Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1884

Dr William Price ac amlosgi

Mae Dr William Price o Lantrisant yn amlosgi ei fab bychan ar fryn. Mae’r llys yn dyfarnu bod amlosgi yn gyfreithlon, gan agor y ffordd iddo ledled Prydain.

Llun: Dr William Price, 1871 · Unknown photographer, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Gyda’r nos ar 13 Ionawr 1884 amlosgodd Dr William Price ei fab bach ar fryn Caerlan, i’r dwyrain o Lantrisant. Yn ei achos yng Nghaerdydd cytunodd y barnwr nad oedd y gyfraith yn gwneud amlosgi’n anghyfreithlon, a rhyddhawyd Price.

Ganed4 Mawrth 1800, ger Rhydri
Yr amlosgiCaerlan, Llantrisant, 13 Ionawr 1884
Y dyfarniadNid oedd amlosgi’n groes i’r gyfraith
Yr hyn a ddilynoddDeddf Amlosgi 1902

Meddyg y gwaith cadwyni#

Ganed William Price ger Rhydri ar 4 Mawrth 1800. O 1823 hyd 1871 ef oedd prif feddyg gwaith cadwyni Brown Lenox ym Mhontypridd.

Roedd yn Siartydd, ac wedi Gwrthryfel Casnewydd yn 1839 aeth i Ffrainc.

Derwydd Llantrisant#

Roedd yn dderwydd gyda Chymdeithas y Maen Chwyf, ac yn 1866 ymgartrefodd yn Llantrisant. Ganed ei fab Iesu Grist ar 8 Awst 1883 a bu farw ar 10 Ionawr 1884.

Llantrisant ar ei bryn
Llantrisant ar ei bryn · Llun: Mick Lobb, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Dyfarniad y barnwr#

Cytunodd yr Ustus Stephen nad oedd y gyfraith yn dweud bod amlosgi’n anghyfreithlon. Ynghyd â gwaith y Gymdeithas Amlosgi, arweiniodd yr achos at Ddeddf Amlosgi 1902.

Ugain mil ar y llethr#

Bu farw Price ar 23 Ionawr 1893, ac ar 31 Ionawr fe’i hamlosgwyd ar y llethr uwchben Llantrisant o flaen 20,000 o bobl. Er 1982 mae ei gerflun yn sefyll yn Llantrisant, yn ei benwisg croen llwynog a’i freichiau ar led.

Cerflun Dr William Price yn Llantrisant
Cerflun Dr William Price yn Llantrisant · Llun: FruitMonkey, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

1800–1893

Dr William Price

Meddyg gwrthryfelgar Llantrisant (wedi’i gofnodi)

Siartydd, derwydd a meddyg llysieuol yr arweiniodd ei amlosgiad o’i fab bach at gyfreithloni amlosgi.

Dr William Price

Cyn ac wedyn

  1. Undeb Rygbi Cymru

    Daw clybiau ynghyd yng Nghastell-nedd i ffurfio Undeb Rygbi Cymru. Daw rygbi’n gêm y cymoedd a’r genedl.

    Undeb Rygbi Cymru
  2. Colegau yng Nghaerdydd a Bangor

    Mae colegau prifysgol yn agor yng Nghaerdydd a Bangor, wedi’u codi’n rhannol gyda cheiniogau a roddwyd gan chwarelwyr, glowyr a chynulleidfaoedd capel.

    Colegau yng Nghaerdydd a Bangor
  3. Cymdeithas i’r Gymraeg yn yr ysgolion

    Yn Eisteddfod Genedlaethol Aberdâr mae Dan Isaac Davies a’i gyfeillion yn sefydlu cymdeithas i ddod â’r Gymraeg i’r ysgolion. O fewn blwyddyn gall y Gymraeg ennill grant i ysgol.

    Cymdeithas i’r Gymraeg yn yr ysgolion
  4. Cymru Fydd

    Sefydlir mudiad Cymru Fydd i ennill ymreolaeth i Gymru. Mae Rhyddfrydwyr ifanc fel Tom Ellis a David Lloyd George yn ymuno.

    Cymru Fydd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf