Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1584

Copr yn Aberdulais

Toddir copr yn Aberdulais ger Castell-nedd, dechrau’r diwydiant a fydd yn gwneud cwm Tawe yn brifddinas copr y byd.

Llun: Y rhaeadr yn Aberdulais, a roddodd bŵer i ddiwydiant er 1584 · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1584 dechreuodd y rhaeadr yn Aberdulais, ger Castell-nedd, yrru gwaith toddi copr. O Gernyw y daeth y mwyn, a rhoddodd yr afon y pŵer.

Dechreuodd1584
Mwyn oGernyw
HeddiwYr Ymddiriedolaeth Genedlaethol

Dŵr a charreg#

Yn Aberdulais mae afon Dulais yn tywallt dros dywodfaen Pennant caled cyn cwrdd ag afon Nedd. Cwymp y dŵr a roddai’r pŵer i yrru’r gwaith.

Y felin yn Aberdulais mewn print gan George Orleans Delamotte
Y felin yn Aberdulais mewn print gan George Orleans Delamotte · Llun: George Orleans Delamotte, Public domain, Wikimedia Commons

Pedair canrif o waith#

Gweithiwyd copr yno hyd yn gynnar yn yr ail ganrif ar bymtheg. Wedi hynny gyrrodd y rhaeadr felin ŷd, ac yn ddiweddarach waith tunplat.

Heddiw mae’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn gofalu am y rhaeadr a’r hen waith, ac mae olwyn newydd yn troi yno, yr olwyn ddŵr fwyaf yn Ewrop sy’n cynhyrchu trydan.

Yr olwyn ddŵr yn Aberdulais heddiw
Yr olwyn ddŵr yn Aberdulais heddiw · Llun: Nilfanion, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Cyn ac wedyn

  1. Y map cyntaf o Gymru

    Mae Humphrey Llwyd o Ddinbych yn llunio Cambriae Typus, y map printiedig cyntaf o Gymru ar ei phen ei hun, a gyhoeddwyd yn atlas mawr Ortelius.

    Y map cyntaf o Gymru
  2. Dienyddio Richard Gwyn

    Dienyddir ysgolfeistr a bardd Catholig yn Wrecsam am wrthod derbyn yr eglwys Brotestannaidd. Fe’i gwnaed yn sant yn 1970.

    Dienyddio Richard Gwyn
  3. Mordaith Madog mewn print

    Mae Historie of Cambria David Powel, o waith Humphrey Llwyd o Ddinbych, yn argraffu’r traddodiad Cymreig i Fadog ab Owain Gwynedd hwylio tua’r gorllewin yn 1170 a chanfod gwlad newydd. Mae Hakluyt yn ei hailargraffu yn 1589 fel hawl gyntaf Prydain ar America.

    Mordaith Madog mewn print
  4. Y Beibl Cymraeg

    Mae cyfieithiad William Morgan yn gosod safon y Gymraeg lenyddol ac yn helpu’r iaith i oroesi.

    Y Beibl Cymraeg

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf