Hanes Cymru / Seintiau Cymru

tua 500–600

Seintiau Ceredigion

Gwlad Padarn: eglwys fawr o ddysg yn Llanbadarn a seintiau ar hyd glannau Bae Ceredigion.

Llun: Eglwys Sant Padarn, Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth · Pricey, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Mam-eglwys Ceredigion oedd Llanbadarn Fawr, a sefydlwyd gan Badarn uwchben aber Rheidol. Bum can mlynedd yn ddiweddarach roedd yn dal yn ganolfan dysg. Yno, tua 1090, ysgrifennodd Rhygyfarch fab yr Esgob Sulien Fuchedd Dewi Sant, a chopïodd ac addurnodd ei frawd Ieuan lyfrau.

Ar hyd yr arfordir ac i fyny’r dyffrynnoedd, gadawodd seintiau bychain y chweched ganrif eu henwau ar y tir: Carannog yn ei gilfach yn Llangrannog, Tysul ger Teifi, Gwenog, Rhystud a Non. Dywedir mai yma y ganwyd Briog, a sefydlodd Sant-Brieg yn Llydaw.

Y saint

  1. Padarn Sant

    Dydd gŵyl 15 Ebrill

    Esgob a sylfaenydd Llanbadarn Fawr. Yn ôl traddodiad Cymru, aeth gyda Dewi a Theilo i Gaersalem, lle cafodd ffon a gwisg yn rhodd. Mae eglwysi ar draws canolbarth Cymru yn dwyn ei enw, ac mae ei Fuchedd yn ei gysylltu â Paternus, esgob cyntaf Gwened yn Llydaw.

    Llanbadarn Fawr (Ceredigion)Llanbadarn Fawr (Maesyfed)Llanbadarn FynyddGwened
  2. Sant Carannog

    Dydd gŵyl 16 Mai

    Tywysog o Geredigion, ŵyr Ceredig yn ôl ei Fuchedd, a ddewisodd fywyd meudwy mewn ogof uwchben y gilfach sy’n dwyn ei enw heddiw. Mae ei gerflun yn edrych dros y traeth yn Llangrannog. Cariodd y ffydd i Gernyw, yn Crantock, ac i Garanteg yn Llydaw.

    Llangrannog
    Sant Carannog
  3. Sant Tysul

    Sant o linach Cunedda. Mae tref farchnad Llandysul ar lan Teifi yn dwyn ei enw.

    Llandysul
    Sant Tysul
  4. Santes Gwenog

    Gwraig sanctaidd y mae ei heglwys yn Llanwenog yn adnabyddus am ei meinciau derw cerfiedig a’i thŵr uchel, a godwyd, meddir, ar ôl brwydr Bosworth.

    Llanwenog
  5. Sant Rhystud

    Sant ar arfordir Ceredigion. Enwyd pentref Llanrhystud, lle mae afon Wyre’n cwrdd â’r môr, ar ei ôl.

    Llanrhystud

Ysgrifennwyd Bucheddau’r saint gan mwyaf bum neu chwe chan mlynedd ar eu hôl, gan fynachod yn Llancarfan, Llandaf, Tyddewi ac yn Llydaw, ac amcangyfrif yw’r dyddiadau a roddir yma. Rhoddir dyddiau gŵyl lle mae calendrau Cymru’n cytuno. Lle daw stori o Fuchedd sant neu o draddodiad, fe’i hadroddir yn eu geiriau hwy.

Eu llannau ar y map

BAE CEREDIGIONMÔR HAFRENTyddewi: Saint DavidLlanddewi Brefi: Saint DavidHenfynyw: Saint DavidLlanddewi Aber-arth: Saint DavidLlanddewi Felffre: Saint DavidLlanddewi Ystradenni: Saint DavidLlanddewi Nant Hodni: Saint DavidLlanddewi Rhydderch: Saint DavidCapel Non: Saint NonLlan-non (Ceredigion): Saint NonLlannon (Sir Gâr): Saint NonNanhyfer: Saint BrynachCarn Ingli: Saint BrynachLlanfrynach: Saint BrynachLlandudoch: Saint DogmaelCapel Gofan: Saint GovanLlandeilo: Saint TeiloLlandaf: Saint Teilo, Saint Euddogwy, Saint DyfrigPenalun: Saint TeiloLlandeilo Tal-y-bont: Saint TeiloLlandeilo Ferwallt: Saint TeiloLlandeilo Graban: Saint TeiloLlandeilo Bertholau: Saint TeiloLlandeilo Gresynni: Saint TeiloPumsaint: The Five SaintsLlanpumsaint: The Five SaintsLlangeitho: The Five SaintsLlanelli: Saint ElliLlangynydd: Saint CennyddLlansteffan: Saint YstyffanBangor: Saint DeiniolLlanddeiniol: Saint DeiniolLlanuwchllyn: Saint DeiniolPenarlâg: Saint DeiniolClynnog Fawr: Saint BeunoPistyll: Saint BeunoAberffraw: Saint BeunoLlanycil: Saint BeunoAberriw: Saint BeunoCaergybi: Saint CybiLlangybi (Eifionydd): Saint CybiLlangybi (Ceredigion): Saint CybiLlangybi (Gwent): Saint CybiPenmon: Saint SeiriolYnys Seiriol: Saint SeiriolTywyn: Saint CadfanYnys Enlli: Saint Cadfan, Saint DyfrigLlangadfan: Saint CadfanYnys Llanddwyn: Saint DwynwenLlaneilian: Saint EilianLlanelian-yn-Rhos: Saint EilianNant Peris: Saint PerisLlanberis: Saint PerisAberdaron: Saint HywynMaentwrog: Saint TwrogLlangadwaladr (Môn): Cadwaladr the BlessedLlangadwaladr (Trefesgob): Cadwaladr the BlessedLlanelwy: Saint Kentigern, Saint AsaphLlanasa: Saint AsaphTreffynnon: Saint WinefrideGwytherin: Saint WinefrideLlandudno: Saint TudnoLlandrillo-yn-Rhos: Saint TrilloLlandrillo (Edeirnion): Saint TrilloLlansanffraid Glan Conwy: Saint BrideLlanrhaeadr-yng-Nghinmeirch: Saint DyfnogLlandegla: Saint TeglaMeifod: Saint TysilioLlantysilio: Saint TysilioLlandysilio (Ynys Tysilio): Saint TysilioLlandysilio (Maldwyn): Saint TysilioPennant Melangell: Saint MelangellMaes Garmon: Saint GermanusLlanarmon Dyffryn Ceiriog: Saint GermanusLlanarmon-yn-Iâl: Saint GermanusLlanfechain: Saint GermanusLlanarmon (Gwrtheyrnion): Saint GermanusLlanrhaeadr-ym-Mochnant: Saint DogfanLlangollen: Saint CollenLlanymawddwy: Saint TydechoMallwyd: Saint TydechoCemais (Maldwyn): Saint TydechoLlangynllo: Saint CynlloLlanbister: Saint CynlloNantmel: Saint CynlloLlanidloes: Saint IdloesBangor Is-coed: Saint DunodMerthyr Cynog: Saint CynogDefynnog: Saint CynogYstradgynlais: Saint CynogPenderyn: Saint CynogY Slwch: Saint ElunedLlangynidr: Saint CynidrLlangasty Tal-y-llyn: Saint GastynSain Ffagan: Saints Fagan and DyfanMerthyr Dyfan: Saints Fagan and DyfanLlanilltud Fawr: Saint Illtud, Saint Samson, Saint Paul Aurelian, Saint GildasLlanilltud Faerdref: Saint IlltudLlanilltud Nedd: Saint IlltudLlanilltud Gŵyr: Saint IlltudBedd Illtud: Saint IlltudLlanelltud: Saint IlltudLlancarfan: Saint Cadog, Saint MaloLlangatwg Nedd: Saint CadogTregatwg: Saint CadogLlangadog: Saint CadogLlangatwg (Crucywel): Saint CadogLlangatwg Feibion Afel: Saint CadogLlandogo: Saint EuddogwyMerthyr Tudful: Saint TydfilYnys y Barri: Saint BarucCasnewydd: Saint GwynllywCapel Gwladys: Saint GwladysCaer-went: Saint TathanSain Tathan: Saint TathanTyndyrn: Saint TewdrigMerthyr Tewdrig: Saint TewdrigLlanfaches: Saint MachesBanwen: Saint PatrickLlanbadrig: Saint PatrickYnys Bŷr: Saint SamsonYnysoedd Tudwal: Saint TudwalLlandyfriog: Saint BriocLlanbedrog: Saint PetrocSain Pedrog: Saint PetrocLlanbadarn Fawr (Ceredigion): Saint PadarnLlanbadarn Fawr (Maesyfed): Saint PadarnLlanbadarn Fynydd: Saint PadarnLlangrannog: Saint CarannogLlandysul: Saint TysulLlanwenog: Saint GwenogLlanrhystud: Saint Rhystud

Tapiwch ddot i weld llan pwy yw hi.

Lleoedd i ymweld â nhw

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf