Yn 1839 cododd Cymru ddwywaith. Ar 4 Tachwedd gorymdeithiodd miloedd o Siartwyr, a ofynnai am bleidlais i bob dyn, ar Gasnewydd; ac yn y gorllewin torrodd y cyntaf o Derfysgoedd Beca dollborth Efail-wen.FfynonellauNewport Rising ↗Wikipedia (Saesneg)Ddydd Llun 4 Tachwedd 1839, dan arweiniad John Frost, Zephaniah Williams a William Jones, gorymdeithiodd miloedd o Siartwyr ar Gasnewydd, rhwng tua 4,000 a bron 10,000; daliwyd Gwesty’r Westgate gan filwyr y 45ain Gatrawd, a lladdwyd rhwng 10 a 24 o Siartwyr ac anafwyd dros 50; yn Neuadd y Sir, Trefynwy, dedfrydwyd yr arweinwyr i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru, a newidiwyd hynny i alltudiaeth am oes; gofynnai Siarter y Bobl yn 1838 am bleidlais i bob dyn a phleidlais gudd; cafodd Frost bardwn yn 1856 a bu farw yn 1877 yn 93 oed; codwyd cerfluniau o’r Siartwyr y tu allan i’r Westgate yn 1991.Rebecca Riots ↗Wikipedia (Saesneg)Rhwng 1839 a 1843 yng ngorllewin a chanolbarth Cymru; y cyntaf yn Efail-wen yn 1839, y mwyaf o aeaf 1842; cymerasant yr enw Merched Beca o Genesis 24:60, a gwisgai’r dynion fel menywod, mewn gynau gwynion; torasant y tollbyrth, a safasant hefyd yn erbyn y degwm, Deddf y Tlodion a rhenti uchel; Thomas Rees, Twm Carnabwth, a arweiniodd y cyntaf; daeth tua 200 o ddynion i dollborth y Bolgoed ym Mhontarddulais ar 6 Gorffennaf 1843; daeth y terfysgoedd i ben yn hwyr yn 1843; arweiniodd comisiwn brenhinol at Ddeddf Ymddiriedolaethau Tyrpeg De Cymru 1844, a unodd yr ymddiriedolaethau a haneru’r doll ar galch.
| Casnewydd | 4 Tachwedd 1839 |
|---|---|
| Arweinwyr y Siartwyr | John Frost, Zephaniah Williams, William Jones |
| Tollborth cyntaf Beca | Efail-wen, 1839 |
Yr orymdaith ar Gasnewydd#
Gofynnai Siarter y Bobl yn 1838 am bleidlais i bob dyn ac am bleidlais gudd.FfynhonnellNewport Rising ↗Wikipedia (Saesneg)Ddydd Llun 4 Tachwedd 1839, dan arweiniad John Frost, Zephaniah Williams a William Jones, gorymdeithiodd miloedd o Siartwyr ar Gasnewydd, rhwng tua 4,000 a bron 10,000; daliwyd Gwesty’r Westgate gan filwyr y 45ain Gatrawd, a lladdwyd rhwng 10 a 24 o Siartwyr ac anafwyd dros 50; yn Neuadd y Sir, Trefynwy, dedfrydwyd yr arweinwyr i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru, a newidiwyd hynny i alltudiaeth am oes; gofynnai Siarter y Bobl yn 1838 am bleidlais i bob dyn a phleidlais gudd; cafodd Frost bardwn yn 1856 a bu farw yn 1877 yn 93 oed; codwyd cerfluniau o’r Siartwyr y tu allan i’r Westgate yn 1991.
Ddydd Llun 4 Tachwedd 1839, dan arweiniad John Frost, Zephaniah Williams a William Jones, gorymdeithiodd rhwng 4,000 a bron 10,000 o Siartwyr ar Gasnewydd. Daliai milwyr y 45ain Gatrawd Westy’r Westgate, a lladdwyd rhwng 10 a 24 o Siartwyr yno ac anafwyd dros 50.FfynhonnellNewport Rising ↗Wikipedia (Saesneg)Ddydd Llun 4 Tachwedd 1839, dan arweiniad John Frost, Zephaniah Williams a William Jones, gorymdeithiodd miloedd o Siartwyr ar Gasnewydd, rhwng tua 4,000 a bron 10,000; daliwyd Gwesty’r Westgate gan filwyr y 45ain Gatrawd, a lladdwyd rhwng 10 a 24 o Siartwyr ac anafwyd dros 50; yn Neuadd y Sir, Trefynwy, dedfrydwyd yr arweinwyr i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru, a newidiwyd hynny i alltudiaeth am oes; gofynnai Siarter y Bobl yn 1838 am bleidlais i bob dyn a phleidlais gudd; cafodd Frost bardwn yn 1856 a bu farw yn 1877 yn 93 oed; codwyd cerfluniau o’r Siartwyr y tu allan i’r Westgate yn 1991.

Yr arweinwyr#
Yn Neuadd y Sir, Trefynwy, dedfrydwyd y tri arweinydd i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru, ond newidiwyd y ddedfryd i alltudiaeth am oes. Cafodd Frost bardwn yn 1856 a bu farw yn 1877, yn 93 oed. Yn 1991 codwyd cerfluniau o’r Siartwyr y tu allan i’r Westgate.FfynhonnellNewport Rising ↗Wikipedia (Saesneg)Ddydd Llun 4 Tachwedd 1839, dan arweiniad John Frost, Zephaniah Williams a William Jones, gorymdeithiodd miloedd o Siartwyr ar Gasnewydd, rhwng tua 4,000 a bron 10,000; daliwyd Gwesty’r Westgate gan filwyr y 45ain Gatrawd, a lladdwyd rhwng 10 a 24 o Siartwyr ac anafwyd dros 50; yn Neuadd y Sir, Trefynwy, dedfrydwyd yr arweinwyr i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru, a newidiwyd hynny i alltudiaeth am oes; gofynnai Siarter y Bobl yn 1838 am bleidlais i bob dyn a phleidlais gudd; cafodd Frost bardwn yn 1856 a bu farw yn 1877 yn 93 oed; codwyd cerfluniau o’r Siartwyr y tu allan i’r Westgate yn 1991.

Beca yn Efail-wen#
Yr un flwyddyn dechreuodd ffermwyr y gorllewin dorri’r tollbyrth. Roedd y cyntaf o Derfysgoedd Beca yn Efail-wen yn 1839, dan arweiniad Thomas Rees, Twm Carnabwth.FfynhonnellRebecca Riots ↗Wikipedia (Saesneg)Rhwng 1839 a 1843 yng ngorllewin a chanolbarth Cymru; y cyntaf yn Efail-wen yn 1839, y mwyaf o aeaf 1842; cymerasant yr enw Merched Beca o Genesis 24:60, a gwisgai’r dynion fel menywod, mewn gynau gwynion; torasant y tollbyrth, a safasant hefyd yn erbyn y degwm, Deddf y Tlodion a rhenti uchel; Thomas Rees, Twm Carnabwth, a arweiniodd y cyntaf; daeth tua 200 o ddynion i dollborth y Bolgoed ym Mhontarddulais ar 6 Gorffennaf 1843; daeth y terfysgoedd i ben yn hwyr yn 1843; arweiniodd comisiwn brenhinol at Ddeddf Ymddiriedolaethau Tyrpeg De Cymru 1844, a unodd yr ymddiriedolaethau a haneru’r doll ar galch.

Ffynonellau a darllen pellach




