Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1885

Cymdeithas i’r Gymraeg yn yr ysgolion

Yn Eisteddfod Genedlaethol Aberdâr mae Dan Isaac Davies a’i gyfeillion yn sefydlu cymdeithas i ddod â’r Gymraeg i’r ysgolion. O fewn blwyddyn gall y Gymraeg ennill grant i ysgol.

Llun: Dan Isaac Davies, o Gasgliad Portreadau Cymreig Llyfrgell Genedlaethol Cymru · Unknown photographer, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn Eisteddfod Genedlaethol Aberdâr yn 1885 sefydlodd Dan Isaac Davies a’i gyfeillion y Society for the Utilisation of the Welsh Language, i ennill lle i’r iaith yn ysgolion Cymru.

Sefydlwyd1885, yn Eisteddfod Genedlaethol Aberdâr
ArweinyddDan Isaac Davies (1839–1887)
Ei obaithTair Miliwn o Gymry Dwyieithawg
Y canlyniadY Gymraeg yn bwnc a enillai grant o 1886

Tair miliwn o Gymry dwyieithog#

Gosododd Davies ei obaith allan yn Tair Miliwn o Gymry Dwyieithawg: Cymru o dair miliwn o bobl a fyddai’n gartrefol yn y Gymraeg a’r Saesneg.

Dan Isaac Davies ar garte de visite gan Henry Alfred Chapman
Dan Isaac Davies ar garte de visite gan Henry Alfred Chapman · Llun: Henry Alfred Chapman, Public domain, Wikimedia Commons

Grant i’r Gymraeg#

Yn 1886, flwyddyn yn unig wedi sefydlu’r gymdeithas, daeth y Gymraeg yn bwnc a allai ennill grant gan y llywodraeth i ysgol.

Y comisiwn brenhinol#

Rhoddodd Davies dystiolaeth i’r comisiwn brenhinol ar addysg elfennol, ac yn 1888 mabwysiadodd y comisiwn ei syniadau.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Colegau yng Nghaerdydd a Bangor

    Mae colegau prifysgol yn agor yng Nghaerdydd a Bangor, wedi’u codi’n rhannol gyda cheiniogau a roddwyd gan chwarelwyr, glowyr a chynulleidfaoedd capel.

    Colegau yng Nghaerdydd a Bangor
  2. Dr William Price ac amlosgi

    Mae Dr William Price o Lantrisant yn amlosgi ei fab bychan ar fryn. Mae’r llys yn dyfarnu bod amlosgi yn gyfreithlon, gan agor y ffordd iddo ledled Prydain.

    Dr William Price ac amlosgi
  3. Cymru Fydd

    Sefydlir mudiad Cymru Fydd i ennill ymreolaeth i Gymru. Mae Rhyddfrydwyr ifanc fel Tom Ellis a David Lloyd George yn ymuno.

    Cymru Fydd
  4. Agor y Gyfnewidfa Lo

    Mae’r Gyfnewidfa Lo yn agor yn Sgwâr Mount Stuart, Caerdydd. Ar ei llawr masnachu y pennir pris glo’r byd.

    Agor y Gyfnewidfa Lo

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf