Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1875

Myfanwy

Mae Joseph Parry o Ferthyr, a fu’n fachgen yn y ffwrneisi pwdlo, yn cyfansoddi Myfanwy, ymhlith y caneuon Cymraeg mwyaf poblogaidd.

Llun: Joseph Parry, o Notable Welsh Musicians, 1896 · From Frederic Griffith, Notable Welsh Musicians, 1896, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1875 cyhoeddodd Joseph Parry Myfanwy, ar eiriau Richard Davies, Mynyddog. Fe’i canwyd gyntaf yn Aberystwyth ar 28 Mai 1875, gyda Parry ei hun yn arwain.

Cyhoeddwyd1875
GeiriauRichard Davies (Mynyddog)
Canwyd gyntafAberystwyth, 28 Mai 1875
CyfansoddwrJoseph Parry o Ferthyr Tudful

Y bachgen o Chapel Row#

Ganed Joseph Parry ar 21 Mai 1841 yn 4 Chapel Row, Merthyr Tudful. Gadawodd yr ysgol yn naw oed i weithio yn y pyllau, ac erbyn deuddeg roedd wrth ffwrneisi pwdlo Cyfarthfa.

Bwthyn Joseph Parry yn Chapel Row, Merthyr Tudful
Bwthyn Joseph Parry yn Chapel Row, Merthyr Tudful · Llun: Jaggery, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Yn 1853–54 symudodd y teulu i Danville, Pennsylvania, lle bu’n gweithio yng ngwaith haearn y Rough and Ready. Ni chafodd wersi cerddoriaeth nes ei fod tua dwy ar bymtheg oed.

Doethur mewn cerddoriaeth#

Aeth i’r Academi Gerdd Frenhinol yn 1868 ac yna i Gaergrawnt, y Cymro cyntaf i ennill gradd baglor a doethuriaeth mewn cerddoriaeth yno; daeth y ddoethuriaeth yn 1878. O 1874 hyd 1881 ef oedd athro cerdd cyntaf Aberystwyth.

Blodwen ac Aberystwyth#

Ei Flodwen, a lwyfannwyd gyntaf yn Neuadd Ddirwest Aberystwyth ar 21 Mai 1878, oedd yr opera gyntaf gan gyfansoddwr o Gymro a’r opera gyntaf i’w pherfformio yn Gymraeg. Dilynodd ei emyn-dôn Aberystwyth yn 1879.

Wynebddalen opera Parry, Blodwen
Wynebddalen opera Parry, Blodwen · Llun: Joseph Parry, Public domain, Wikimedia Commons

Bu farw ym Mhenarth ar 17 Chwefror 1903. Agorwyd ei fan geni yn Chapel Row yn amgueddfa yn 1979.

Cartref Joseph Parry ym Mhenarth, o’i gofiant gan E. Keri Evans, 1921
Cartref Joseph Parry ym Mhenarth, o’i gofiant gan E. Keri Evans, 1921 · Llun: From E. Keri Evans, 1921, Public domain, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

1841–1903

Joseph Parry

Cyfansoddwr ‘Myfanwy’ (wedi’i gofnodi)

Bachgen o Ferthyr a weithiodd yn y gwaith haearn yn ddeg oed ac a ddaeth yn gyfansoddwr Cymreig enwocaf ei oes.

Joseph Parry

Cyn ac wedyn

  1. Prifysgol i Gymru

    Mae Coleg Prifysgol Cymru yn agor yn Aberystwyth, wedi’i dalu’n rhannol gan geiniogau aelodau’r capeli.

    Prifysgol i Gymru
  2. Sefydlu undeb y chwarelwyr

    Yng Ngwesty’r Queen’s yng Nghaernarfon mae’r chwarelwyr yn sefydlu Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru.

    Sefydlu undeb y chwarelwyr
  3. Cymdeithas Bêl-droed Cymru

    Sefydlir Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn Wrecsam ac mae Cymru’n chwarae’r Alban yn ei gêm ryngwladol gyntaf, y trydydd tîm cenedlaethol hynaf yn y byd.

    Cymdeithas Bêl-droed Cymru
  4. Y meicroffon

    Mae David Edward Hughes yn dangos ei feicroffon carbon, cyndad pob meicroffon ers hynny. Mae’n rhoi’r ddyfais i’r byd heb batent.

    Y meicroffon

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf