Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

9 Hydref 1839

Doc cyntaf Caerdydd

Mae Ardalydd Bute yn agor Doc Gorllewinol Bute. O fewn saith deg mlynedd, Caerdydd yw porthladd glo mwyaf y byd.

Llun: Llongau wrth y cei yn Nociau Bute, Caerdydd, tua 1853 · Unknown artist, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ym mis Hydref 1839 agorodd Doc Gorllewin Bute yng Nghaerdydd, gwaith 2il Ardalydd Bute, prif dirfeddiannwr Caerdydd. Hwn oedd y cyntaf o’r dociau a wnaeth Gaerdydd, yng ngeiriau Amgueddfa Cymru, yn brifddinas glo a llongau’r byd.

AgorwydHydref 1839
Codwyd gan2il Ardalydd Bute
Glo a allforiwyd yn 191310.7 miliwn tunnell
Y glo olaf1964

Dociau Bute yn tyfu#

Dechreuwyd Doc Dwyrain Bute yn 1855 a’i agor yn 1859, a dilynodd Doc y Rhath yn 1887. Gyda bron saith milltir o geiau, roedd Dociau Bute’n un o’r systemau dociau mwyaf yn y byd.

2il Ardalydd Bute, gan William Ward, 1822
2il Ardalydd Bute, gan William Ward, 1822 · Llun: William Ward, Public domain, Wikimedia Commons

Glo i’r byd#

Allforiodd Caerdydd tua 2 filiwn tunnell o lo yn 1862 a 10.7 miliwn yn 1913. Cyn 1914 roedd tunelledd ei chargo’n fwy na Llundain neu Lerpwl.

O holl ddociau glo’r byd, dim ond y Barri a allforiai fwy.

Gadael Doc Gorllewin Bute, Caerdydd, wedi’i baentio gan Richard Short
Gadael Doc Gorllewin Bute, Caerdydd, wedi’i baentio gan Richard Short · Llun: Richard Short, Public domain, Wikimedia Commons

Y bae heddiw#

Gadawodd y glo olaf Gaerdydd yn 1964. Ers hynny mae Morglawdd Caerdydd wedi gwneud y bae’n llyn dŵr croyw.

Dociau Caerdydd yn 1894
Dociau Caerdydd yn 1894 · Llun: From John Ballinger, Cardiff, 1896, Public domain, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Y Mabinogion yn Saesneg

    Mae’r Arglwyddes Charlotte Guest o Ddowlais yn dechrau cyhoeddi ei chyfieithiad o’r Mabinogion, gan ddod â’r chwedlau Cymraeg at ddarllenwyr ledled y byd.

    Y Mabinogion yn Saesneg
  2. Casnewydd a Merched Beca

    Mae’r Siartwyr yn gorymdeithio ar Gasnewydd ac yn cael eu saethu. Yn y gorllewin, mae Merched Beca, wedi’u gwisgo fel menywod, yn chwalu tollbyrth.

    Casnewydd a Merched Beca
  3. Rheilffordd Cwm Taf

    Mae Rheilffordd Cwm Taf Isambard Kingdom Brunel yn cysylltu Merthyr â’r dociau yng Nghaerdydd.

    Rheilffordd Cwm Taf
  4. Y gell danwydd

    Mae William Grove o Abertawe yn adeiladu ei fatri nwy, y gell danwydd gyntaf, sy’n gwneud trydan o hydrogen ac ocsigen.

    Y gell danwydd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf