Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1588

Y Beibl Cymraeg

Mae cyfieithiad William Morgan yn gosod safon y Gymraeg lenyddol ac yn helpu’r iaith i oroesi.

Llun: Wyneb-ddalen addurnedig Beibl William Morgan, Y Beibl Cyssegr-lan, a argraffwyd yn 1588 · William Morgan (1545-1604), CC0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1588 daeth y Beibl cyfan allan yn Gymraeg, gwaith William Morgan, ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant. Geilw’r Llyfrgell Genedlaethol ef yn faen sylfaen y codwyd llenyddiaeth Gymraeg fodern arno.

Cyhoeddwyd1588
CyfieithyddWilliam Morgan
Argraffwyd ganDdirprwyon Christopher Barker, Argraffydd y Frenhines

Bachgen o Wybrnant#

Ganed William Morgan tua 1545 yn Nhŷ Mawr Wybrnant, ym mhlwyf Penmachno. Cafodd ei addysg yng Ngwydir yn ôl pob tebyg, ac aeth ymlaen i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, lle daeth yn ddoethur mewn diwinyddiaeth yn 1583.

Tŷ Mawr Wybrnant, ger Penmachno, lle ganed William Morgan
Tŷ Mawr Wybrnant, ger Penmachno, lle ganed William Morgan · Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Y gwaith mawr#

Yn 1578 daeth yn ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant, ac yno, tua’r un flwyddyn, ymgymerodd â’r gwaith mawr ei hun. Cyfieithodd yr Hen Destament o’r Hebraeg, a diwygio Testament Newydd Salesbury o’r Groeg.

Eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, lle’r oedd William Morgan yn ficer pan gyfieithodd y Beibl
Eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, lle’r oedd William Morgan yn ficer pan gyfieithodd y Beibl · Llun: Tony Hisgett, CC BY 2.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Argraffwyd y ffolio mawr mewn llythyren ddu, i sefyll yn eglwysi Cymru.

Tudalen gyntaf Genesis ym Meibl 1588
Tudalen gyntaf Genesis ym Meibl 1588 · Llun: William Morgan, CC0, Wikimedia Commons

Iaith cenedl#

Cymerodd Morgan Gymraeg clasurol cyfoethog y beirdd a gwneud ohoni’r Gymraeg llenyddol a ddefnyddir heddiw. Galluogodd ei Feibl y Cymry i ddarllen yr ysgrythurau yn eu hiaith eu hunain, ac mae’n gofeb fawr yn hanes yr iaith.

Daeth yn esgob Llandaf yn 1595 ac yn esgob Llanelwy yn 1601, a bu farw ar 10 Medi 1604. Cedwir Tŷ Mawr gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.

Y bobl

c. 1545–1604

William Morgan

Esgob a chyfieithydd (wedi’i gofnodi)

Cyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg yn 1588. Daeth ei ryddiaith yn safon i’r Gymraeg ysgrifenedig.

William Morgan

Cyn ac wedyn

  1. Copr yn Aberdulais

    Toddir copr yn Aberdulais ger Castell-nedd, dechrau’r diwydiant a fydd yn gwneud cwm Tawe yn brifddinas copr y byd.

    Copr yn Aberdulais
  2. Mordaith Madog mewn print

    Mae Historie of Cambria David Powel, o waith Humphrey Llwyd o Ddinbych, yn argraffu’r traddodiad Cymreig i Fadog ab Owain Gwynedd hwylio tua’r gorllewin yn 1170 a chanfod gwlad newydd. Mae Hakluyt yn ei hailargraffu yn 1589 fel hawl gyntaf Prydain ar America.

    Mordaith Madog mewn print
  3. Gramadeg Siôn Dafydd Rhys

    Mae Siôn Dafydd Rhys, meddyg a fu’n astudio yn yr Eidal, yn cyhoeddi gramadeg Lladin mawr o’r Gymraeg i ddangos cyfoeth yr iaith i ysgolheigion ledled Ewrop.

    Gramadeg Siôn Dafydd Rhys
  4. Thomas Button ym Mae Hudson

    Mae Thomas Button o Lwyneliddon yn hwylio i Fae Hudson i chwilio am Fwlch y Gogledd-orllewin ac yn gaeafu yn aber afon a enwodd yn Nelson.

    Thomas Button ym Mae Hudson

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf