Ar 15 Hydref 1584, yn Wrecsam, rhoddwyd yr athro ysgol a’r bardd Richard Gwyn i farwolaeth am lynu wrth y ffydd Gatholig. Yn Gymraeg yr oedd ei eiriau olaf: “Iesu, trugarha wrthyf!”FfynhonnellRichard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1537 yn Llanidloes; aeth i Rydychen ac yna i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg; bu’n athro ysgol yn yr Orsedd, Owrtyn a mannau eraill, ac yn ddiweddarach yn ddirgel yn Erbistog; wedi’i ddal yn 1579, dihangodd o garchar Wrecsam, fe’i daliwyd eto yn 1580 a’i gadw yn Rhuthun, Wrecsam a Dinbych; fe’i profwyd yn Wrecsam ym mis Hydref 1584 a’i ddienyddio yno ar 15 Hydref 1584, a’i eiriau olaf yn Gymraeg: “Iesu, trugarha wrthyf!”; fe’i gwynfydwyd yn 1929 a’i wneud yn sant ar 25 Hydref 1970, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae’n nawddsant esgobaeth Wrecsam, ac mae ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam; mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi.
| Ganed | Llanidloes, tua 1537 |
|---|---|
| Bu farw | Wrecsam, 15 Hydref 1584 |
| Gwnaed yn sant | 25 Hydref 1970 |
Yr athro ysgol#
Ganed Richard Gwyn yn Llanidloes tua 1537. Astudiodd yn Rhydychen ac yna yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg. Yn dlawd, trodd at ddysgu, a chadw ysgol yn yr Orsedd, Owrtyn a mannau eraill, ac yn ddiweddarach yn ddirgel yn Erbistog.FfynhonnellRichard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1537 yn Llanidloes; aeth i Rydychen ac yna i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg; bu’n athro ysgol yn yr Orsedd, Owrtyn a mannau eraill, ac yn ddiweddarach yn ddirgel yn Erbistog; wedi’i ddal yn 1579, dihangodd o garchar Wrecsam, fe’i daliwyd eto yn 1580 a’i gadw yn Rhuthun, Wrecsam a Dinbych; fe’i profwyd yn Wrecsam ym mis Hydref 1584 a’i ddienyddio yno ar 15 Hydref 1584, a’i eiriau olaf yn Gymraeg: “Iesu, trugarha wrthyf!”; fe’i gwynfydwyd yn 1929 a’i wneud yn sant ar 25 Hydref 1970, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae’n nawddsant esgobaeth Wrecsam, ac mae ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam; mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi.
Ffyddlon hyd y diwedd#
Fe’i daliwyd yn 1579 a dihangodd o garchar Wrecsam, ond fe’i daliwyd eto yn 1580. Am bedair blynedd fe’i cadwyd yng ngharchardai Rhuthun, Wrecsam a Dinbych. Ym mis Hydref 1584 fe’i profwyd am deyrnfradwriaeth yn Wrecsam a’i gondemnio.FfynhonnellRichard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1537 yn Llanidloes; aeth i Rydychen ac yna i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg; bu’n athro ysgol yn yr Orsedd, Owrtyn a mannau eraill, ac yn ddiweddarach yn ddirgel yn Erbistog; wedi’i ddal yn 1579, dihangodd o garchar Wrecsam, fe’i daliwyd eto yn 1580 a’i gadw yn Rhuthun, Wrecsam a Dinbych; fe’i profwyd yn Wrecsam ym mis Hydref 1584 a’i ddienyddio yno ar 15 Hydref 1584, a’i eiriau olaf yn Gymraeg: “Iesu, trugarha wrthyf!”; fe’i gwynfydwyd yn 1929 a’i wneud yn sant ar 25 Hydref 1970, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae’n nawddsant esgobaeth Wrecsam, ac mae ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam; mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi.
Mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi, cerddi Cristnogol a dychan miniog.FfynhonnellRichard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1537 yn Llanidloes; aeth i Rydychen ac yna i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg; bu’n athro ysgol yn yr Orsedd, Owrtyn a mannau eraill, ac yn ddiweddarach yn ddirgel yn Erbistog; wedi’i ddal yn 1579, dihangodd o garchar Wrecsam, fe’i daliwyd eto yn 1580 a’i gadw yn Rhuthun, Wrecsam a Dinbych; fe’i profwyd yn Wrecsam ym mis Hydref 1584 a’i ddienyddio yno ar 15 Hydref 1584, a’i eiriau olaf yn Gymraeg: “Iesu, trugarha wrthyf!”; fe’i gwynfydwyd yn 1929 a’i wneud yn sant ar 25 Hydref 1970, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae’n nawddsant esgobaeth Wrecsam, ac mae ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam; mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi.
Sant Richard Gwyn#
Fe’i gwynfydwyd yn 1929, ac ar 25 Hydref 1970 cyhoeddodd y Pab Pawl VI ef yn sant, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr. Mae’n nawddsant esgobaeth Wrecsam, a chedwir ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam.FfynhonnellRichard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1537 yn Llanidloes; aeth i Rydychen ac yna i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg; bu’n athro ysgol yn yr Orsedd, Owrtyn a mannau eraill, ac yn ddiweddarach yn ddirgel yn Erbistog; wedi’i ddal yn 1579, dihangodd o garchar Wrecsam, fe’i daliwyd eto yn 1580 a’i gadw yn Rhuthun, Wrecsam a Dinbych; fe’i profwyd yn Wrecsam ym mis Hydref 1584 a’i ddienyddio yno ar 15 Hydref 1584, a’i eiriau olaf yn Gymraeg: “Iesu, trugarha wrthyf!”; fe’i gwynfydwyd yn 1929 a’i wneud yn sant ar 25 Hydref 1970, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae’n nawddsant esgobaeth Wrecsam, ac mae ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam; mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi.
Ffynonellau a darllen pellach





