Hanes Cymru / Oes y Seintiau

fl. c. 550

Sant Tysul

Sant o linach frenhinol Cunedda a chefnder i Ddewi Sant. Mae tref farchnad Llandysul ar Deifi yn dwyn ei enw.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. c. 550 (cronicl cynnar:Bonedd y Saint, y 13eg ganrif) Sant Llandysul Oes y Seintiau Saint a ffydd
Sant Tysul mewn gwydr lliw
Sant Tysul mewn gwydr lliw · Llun: Wikimedia Commons · Tyssul, CC BY-SA 4.0

Sant o linach frenhinol Cunedda oedd Tysul, cefnder i Ddewi Sant, y mae ei enw’n cael ei ddwyn gan ddau le ymhell oddi wrth ei gilydd yng Nghymru: tref farchnad Llandysul ar lan Teifi yng Ngheredigion, a phentref Llandysul ger Trefaldwyn. Mae traddodiad yn rhoi bywyd hir iddo, o tua 462 hyd 554.

Bu fywTua 462 hyd 554
Ei dadCorun ap Ceredig
Ei eglwysiLlandysul, Ceredigion; Llandysul, Maldwyn
Dydd gŵyl31 Ionawr, hefyd 3 Chwefror

O dŷ Ceredig#

Ei enw llawn oedd Tysul ap Corun ap Ceredig ap Cunedda. Ei daid Ceredig oedd y brenin a roddodd ei enw i deyrnas Ceredigion, ac yn ôl traddodiad roedd Tysul yn gefnder i Ddewi Sant, ŵyr arall i Geredig.

Llandysul ar lan Teifi#

Yn ei wlad ei hun, Ceredigion, cofir Tysul yn eglwys Llandysul, sy’n dyddio o’r drydedd ganrif ar ddeg.

Yr eglwys ar y llethr#

Ymhell i’r gogledd-ddwyrain, ger Trefaldwyn, cododd Tysul eglwys ar lethr i’r de-ddwyrain o bentref Llandysul. Mae ei holion yn gorwedd o hyd o fewn mynwent fras gron a ddefnyddir hyd heddiw. Roedd yr hen eglwys yn enwog am ei chlochdy pren, a phan dynnwyd hi i lawr yn 1866 a chodi eglwys newydd yr ochr arall i’r pentref, teimlai’r bobl ei cholli i’r byw. Dim ond ei phorth deheuol sydd wedi goroesi.

Ei ŵyl#

Cedwir gŵyl Tysul ar 31 Ionawr, ac mae traddodiad hŷn yn rhoi 3 Chwefror fel ei ŵyl mabsant, gŵyl y plwyf.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf