William Morgan
Esgob a chyfieithydd (wedi’i gofnodi)Cyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg yn 1588. Daeth ei ryddiaith yn safon i’r Gymraeg ysgrifenedig.
William Morgan

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
1588
Mae cyfieithiad William Morgan yn gosod safon y Gymraeg lenyddol ac yn helpu’r iaith i oroesi.
Llun: Wyneb-ddalen addurnedig Beibl William Morgan, Y Beibl Cyssegr-lan, a argraffwyd yn 1588 · William Morgan (1545-1604), CC0 · Wikimedia Commons
Yn 1588 daeth y Beibl cyfan allan yn Gymraeg, gwaith William Morgan, ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant. Geilw’r Llyfrgell Genedlaethol ef yn faen sylfaen y codwyd llenyddiaeth Gymraeg fodern arno.FfynonellauThe 1588 Welsh Bible ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Roedd Deddf 1563 am weld y Beibl a’r Llyfr Gweddi yn Gymraeg erbyn Gŵyl Ddewi 1567; ymgymerodd William Morgan â’r gwaith mawr ei hun tua 1578, gan gyfieithu o’r Hebraeg a’r Groeg ac addasu Testament Newydd Salesbury; argraffwyd ffolio 1588 mewn llythyren ddu gan ddirprwyon Christopher Barker, Argraffydd y Frenhines, i’w ddefnyddio yn yr eglwysi; dyma’r maen sylfaen y codwyd llenyddiaeth Gymraeg fodern arno, a lluniodd Morgan iaith glasurol y beirdd yn Gymraeg llenyddol a ddefnyddir heddiw.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1545 yn Nhŷ Mawr Wybrnant ym mhlwyf Penmachno, cafodd ei addysg yng Ngwydir yn ôl pob tebyg, yna yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt (BA 1568, DD 1583); ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant o 1578, lle gwnaeth ei gyfieithiad; mae ei Feibl yn 1588, yr Hen Destament o’r Hebraeg gyda diwygiad o Destament Newydd Salesbury, yn gofeb fawr yn hanes yr iaith Gymraeg ac fe alluogodd y Cymry i ddarllen y Beibl yn eu hiaith eu hunain; yn esgob Llandaf yn 1595 a Llanelwy yn 1601, bu farw ar 10 Medi 1604; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr yn amgueddfa.
| Cyhoeddwyd | 1588 |
|---|---|
| Cyfieithydd | William Morgan |
| Argraffwyd gan | Ddirprwyon Christopher Barker, Argraffydd y Frenhines |
Ganed William Morgan tua 1545 yn Nhŷ Mawr Wybrnant, ym mhlwyf Penmachno. Cafodd ei addysg yng Ngwydir yn ôl pob tebyg, ac aeth ymlaen i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, lle daeth yn ddoethur mewn diwinyddiaeth yn 1583.FfynhonnellWilliam Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1545 yn Nhŷ Mawr Wybrnant ym mhlwyf Penmachno, cafodd ei addysg yng Ngwydir yn ôl pob tebyg, yna yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt (BA 1568, DD 1583); ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant o 1578, lle gwnaeth ei gyfieithiad; mae ei Feibl yn 1588, yr Hen Destament o’r Hebraeg gyda diwygiad o Destament Newydd Salesbury, yn gofeb fawr yn hanes yr iaith Gymraeg ac fe alluogodd y Cymry i ddarllen y Beibl yn eu hiaith eu hunain; yn esgob Llandaf yn 1595 a Llanelwy yn 1601, bu farw ar 10 Medi 1604; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr yn amgueddfa.

Yn 1578 daeth yn ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant, ac yno, tua’r un flwyddyn, ymgymerodd â’r gwaith mawr ei hun. Cyfieithodd yr Hen Destament o’r Hebraeg, a diwygio Testament Newydd Salesbury o’r Groeg.FfynonellauThe 1588 Welsh Bible ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Roedd Deddf 1563 am weld y Beibl a’r Llyfr Gweddi yn Gymraeg erbyn Gŵyl Ddewi 1567; ymgymerodd William Morgan â’r gwaith mawr ei hun tua 1578, gan gyfieithu o’r Hebraeg a’r Groeg ac addasu Testament Newydd Salesbury; argraffwyd ffolio 1588 mewn llythyren ddu gan ddirprwyon Christopher Barker, Argraffydd y Frenhines, i’w ddefnyddio yn yr eglwysi; dyma’r maen sylfaen y codwyd llenyddiaeth Gymraeg fodern arno, a lluniodd Morgan iaith glasurol y beirdd yn Gymraeg llenyddol a ddefnyddir heddiw.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1545 yn Nhŷ Mawr Wybrnant ym mhlwyf Penmachno, cafodd ei addysg yng Ngwydir yn ôl pob tebyg, yna yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt (BA 1568, DD 1583); ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant o 1578, lle gwnaeth ei gyfieithiad; mae ei Feibl yn 1588, yr Hen Destament o’r Hebraeg gyda diwygiad o Destament Newydd Salesbury, yn gofeb fawr yn hanes yr iaith Gymraeg ac fe alluogodd y Cymry i ddarllen y Beibl yn eu hiaith eu hunain; yn esgob Llandaf yn 1595 a Llanelwy yn 1601, bu farw ar 10 Medi 1604; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr yn amgueddfa.

Argraffwyd y ffolio mawr mewn llythyren ddu, i sefyll yn eglwysi Cymru.FfynhonnellThe 1588 Welsh Bible ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Roedd Deddf 1563 am weld y Beibl a’r Llyfr Gweddi yn Gymraeg erbyn Gŵyl Ddewi 1567; ymgymerodd William Morgan â’r gwaith mawr ei hun tua 1578, gan gyfieithu o’r Hebraeg a’r Groeg ac addasu Testament Newydd Salesbury; argraffwyd ffolio 1588 mewn llythyren ddu gan ddirprwyon Christopher Barker, Argraffydd y Frenhines, i’w ddefnyddio yn yr eglwysi; dyma’r maen sylfaen y codwyd llenyddiaeth Gymraeg fodern arno, a lluniodd Morgan iaith glasurol y beirdd yn Gymraeg llenyddol a ddefnyddir heddiw.

Cymerodd Morgan Gymraeg clasurol cyfoethog y beirdd a gwneud ohoni’r Gymraeg llenyddol a ddefnyddir heddiw. Galluogodd ei Feibl y Cymry i ddarllen yr ysgrythurau yn eu hiaith eu hunain, ac mae’n gofeb fawr yn hanes yr iaith.FfynonellauThe 1588 Welsh Bible ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Roedd Deddf 1563 am weld y Beibl a’r Llyfr Gweddi yn Gymraeg erbyn Gŵyl Ddewi 1567; ymgymerodd William Morgan â’r gwaith mawr ei hun tua 1578, gan gyfieithu o’r Hebraeg a’r Groeg ac addasu Testament Newydd Salesbury; argraffwyd ffolio 1588 mewn llythyren ddu gan ddirprwyon Christopher Barker, Argraffydd y Frenhines, i’w ddefnyddio yn yr eglwysi; dyma’r maen sylfaen y codwyd llenyddiaeth Gymraeg fodern arno, a lluniodd Morgan iaith glasurol y beirdd yn Gymraeg llenyddol a ddefnyddir heddiw.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1545 yn Nhŷ Mawr Wybrnant ym mhlwyf Penmachno, cafodd ei addysg yng Ngwydir yn ôl pob tebyg, yna yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt (BA 1568, DD 1583); ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant o 1578, lle gwnaeth ei gyfieithiad; mae ei Feibl yn 1588, yr Hen Destament o’r Hebraeg gyda diwygiad o Destament Newydd Salesbury, yn gofeb fawr yn hanes yr iaith Gymraeg ac fe alluogodd y Cymry i ddarllen y Beibl yn eu hiaith eu hunain; yn esgob Llandaf yn 1595 a Llanelwy yn 1601, bu farw ar 10 Medi 1604; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr yn amgueddfa.
Daeth yn esgob Llandaf yn 1595 ac yn esgob Llanelwy yn 1601, a bu farw ar 10 Medi 1604. Cedwir Tŷ Mawr gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.FfynhonnellWilliam Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1545 yn Nhŷ Mawr Wybrnant ym mhlwyf Penmachno, cafodd ei addysg yng Ngwydir yn ôl pob tebyg, yna yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt (BA 1568, DD 1583); ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant o 1578, lle gwnaeth ei gyfieithiad; mae ei Feibl yn 1588, yr Hen Destament o’r Hebraeg gyda diwygiad o Destament Newydd Salesbury, yn gofeb fawr yn hanes yr iaith Gymraeg ac fe alluogodd y Cymry i ddarllen y Beibl yn eu hiaith eu hunain; yn esgob Llandaf yn 1595 a Llanelwy yn 1601, bu farw ar 10 Medi 1604; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr yn amgueddfa.
Ffynonellau a darllen pellach
Cyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg yn 1588. Daeth ei ryddiaith yn safon i’r Gymraeg ysgrifenedig.
William MorganToddir copr yn Aberdulais ger Castell-nedd, dechrau’r diwydiant a fydd yn gwneud cwm Tawe yn brifddinas copr y byd.
Copr yn AberdulaisMae Historie of Cambria David Powel, o waith Humphrey Llwyd o Ddinbych, yn argraffu’r traddodiad Cymreig i Fadog ab Owain Gwynedd hwylio tua’r gorllewin yn 1170 a chanfod gwlad newydd.FfynhonnellThe Historie of Cambria, now called Wales ↗Humphrey Llwyd, wedi’i orffen a’i argraffu gan David Powel, Llundain, 1584 (Saesneg)Yr hanes cyntaf mewn print am fordaith Madog: aeth i chwilio am anturiaethau ar y môr, gan hwylio tua’r gorllewin nes dod i wlad anhysbys. Am ddim i’w ddarllen ar-lein. Mae Hakluyt yn ei hailargraffu yn 1589 fel hawl gyntaf Prydain ar America.
Mordaith Madog mewn printMae Siôn Dafydd Rhys, meddyg a fu’n astudio yn yr Eidal, yn cyhoeddi gramadeg Lladin mawr o’r Gymraeg i ddangos cyfoeth yr iaith i ysgolheigion ledled Ewrop.
Gramadeg Siôn Dafydd RhysMae Thomas Button o Lwyneliddon yn hwylio i Fae Hudson i chwilio am Fwlch y Gogledd-orllewin ac yn gaeafu yn aber afon a enwodd yn Nelson.
Thomas Button ym Mae HudsonYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf