
tua 500–600
Seintiau Ceredigion
Gwlad Padarn: eglwys fawr o ddysg yn Llanbadarn a seintiau ar hyd glannau Bae Ceredigion.
Llun: Eglwys Sant Padarn, Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth · Pricey, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons
Mam-eglwys Ceredigion oedd Llanbadarn Fawr, a sefydlwyd gan Badarn uwchben aber Rheidol. Bum can mlynedd yn ddiweddarach roedd yn dal yn ganolfan dysg. Yno, tua 1090, ysgrifennodd Rhygyfarch fab yr Esgob Sulien Fuchedd Dewi Sant, a chopïodd ac addurnodd ei frawd Ieuan lyfrau.
Ar hyd yr arfordir ac i fyny’r dyffrynnoedd, gadawodd seintiau bychain y chweched ganrif eu henwau ar y tir: Carannog yn ei gilfach yn Llangrannog, Tysul ger Teifi, Gwenog, Rhystud a Non. Dywedir mai yma y ganwyd Briog, a sefydlodd Sant-Brieg yn Llydaw.
Y saint
Padarn Sant
Dydd gŵyl 15 Ebrill
Esgob a sylfaenydd Llanbadarn Fawr. Yn ôl traddodiad Cymru, aeth gyda Dewi a Theilo i Gaersalem, lle cafodd ffon a gwisg yn rhodd. Mae eglwysi ar draws canolbarth Cymru yn dwyn ei enw, ac mae ei Fuchedd yn ei gysylltu â Paternus, esgob cyntaf Gwened yn Llydaw.
Llanbadarn Fawr (Ceredigion)Llanbadarn Fawr (Maesyfed)Llanbadarn FynyddGwenedSant Carannog
Dydd gŵyl 16 Mai
Tywysog o Geredigion, ŵyr Ceredig yn ôl ei Fuchedd, a ddewisodd fywyd meudwy mewn ogof uwchben y gilfach sy’n dwyn ei enw heddiw. Mae ei gerflun yn edrych dros y traeth yn Llangrannog. Cariodd y ffydd i Gernyw, yn Crantock, ac i Garanteg yn Llydaw.
LlangrannogSant CarannogSant Tysul
Sant o linach Cunedda. Mae tref farchnad Llandysul ar lan Teifi yn dwyn ei enw.
LlandysulSant TysulSantes Gwenog
Gwraig sanctaidd y mae ei heglwys yn Llanwenog yn adnabyddus am ei meinciau derw cerfiedig a’i thŵr uchel, a godwyd, meddir, ar ôl brwydr Bosworth.
LlanwenogSant Rhystud
Sant ar arfordir Ceredigion. Enwyd pentref Llanrhystud, lle mae afon Wyre’n cwrdd â’r môr, ar ei ôl.
Llanrhystud
Ysgrifennwyd Bucheddau’r saint gan mwyaf bum neu chwe chan mlynedd ar eu hôl, gan fynachod yn Llancarfan, Llandaf, Tyddewi ac yn Llydaw, ac amcangyfrif yw’r dyddiadau a roddir yma. Rhoddir dyddiau gŵyl lle mae calendrau Cymru’n cytuno. Lle daw stori o Fuchedd sant neu o draddodiad, fe’i hadroddir yn eu geiriau hwy.
Eu llannau ar y map
Tapiwch ddot i weld llan pwy yw hi.
Lleoedd i ymweld â nhw
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf


