
Hanes Cymru / Brenhinoedd a thywysogion
tua 450–920
Brenhinoedd a thywysogion Ceredigion a Seisyllwg
Y wlad rhwng afonydd Dyfi a Theifi, a enwyd ar ôl Ceredig fab Cunedda.
Llun: Eglwys Sant Padarn, Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth · Pricey, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Ceredigion a Seisyllwg: Ceredigion yw ‘tir Ceredig’, ar ôl Ceredig fab Cunedda; Seisyllwg yw ‘tir Seisyll’, ar ôl Seisyll ap Clydog, a’i hunodd ag Ystrad Tywi
Ceredigion
- Ceredig Ceredig fab Cunedda
- ion tir (hen derfyniad sy’n enwi gwlad ar ôl ei rheolwr)
Seisyllwg
- Seisyll Seisyll ap Clydog, brenin
- wg tir (hen derfyniad sy’n enwi gwlad ar ôl ei rheolwr)
Enwyd Ceredigion, rhwng afonydd Dyfi a Theifi, ar ôl Ceredig, un o feibion Cunedda. Yn yr wythfed ganrif unodd y Brenin Seisyll Ystrad Tywi â hi, a galwyd y deyrnas fwy yn Seisyllwg ar ei ôl.
Drwy briodas Rhodri Mawr ag Angharad, chwaer ei brenin olaf, aeth i Gadell fab Rhodri ac i’w ŵyr Hywel Dda, a’i gwnaeth yn rhan o Ddeheubarth.
Seisyllwg
Seisyllwg oedd hen deyrnas Ceredigion ynghyd ag Ystrad Tywi: Ceredigion heddiw, rhan o Sir Gaerfyrddin, a Gŵyr. Pan osododd Rhodri Mawr ei fab iau Cadell drosti, daeth yn etifeddiaeth llinach newydd. Bu farw Cadell yn 911 a rhannodd ei feibion Hywel a Chlydog hi, a phan fu farw Clydog yn 920 unodd Hywel hi â Dyfed i wneud Deheubarth.FfynhonnellSeisyllwg ↗Wikipedia (Saesneg)Seisyllwg oedd hen deyrnas Ceredigion gydag Ystrad Tywi, gan gynnwys Ceredigion heddiw, rhan o Sir Gaerfyrddin a Gŵyr; cysylltir yr enw yn draddodiadol â Seisyll ap Clydog, brenin Ceredigion yn y 7fed ganrif neu ddechrau’r 8fed; gosododd Rhodri Mawr, a oedd yn briod ag Angharad, chwaer Gwgon y brenin olaf, ei fab iau Cadell drosti; bu farw Cadell yn 911 a rhannwyd hi rhwng ei feibion Hywel a Chlydog; pan fu farw Clydog yn 920 unodd Hywel hi â Dyfed yn Ddeheubarth.
Ysgol Llanbadarn
O fewn Ceredigion safai clas Llanbadarn Fawr, cymuned o glerigwyr ag enw am ddysg. Bu ei hathro Sulien ddwywaith yn esgob Tyddewi, ac yno yr ysgrifennodd ei fab Rhygyfarch Fuchedd Dewi Sant.FfynhonnellSulien ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Tyddewi 1073–1078 ac eto o tua 1080 hyd tua 1085; bu farw tua 1091; cysylltir ef â chlas Llanbadarn Fawr, cymuned o glerigwyr ag enw am ddysg; ysgrifennodd ei fab Rhygyfarch Fuchedd Dewi Sant. Gydag erthygl Wikipedia ar Sallwyr Rhygyfarch: bu Sulien yn astudio dair blynedd ar ddeg yn Iwerddon.
Y rheolwyr, yn eu trefn
Ceredig ap Cunedda
Mab Cunedda, a enillodd y tir sy’n dal i ddwyn ei enw.
Usai ap Ceredig
Serwyl ab Usai
Boddw ap Serwyl
Arthfoddw ap Boddw
Arthlwys ab Arthfoddw
Clydog ab Arthlwys
Seisyll ap Clydog
Unodd Ystrad Tywi â Cheredigion; galwyd y deyrnas newydd yn Seisyllwg ar ei ôl.
Arthen ap Seisyll
Dyfnwallon ab Arthen
Meurig ap Dyfnwallon
Gwgon ap Meurig
Brenin olaf yr hen linach. Priododd ei chwaer Angharad â Rhodri Mawr.
Hywel Dda and Clydog ap Cadell
Rheolodd y brodyr Seisyllwg gyda’i gilydd. Wedi marw Clydog yn 920, unodd Hywel hi â Dyfed i greu Deheubarth.
Hywel Dda and Clydog ap CadellWedi hynny rhannodd Ceredigion hanes Deheubarth. Enillodd Owain Gwynedd hi’n ôl oddi ar y Normaniaid yng Nghrug Mawr yn 1136, a gwnaeth yr Arglwydd Rhys Aberteifi’n brif gastell iddo.
Dyddiadau bras yw’r rhai a nodir ‘tua’. I’r brenhinoedd cynharaf, yr hen achau brenhinol a siarteri Llyfr Llandaf yw’r prif dystion, ac amcangyfrif yw eu dyddiadau. Lle rhannodd brenhinoedd deyrnas, rhestrir y ddau.
Lleoedd i ymweld â nhw
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf





