Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1872

Prifysgol i Gymru

Mae Coleg Prifysgol Cymru yn agor yn Aberystwyth, wedi’i dalu’n rhannol gan geiniogau aelodau’r capeli.

Llun: Yr Hen Goleg, Aberystwyth, yn 2018 · Jopparn, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ym mis Hydref 1872 agorodd Coleg Prifysgol Cymru ei ddrysau yn Aberystwyth, gyda 26 o fyfyrwyr.

AgorwydHydref 1872
Y myfyrwyr cyntaf26
Y prifathro cyntafThomas Charles Edwards, 1872–1891
Siarter frenhinol1893

Ceiniogau’r capeli#

Talwyd amdano â rhoddion mawr a bach. Addawodd pum pwyllgor rhanbarthol dalu costau ei dair blynedd gyntaf, ac ym mis Hydref 1875 cododd capeli Cymru’r arian nesaf gan dros 70,000 o gyfranwyr.

David Davies o Landinam oedd trysorydd y coleg o 1875 hyd 1887.

Y prifathro cyntaf#

Ei brifathro cyntaf oedd Thomas Charles Edwards, a fu wrth y llyw o 1872 hyd 1891.

Thomas Charles Edwards, y prifathro cyntaf, wedi’i dynnu gan John Thomas
Thomas Charles Edwards, y prifathro cyntaf, wedi’i dynnu gan John Thomas · Llun: John Thomas, Public domain, Wikimedia Commons
Staff Coleg Prifysgol Cymru, tua 1890
Staff Coleg Prifysgol Cymru, tua 1890 · Llun: Unknown photographer, Public domain, Wikimedia Commons

Y coleg ger y lli#

Derbyniwyd menywod o 1884. Difrododd tân yr Hen Goleg yn 1885, ond aeth y coleg yn ei flaen, ennill ei siarter frenhinol yn 1893 a bod yn un o sylfaenwyr Prifysgol Cymru.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Little Wonder

    Mae injan ddwbl Robert Fairlie, Little Wonder, yn tynnu 112 o wagenni i fyny Rheilffordd Ffestiniog o flaen Comisiwn Ymerodrol Rwsia a pheirianwyr o India. Mae rheilffyrdd cul yn lledu ar draws y byd.

    Little Wonder
  2. Y Ddeddf Addysg

    Mae’r Ddeddf Addysg Elfennol yn sefydlu byrddau ysgol i roi ysgol o fewn cyrraedd pob plentyn yng Nghymru a Lloegr. Nid yw’n dweud gair am y Gymraeg: Saesneg yw’r gwersi, y llyfrau a’r profion.

    Y Ddeddf Addysg
  3. Sefydlu undeb y chwarelwyr

    Yng Ngwesty’r Queen’s yng Nghaernarfon mae’r chwarelwyr yn sefydlu Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru.

    Sefydlu undeb y chwarelwyr
  4. Myfanwy

    Mae Joseph Parry o Ferthyr, a fu’n fachgen yn y ffwrneisi pwdlo, yn cyfansoddi Myfanwy, ymhlith y caneuon Cymraeg mwyaf poblogaidd.

    Myfanwy

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf