Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1884

Colegau yng Nghaerdydd a Bangor

Mae colegau prifysgol yn agor yng Nghaerdydd a Bangor, wedi’u codi’n rhannol gyda cheiniogau a roddwyd gan chwarelwyr, glowyr a chynulleidfaoedd capel.

Llun: Prif adeilad Prifysgol Bangor, o Fynydd Bangor · Andrew Woodvine from Bangor, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ym mis Hydref 1883 agorodd coleg prifysgol yng Nghaerdydd, a blwyddyn yn ddiweddarach agorodd un arall ym Mangor.

CaerdyddAgorwyd 24 Hydref 1883
BangorAgorwyd 18 Hydref 1884
Y prifathrawon cyntafJohn Viriamu Jones a Henry Reichel, y ddau’n 27 oed
Prifysgol Cymru1893

Caerdydd, 1883#

Agorodd Coleg Prifysgol De Cymru a Mynwy ar 24 Hydref 1883 yn hen adeiladau’r Ysbyty Brenhinol ar Heol Casnewydd. Ei brifathro cyntaf, John Viriamu Jones, oedd 27 oed.

Cododd apêl gyhoeddus £37,000, a siarter frenhinol y coleg y flwyddyn ganlynol oedd y siarter gyntaf yng Nghymru i ganiatáu i fenywod gofrestru.

John Viriamu Jones, prifathro cyntaf Caerdydd
John Viriamu Jones, prifathro cyntaf Caerdydd · Llun: Unknown photographer, Public domain, Wikimedia Commons

Bangor, 1884#

Agorodd Coleg Prifysgol Gogledd Cymru yng Ngwesty’r Penrhyn Arms ym Mangor ar 18 Hydref 1884, gydag anerchiad gan Iarll Powis. Ei brifathro cyntaf, Henry Reichel, oedd 27 oed, a dim ond 58 o fyfyrwyr oedd ganddo.

Rhoddodd chwarelwyr y Penrhyn a’r chwareli eraill dros £1,200 at y coleg.

Y Penrhyn Arms, Bangor, lle agorodd y coleg, tua 1870
Y Penrhyn Arms, Bangor, lle agorodd y coleg, tua 1870 · Llun: William Banks and Co., Public domain, Wikimedia Commons

Un brifysgol#

Roedd y ddau goleg ymhlith sylfaenwyr Prifysgol Cymru yn 1893. Ym Mangor, agorwyd prif adeilad Henry Hare gan Siôr V yn 1911.

Cwod prif adeilad y coleg ym Mangor
Cwod prif adeilad y coleg ym Mangor · Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Deddf Cau ar y Sul

    Y Ddeddf Seneddol gyntaf ers y Tuduriaid i drin Cymru fel cenedl ar wahân.

    Deddf Cau ar y Sul
  2. Undeb Rygbi Cymru

    Daw clybiau ynghyd yng Nghastell-nedd i ffurfio Undeb Rygbi Cymru. Daw rygbi’n gêm y cymoedd a’r genedl.

    Undeb Rygbi Cymru
  3. Dr William Price ac amlosgi

    Mae Dr William Price o Lantrisant yn amlosgi ei fab bychan ar fryn. Mae’r llys yn dyfarnu bod amlosgi yn gyfreithlon, gan agor y ffordd iddo ledled Prydain.

    Dr William Price ac amlosgi
  4. Cymdeithas i’r Gymraeg yn yr ysgolion

    Yn Eisteddfod Genedlaethol Aberdâr mae Dan Isaac Davies a’i gyfeillion yn sefydlu cymdeithas i ddod â’r Gymraeg i’r ysgolion. O fewn blwyddyn gall y Gymraeg ennill grant i ysgol.

    Cymdeithas i’r Gymraeg yn yr ysgolion

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf