgol Genedlaethol Llanystumdwy; pasiodd ei arholiad cyfraith terfynol gydag anrhydedd yn 1884; dechreuodd ymarfer yn gyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 ac ennill enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl; daeth i amlygrwydd yn 1888 fel cyfreithiwr yr amddiffyniad yn Achos Claddu Llanfrothen, a enillodd ar apêl; etholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 gyda mwyafrif o 18; Cymreig yn bennaf oedd ei ddiddordebau cynnar, yn enwedig datgysylltu a diwygio’r tir; ymgyrchodd yng Nghymru dros Gymru Fydd; gwrthwynebodd Ryfel De Affrica, ac yn Birmingham yn Rhagfyr 1901 roedd ei fywyd mewn perygl gan dorf; arweinydd gwrthwynebiad y Radicaliaid a’r Anghydffurfwyr i Fesur Addysg 1902; Llywydd y Bwrdd Masnach o 1905, gyda gallu gweinyddol eithriadol a dawn i setlo anghydfodau diwydiannol, gan atal streic ar y rheilffyrdd yn 1907; Canghellor y Trysorlys o Ebrill 1908, llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriadwyd ei Gyllideb 1909 i dalu am ddiwygio cymdeithasol, ac arweiniodd ei gwrthod gan yr Arglwyddi at Ddeddf y Senedd 1911; ar 4 Mai 1911 cyflwynodd Fesur Yswiriant Cenedlaethol, ar gyfer yswiriant iechyd a diweithdra, a ddaeth yn gyfraith y mis Rhagfyr hwnnw; daeth Cyllideb 1911 â chyflog i aelodau seneddol; yn 1912 lansiodd ei ymgyrch dros ddiwygio’r tir; Gweinidog Arfau, Mai 1915; Ysgrifennydd Rhyfel, 1916; Prif Weinidog, Rhagfyr 1916; sefydlodd undod rheolaeth lluoedd y cynghreiriaid; dychwelwyd yn 1918 gyda mwyafrif o 345; un o dri ffigur amlycaf y Gynhadledd Heddwch, a agorwyd 18 Ionawr 1919; cariodd y Cytundeb Gwyddelig yn Rhagfyr 1921; ymddiswyddodd Hydref 1922; Ymchwiliad Diwydiannol y Rhyddfrydwyr, 1926; amlinellodd ei raglen ‘New Deal’ ym Mangor yn Ionawr 1934; War Memoirs, 1933–36; Iarll Lloyd-George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, 1945; Urdd Teilyngdod 1919, Légion d’honneur 1920; Cwnstabl Castell Caernarfon o 1908; graddau er anrhydedd gan Gymru, Rhydychen, Caeredin, Sheffield a Birmingham; bu farw yn ei gartref, Tŷ Newydd, Llanystumdwy, 26 Mawrth 1945, a’i gladdu yn ôl ei ddymuniad ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor ger ei gartref; priododd ar 24 Ionawr 1888 Margaret, merch Richard a Mary Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth; plant Richard, Mair Eluned, Olwen, Gwilym a Megan.David Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.
Trethodd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygio cymdeithasol, a phan wrthododd Tŷ’r Arglwyddi hi, daeth y frwydr i ben gyda Deddf y Senedd 1911. Yn 1911 daeth ei Ddeddf Yswiriant Cenedlaethol ag yswiriant iechyd a diweithdra i bobl sy’n gweithio, a thalwyd aelodau seneddol am y tro cyntaf. Helpodd y mesurau hyn i osod sylfeini’r wladwriaeth les fodern.FfynonellauLloyd George, David (1863 – 1945), the first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 5 New York Place, Manceinion, 17 Ionawr 1863, mab William George o Dre-coed, Sir Benfro, ac Elizabeth, merch David Lloyd o Lanystumdwy; wedi marw ei dad yn 1864 aeth ei fam â’i phlant i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd (1834–1917); addysgwyd yn Ysgol Genedlaethol Llanystumdwy; pasiodd ei arholiad cyfraith terfynol gydag anrhydedd yn 1884; dechreuodd ymarfer yn gyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 ac ennill enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl; daeth i amlygrwydd yn 1888 fel cyfreithiwr yr amddiffyniad yn Achos Claddu Llanfrothen, a enillodd ar apêl; etholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 gyda mwyafrif o 18; Cymreig yn bennaf oedd ei ddiddordebau cynnar, yn enwedig datgysylltu a diwygio’r tir; ymgyrchodd yng Nghymru dros Gymru Fydd; gwrthwynebodd Ryfel De Affrica, ac yn Birmingham yn Rhagfyr 1901 roedd ei fywyd mewn perygl gan dorf; arweinydd gwrthwynebiad y Radicaliaid a’r Anghydffurfwyr i Fesur Addysg 1902; Llywydd y Bwrdd Masnach o 1905, gyda gallu gweinyddol eithriadol a dawn i setlo anghydfodau diwydiannol, gan atal streic ar y rheilffyrdd yn 1907; Canghellor y Trysorlys o Ebrill 1908, llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriadwyd ei Gyllideb 1909 i dalu am ddiwygio cymdeithasol, ac arweiniodd ei gwrthod gan yr Arglwyddi at Ddeddf y Senedd 1911; ar 4 Mai 1911 cyflwynodd Fesur Yswiriant Cenedlaethol, ar gyfer yswiriant iechyd a diweithdra, a ddaeth yn gyfraith y mis Rhagfyr hwnnw; daeth Cyllideb 1911 â chyflog i aelodau seneddol; yn 1912 lansiodd ei ymgyrch dros ddiwygio’r tir; Gweinidog Arfau, Mai 1915; Ysgrifennydd Rhyfel, 1916; Prif Weinidog, Rhagfyr 1916; sefydlodd undod rheolaeth lluoedd y cynghreiriaid; dychwelwyd yn 1918 gyda mwyafrif o 345; un o dri ffigur amlycaf y Gynhadledd Heddwch, a agorwyd 18 Ionawr 1919; cariodd y Cytundeb Gwyddelig yn Rhagfyr 1921; ymddiswyddodd Hydref 1922; Ymchwiliad Diwydiannol y Rhyddfrydwyr, 1926; amlinellodd ei raglen ‘New Deal’ ym Mangor yn Ionawr 1934; War Memoirs, 1933–36; Iarll Lloyd-George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, 1945; Urdd Teilyngdod 1919, Légion d’honneur 1920; Cwnstabl Castell Caernarfon o 1908; graddau er anrhydedd gan Gymru, Rhydychen, Caeredin, Sheffield a Birmingham; bu farw yn ei gartref, Tŷ Newydd, Llanystumdwy, 26 Mawrth 1945, a’i gladdu yn ôl ei ddymuniad ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor ger ei gartref; priododd ar 24 Ionawr 1888 Margaret, merch Richard a Mary Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth; plant Richard, Mair Eluned, Olwen, Gwilym a Megan.David Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.David Lloyd George ↗Wicipedia CymraegRoedd David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), a adnabyddid fel y ‘Dewin Cymreig’, yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig rhwng Rhagfyr 1916 a Hydref 1922; hyd yma, ef yw’r unig Gymro i ddal y swydd; y Gymraeg oedd ei famiaith; caiff ei gydnabod fel pensaer y wladwriaeth les; ef oedd prif weinidog Rhyddfrydol olaf y Deyrnas Unedig; treuliodd ei blentyndod ym mhentref Llanystumdwy, Eifionydd, o 1864 hyd 1880, lle cafodd ei fagu ar aelwyd Gymraeg gan ei fam weddw a’i ewythr Richard Lloyd; daeth yn gyfreithiwr gyda phractis yng Nghricieth erbyn 1885; ‘y gwladweinydd rhyngwladol mwyaf a gynhyrchodd Cymru erioed’, un o’r ‘Tri Mawr’ a luniodd Gytundeb Versailles; aelod seneddol Rhyddfrydol am hanner can mlynedd, Llywydd y Bwrdd Masnach (1905–08), Canghellor y Trysorlys (1908–15), Gweinidog Arfau (1915–16) a Gweinidog Rhyfel (1916); arweiniodd y wlad drwy gyfnod argyfyngus yn y Rhyfel Byd Cyntaf, ac roedd yn adnabyddus am ei sgiliau fel arweinydd ac fel siaradwr effeithiol a huawdl; erbyn 1918 fe’i gelwid ym Mhrydain yn ‘Y Dewin Cymreig’ a ‘y dyn a enillodd y rhyfel’; roedd ei dad William George o Drefwrdan, Sir Benfro, a’i fam Elizabeth Lloyd o Lanystumdwy.
Gwelodd hefyd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru, un o achosion mawr ei ieuenctid.FfynhonnellDavid Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.
Yn 1915 daeth yn Weinidog Arfau a chynyddodd y cyflenwad sieliau’n fawr, ac yn 1916 yn Ysgrifennydd Rhyfel. Yn Rhagfyr 1916 daeth yn Brif Weinidog. Ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a ffermio newydd, a dygodd fyddinoedd y Cynghreiriaid dan un rheolaeth yn 1918. Erbyn buddugoliaeth Tachwedd 1918 fe’i cyfarchwyd fel ‘y dyn a enillodd y rhyfel’.FfynonellauDavid Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.Lloyd George, David (1863 – 1945), the first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 5 New York Place, Manceinion, 17 Ionawr 1863, mab William George o Dre-coed, Sir Benfro, ac Elizabeth, merch David Lloyd o Lanystumdwy; wedi marw ei dad yn 1864 aeth ei fam â’i phlant i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd (1834–1917); addysgwyd yn Ysgol Genedlaethol Llanystumdwy; pasiodd ei arholiad cyfraith terfynol gydag anrhydedd yn 1884; dechreuodd ymarfer yn gyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 ac ennill enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl; daeth i amlygrwydd yn 1888 fel cyfreithiwr yr amddiffyniad yn Achos Claddu Llanfrothen, a enillodd ar apêl; etholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 gyda mwyafrif o 18; Cymreig yn bennaf oedd ei ddiddordebau cynnar, yn enwedig datgysylltu a diwygio’r tir; ymgyrchodd yng Nghymru dros Gymru Fydd; gwrthwynebodd Ryfel De Affrica, ac yn Birmingham yn Rhagfyr 1901 roedd ei fywyd mewn perygl gan dorf; arweinydd gwrthwynebiad y Radicaliaid a’r Anghydffurfwyr i Fesur Addysg 1902; Llywydd y Bwrdd Masnach o 1905, gyda gallu gweinyddol eithriadol a dawn i setlo anghydfodau diwydiannol, gan atal streic ar y rheilffyrdd yn 1907; Canghellor y Trysorlys o Ebrill 1908, llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriadwyd ei Gyllideb 1909 i dalu am ddiwygio cymdeithasol, ac arweiniodd ei gwrthod gan yr Arglwyddi at Ddeddf y Senedd 1911; ar 4 Mai 1911 cyflwynodd Fesur Yswiriant Cenedlaethol, ar gyfer yswiriant iechyd a diweithdra, a ddaeth yn gyfraith y mis Rhagfyr hwnnw; daeth Cyllideb 1911 â chyflog i aelodau seneddol; yn 1912 lansiodd ei ymgyrch dros ddiwygio’r tir; Gweinidog Arfau, Mai 1915; Ysgrifennydd Rhyfel, 1916; Prif Weinidog, Rhagfyr 1916; sefydlodd undod rheolaeth lluoedd y cynghreiriaid; dychwelwyd yn 1918 gyda mwyafrif o 345; un o dri ffigur amlycaf y Gynhadledd Heddwch, a agorwyd 18 Ionawr 1919; cariodd y Cytundeb Gwyddelig yn Rhagfyr 1921; ymddiswyddodd Hydref 1922; Ymchwiliad Diwydiannol y Rhyddfrydwyr, 1926; amlinellodd ei raglen ‘New Deal’ ym Mangor yn Ionawr 1934; War Memoirs, 1933–36; Iarll Lloyd-George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, 1945; Urdd Teilyngdod 1919, Légion d’honneur 1920; Cwnstabl Castell Caernarfon o 1908; graddau er anrhydedd gan Gymru, Rhydychen, Caeredin, Sheffield a Birmingham; bu farw yn ei gartref, Tŷ Newydd, Llanystumdwy, 26 Mawrth 1945, a’i gladdu yn ôl ei ddymuniad ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor ger ei gartref; priododd ar 24 Ionawr 1888 Margaret, merch Richard a Mary Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth; plant Richard, Mair Eluned, Olwen, Gwilym a Megan.David Lloyd George ↗Wicipedia CymraegRoedd David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), a adnabyddid fel y ‘Dewin Cymreig’, yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig rhwng Rhagfyr 1916 a Hydref 1922; hyd yma, ef yw’r unig Gymro i ddal y swydd; y Gymraeg oedd ei famiaith; caiff ei gydnabod fel pensaer y wladwriaeth les; ef oedd prif weinidog Rhyddfrydol olaf y Deyrnas Unedig; treuliodd ei blentyndod ym mhentref Llanystumdwy, Eifionydd, o 1864 hyd 1880, lle cafodd ei fagu ar aelwyd Gymraeg gan ei fam weddw a’i ewythr Richard Lloyd; daeth yn gyfreithiwr gyda phractis yng Nghricieth erbyn 1885; ‘y gwladweinydd rhyngwladol mwyaf a gynhyrchodd Cymru erioed’, un o’r ‘Tri Mawr’ a luniodd Gytundeb Versailles; aelod seneddol Rhyddfrydol am hanner can mlynedd, Llywydd y Bwrdd Masnach (1905–08), Canghellor y Trysorlys (1908–15), Gweinidog Arfau (1915–16) a Gweinidog Rhyfel (1916); arweiniodd y wlad drwy gyfnod argyfyngus yn y Rhyfel Byd Cyntaf, ac roedd yn adnabyddus am ei sgiliau fel arweinydd ac fel siaradwr effeithiol a huawdl; erbyn 1918 fe’i gelwid ym Mhrydain yn ‘Y Dewin Cymreig’ a ‘y dyn a enillodd y rhyfel’; roedd ei dad William George o Drefwrdan, Sir Benfro, a’i fam Elizabeth Lloyd o Lanystumdwy.
Pan agorodd y Gynhadledd Heddwch ym Mharis yn Ionawr 1919, roedd Lloyd George yn un o’i thri ffigur amlycaf, y ‘Tri Mawr’ a luniodd Gytundeb Versailles. Yn Rhagfyr 1921 cariodd y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon. Cafodd Urdd Teilyngdod yn 1919 a’r Légion d’honneur yn 1920.FfynonellauLloyd George, David (1863 – 1945), the first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 5 New York Place, Manceinion, 17 Ionawr 1863, mab William George o Dre-coed, Sir Benfro, ac Elizabeth, merch David Lloyd o Lanystumdwy; wedi marw ei dad yn 1864 aeth ei fam â’i phlant i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd (1834–1917); addysgwyd yn Ysgol Genedlaethol Llanystumdwy; pasiodd ei arholiad cyfraith terfynol gydag anrhydedd yn 1884; dechreuodd ymarfer yn gyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 ac ennill enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl; daeth i amlygrwydd yn 1888 fel cyfreithiwr yr amddiffyniad yn Achos Claddu Llanfrothen, a enillodd ar apêl; etholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 gyda mwyafrif o 18; Cymreig yn bennaf oedd ei ddiddordebau cynnar, yn enwedig datgysylltu a diwygio’r tir; ymgyrchodd yng Nghymru dros Gymru Fydd; gwrthwynebodd Ryfel De Affrica, ac yn Birmingham yn Rhagfyr 1901 roedd ei fywyd mewn perygl gan dorf; arweinydd gwrthwynebiad y Radicaliaid a’r Anghydffurfwyr i Fesur Addysg 1902; Llywydd y Bwrdd Masnach o 1905, gyda gallu gweinyddol eithriadol a dawn i setlo anghydfodau diwydiannol, gan atal streic ar y rheilffyrdd yn 1907; Canghellor y Trysorlys o Ebrill 1908, llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriadwyd ei Gyllideb 1909 i dalu am ddiwygio cymdeithasol, ac arweiniodd ei gwrthod gan yr Arglwyddi at Ddeddf y Senedd 1911; ar 4 Mai 1911 cyflwynodd Fesur Yswiriant Cenedlaethol, ar gyfer yswiriant iechyd a diweithdra, a ddaeth yn gyfraith y mis Rhagfyr hwnnw; daeth Cyllideb 1911 â chyflog i aelodau seneddol; yn 1912 lansiodd ei ymgyrch dros ddiwygio’r tir; Gweinidog Arfau, Mai 1915; Ysgrifennydd Rhyfel, 1916; Prif Weinidog, Rhagfyr 1916; sefydlodd undod rheolaeth lluoedd y cynghreiriaid; dychwelwyd yn 1918 gyda mwyafrif o 345; un o dri ffigur amlycaf y Gynhadledd Heddwch, a agorwyd 18 Ionawr 1919; cariodd y Cytundeb Gwyddelig yn Rhagfyr 1921; ymddiswyddodd Hydref 1922; Ymchwiliad Diwydiannol y Rhyddfrydwyr, 1926; amlinellodd ei raglen ‘New Deal’ ym Mangor yn Ionawr 1934; War Memoirs, 1933–36; Iarll Lloyd-George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, 1945; Urdd Teilyngdod 1919, Légion d’honneur 1920; Cwnstabl Castell Caernarfon o 1908; graddau er anrhydedd gan Gymru, Rhydychen, Caeredin, Sheffield a Birmingham; bu farw yn ei gartref, Tŷ Newydd, Llanystumdwy, 26 Mawrth 1945, a’i gladdu yn ôl ei ddymuniad ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor ger ei gartref; priododd ar 24 Ionawr 1888 Margaret, merch Richard a Mary Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth; plant Richard, Mair Eluned, Olwen, Gwilym a Megan.David Lloyd George ↗Wicipedia CymraegRoedd David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), a adnabyddid fel y ‘Dewin Cymreig’, yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig rhwng Rhagfyr 1916 a Hydref 1922; hyd yma, ef yw’r unig Gymro i ddal y swydd; y Gymraeg oedd ei famiaith; caiff ei gydnabod fel pensaer y wladwriaeth les; ef oedd prif weinidog Rhyddfrydol olaf y Deyrnas Unedig; treuliodd ei blentyndod ym mhentref Llanystumdwy, Eifionydd, o 1864 hyd 1880, lle cafodd ei fagu ar aelwyd Gymraeg gan ei fam weddw a’i ewythr Richard Lloyd; daeth yn gyfreithiwr gyda phractis yng Nghricieth erbyn 1885; ‘y gwladweinydd rhyngwladol mwyaf a gynhyrchodd Cymru erioed’, un o’r ‘Tri Mawr’ a luniodd Gytundeb Versailles; aelod seneddol Rhyddfrydol am hanner can mlynedd, Llywydd y Bwrdd Masnach (1905–08), Canghellor y Trysorlys (1908–15), Gweinidog Arfau (1915–16) a Gweinidog Rhyfel (1916); arweiniodd y wlad drwy gyfnod argyfyngus yn y Rhyfel Byd Cyntaf, ac roedd yn adnabyddus am ei sgiliau fel arweinydd ac fel siaradwr effeithiol a huawdl; erbyn 1918 fe’i gelwid ym Mhrydain yn ‘Y Dewin Cymreig’ a ‘y dyn a enillodd y rhyfel’; roedd ei dad William George o Drefwrdan, Sir Benfro, a’i fam Elizabeth Lloyd o Lanystumdwy.David Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.
Wedi 1922 ni ddaliodd swydd eto, ond daliodd i gyflwyno cynlluniau mentrus ar gyfer gwaith cyhoeddus ac adfer y wlad, ac ysgrifennodd ei War Memoirs. Yn 1944 daeth adref i Dŷ Newydd yn Llanystumdwy, ac yn gynnar yn 1945 fe’i gwnaed yn Iarll Lloyd-George o Ddwyfor.FfynonellauLloyd George, David (1863 – 1945), the first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 5 New York Place, Manceinion, 17 Ionawr 1863, mab William George o Dre-coed, Sir Benfro, ac Elizabeth, merch David Lloyd o Lanystumdwy; wedi marw ei dad yn 1864 aeth ei fam â’i phlant i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd (1834–1917); addysgwyd yn Ysgol Genedlaethol Llanystumdwy; pasiodd ei arholiad cyfraith terfynol gydag anrhydedd yn 1884; dechreuodd ymarfer yn gyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 ac ennill enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl; daeth i amlygrwydd yn 1888 fel cyfreithiwr yr amddiffyniad yn Achos Claddu Llanfrothen, a enillodd ar apêl; etholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 gyda mwyafrif o 18; Cymreig yn bennaf oedd ei ddiddordebau cynnar, yn enwedig datgysylltu a diwygio’r tir; ymgyrchodd yng Nghymru dros Gymru Fydd; gwrthwynebodd Ryfel De Affrica, ac yn Birmingham yn Rhagfyr 1901 roedd ei fywyd mewn perygl gan dorf; arweinydd gwrthwynebiad y Radicaliaid a’r Anghydffurfwyr i Fesur Addysg 1902; Llywydd y Bwrdd Masnach o 1905, gyda gallu gweinyddol eithriadol a dawn i setlo anghydfodau diwydiannol, gan atal streic ar y rheilffyrdd yn 1907; Canghellor y Trysorlys o Ebrill 1908, llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriadwyd ei Gyllideb 1909 i dalu am ddiwygio cymdeithasol, ac arweiniodd ei gwrthod gan yr Arglwyddi at Ddeddf y Senedd 1911; ar 4 Mai 1911 cyflwynodd Fesur Yswiriant Cenedlaethol, ar gyfer yswiriant iechyd a diweithdra, a ddaeth yn gyfraith y mis Rhagfyr hwnnw; daeth Cyllideb 1911 â chyflog i aelodau seneddol; yn 1912 lansiodd ei ymgyrch dros ddiwygio’r tir; Gweinidog Arfau, Mai 1915; Ysgrifennydd Rhyfel, 1916; Prif Weinidog, Rhagfyr 1916; sefydlodd undod rheolaeth lluoedd y cynghreiriaid; dychwelwyd yn 1918 gyda mwyafrif o 345; un o dri ffigur amlycaf y Gynhadledd Heddwch, a agorwyd 18 Ionawr 1919; cariodd y Cytundeb Gwyddelig yn Rhagfyr 1921; ymddiswyddodd Hydref 1922; Ymchwiliad Diwydiannol y Rhyddfrydwyr, 1926; amlinellodd ei raglen ‘New Deal’ ym Mangor yn Ionawr 1934; War Memoirs, 1933–36; Iarll Lloyd-George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, 1945; Urdd Teilyngdod 1919, Légion d’honneur 1920; Cwnstabl Castell Caernarfon o 1908; graddau er anrhydedd gan Gymru, Rhydychen, Caeredin, Sheffield a Birmingham; bu farw yn ei gartref, Tŷ Newydd, Llanystumdwy, 26 Mawrth 1945, a’i gladdu yn ôl ei ddymuniad ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor ger ei gartref; priododd ar 24 Ionawr 1888 Margaret, merch Richard a Mary Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth; plant Richard, Mair Eluned, Olwen, Gwilym a Megan.David Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd-George o Ddwyfor (17 Ionawr 1863 – 26 Mawrth 1945), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1916 hyd 1922; Rhyddfrydwr o Gymru, yn adnabyddus am arwain y Deyrnas Unedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am ddiwygio cymdeithasol, am ei ran yng Nghynhadledd Heddwch Paris ac am y cytundeb a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon; wedi’i fagu yn Llanystumdwy, enillodd enw fel areithiwr ac am Ryddfrydiaeth radical Gymreig a gefnogai ddatganoli i Gymru, datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru, cydraddoldeb i lafurwyr a thenantiaid fferm, a diwygio’r tir; AS Bwrdeistrefi Caernarfon o 1890, a’i ail-ethol yn ddi-dor am 55 mlynedd; trethodd Cyllideb y Bobl 1909 dir ac incwm uchel i dalu am ddiwygiadau lles, a chyda Deddf Yswiriant Cenedlaethol 1911 helpodd i sefydlu’r wladwriaeth les fodern; sicrhaodd ddatgysylltu Eglwys Loegr yng Nghymru; fel Gweinidog Arfau yn 1915 cynyddodd gynhyrchu sieliau; fel Prif Weinidog ffurfiodd gabinet rhyfel bychan, cyflwynodd y drefn gonfoi yn erbyn y llongau tanfor, dogni a mwy o ffermio, a gwelodd y Cynghreiriaid yn dod dan un rheolaeth ym Mawrth 1918; enillwyd y rhyfel yn Nhachwedd 1918; fe’i magwyd â’r Gymraeg yn iaith gyntaf, ac ysgrifennodd Roy Jenkins fod ‘ei holl ddiwylliant, ei holl olwg ar fywyd, ei iaith yn Gymreig’; roedd ei ewythr Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad aruthrol arno; yr unig gyfreithiwr erioed i fod yn brif weinidog; yn achos claddu Llanfrothen enillodd i Anghydffurfwyr yr hawl i’w claddu yn ôl eu defodau eu hunain ym mynwentydd y plwyf, a ddathlwyd fel buddugoliaeth fawr drwy Gymru; yn 1888 sefydlodd ef a Rhyddfrydwyr ifanc eraill y misolyn Udgorn Rhyddid; henadur ar Gyngor Sir Gaernarfon o 1889 am weddill ei oes; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888.
Bu farw yn Nhŷ Newydd ar 26 Mawrth 1945, ac yn ôl ei ddymuniad fe’i claddwyd ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor, ger y pentref lle’i magwyd.FfynhonnellLloyd George, David (1863 – 1945), the first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn 5 New York Place, Manceinion, 17 Ionawr 1863, mab William George o Dre-coed, Sir Benfro, ac Elizabeth, merch David Lloyd o Lanystumdwy; wedi marw ei dad yn 1864 aeth ei fam â’i phlant i Lanystumdwy i fyw gyda’i brawd Richard Lloyd (1834–1917); addysgwyd yn Ysgol Genedlaethol Llanystumdwy; pasiodd ei arholiad cyfraith terfynol gydag anrhydedd yn 1884; dechreuodd ymarfer yn gyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 ac ennill enw fel dadleuydd di-ofn a siaradwr huawdl; daeth i amlygrwydd yn 1888 fel cyfreithiwr yr amddiffyniad yn Achos Claddu Llanfrothen, a enillodd ar apêl; etholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 gyda mwyafrif o 18; Cymreig yn bennaf oedd ei ddiddordebau cynnar, yn enwedig datgysylltu a diwygio’r tir; ymgyrchodd yng Nghymru dros Gymru Fydd; gwrthwynebodd Ryfel De Affrica, ac yn Birmingham yn Rhagfyr 1901 roedd ei fywyd mewn perygl gan dorf; arweinydd gwrthwynebiad y Radicaliaid a’r Anghydffurfwyr i Fesur Addysg 1902; Llywydd y Bwrdd Masnach o 1905, gyda gallu gweinyddol eithriadol a dawn i setlo anghydfodau diwydiannol, gan atal streic ar y rheilffyrdd yn 1907; Canghellor y Trysorlys o Ebrill 1908, llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriadwyd ei Gyllideb 1909 i dalu am ddiwygio cymdeithasol, ac arweiniodd ei gwrthod gan yr Arglwyddi at Ddeddf y Senedd 1911; ar 4 Mai 1911 cyflwynodd Fesur Yswiriant Cenedlaethol, ar gyfer yswiriant iechyd a diweithdra, a ddaeth yn gyfraith y mis Rhagfyr hwnnw; daeth Cyllideb 1911 â chyflog i aelodau seneddol; yn 1912 lansiodd ei ymgyrch dros ddiwygio’r tir; Gweinidog Arfau, Mai 1915; Ysgrifennydd Rhyfel, 1916; Prif Weinidog, Rhagfyr 1916; sefydlodd undod rheolaeth lluoedd y cynghreiriaid; dychwelwyd yn 1918 gyda mwyafrif o 345; un o dri ffigur amlycaf y Gynhadledd Heddwch, a agorwyd 18 Ionawr 1919; cariodd y Cytundeb Gwyddelig yn Rhagfyr 1921; ymddiswyddodd Hydref 1922; Ymchwiliad Diwydiannol y Rhyddfrydwyr, 1926; amlinellodd ei raglen ‘New Deal’ ym Mangor yn Ionawr 1934; War Memoirs, 1933–36; Iarll Lloyd-George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, 1945; Urdd Teilyngdod 1919, Légion d’honneur 1920; Cwnstabl Castell Caernarfon o 1908; graddau er anrhydedd gan Gymru, Rhydychen, Caeredin, Sheffield a Birmingham; bu farw yn ei gartref, Tŷ Newydd, Llanystumdwy, 26 Mawrth 1945, a’i gladdu yn ôl ei ddymuniad ar y llethr goediog uwchben afon Dwyfor ger ei gartref; priododd ar 24 Ionawr 1888 Margaret, merch Richard a Mary Owen o Fynydd Ednyfed, Cricieth; plant Richard, Mair Eluned, Olwen, Gwilym a Megan.
Sefydlir mudiad Cymru Fydd i ennill ymreolaeth i Gymru. Mae Rhyddfrydwyr ifanc fel Tom Ellis a David Lloyd George yn ymuno.
Cymru FyddMae David Lloyd George, yn 27 oed, yn ennill Bwrdeistrefi Caernarfon o ddeunaw pleidlais. Mae’n dal y sedd am 55 mlynedd.
Ethol Lloyd GeorgeTelir y pensiynau henoed cyntaf, a gyflwynwyd gan y Canghellor o Gymro David Lloyd George.
Y pensiynau henoed cyntafMae David Lloyd George, a fagwyd yn Llanystumdwy, yn arwain Prydain drwy ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf.
Prif weinidog o GymroYr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesBardd o Gasnewydd a fu’n crwydro America, a gollodd goes wrth neidio ar drên, ac a ysgrifennodd ‘What is this life if, full of care, we have no time to stand and stare.’
W. H. DaviesYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf