Humphrey Llwyd
Lluniwr y map cyntaf o Gymru (wedi’i gofnodi)Ysgolhaig o Ddinbych a luniodd y map printiedig cyntaf o Gymru, ysgrifennu ei hanes, a helpu i basio Deddf 1563 a roddodd y Beibl yn Gymraeg i Gymru.
Humphrey Llwyd
Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
1573
Mae Humphrey Llwyd o Ddinbych yn llunio Cambriae Typus, y map printiedig cyntaf o Gymru ar ei phen ei hun, a gyhoeddwyd yn atlas mawr Ortelius.
Llun: Cambriae Typus, map Humphrey Llwyd o Gymru, o atlas Ortelius · Humphrey Llwyd, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 1573 argraffodd y mapiwr mawr Abraham Ortelius Cambriae Typus, map o Gymru gan Humphrey Llwyd o Ddinbych, mewn atodiad newydd i’w atlas Theatrum Orbis Terrarum. Dyma’r map printiedig cyntaf i ddangos Cymru fel gwlad ar ei phen ei hun.FfynonellauCambriae Typus ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i wneud gan Humphrey Llwyd, polymath o oes Elisabeth, a’i gyhoeddi gan Abraham Ortelius yn Additamentum 1573 i’w atlas Theatrum Orbis Terrarum (awgryma’r Llyfrgell Genedlaethol 1574), dyma’r map printiedig cyntaf i ddangos Cymru fel gwlad ar wahân; mae’r enwau mewn Lladin, Saesneg a Chymraeg; mae llong ym Mae Ceredigion ac anghenfil môr ym Môr Iwerddon; defnyddiodd Mercator ef yn ei atlas yn 1607, ac aeth drwy bum diwygiad.Humphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1527 yn Foxhall, Dinbych; Coleg Brasenose, Rhydychen; meddyg i iarll Arundel; AS dros East Grinstead yn 1559 a bwrdeistrefi Dinbych yn 1563; lluniodd fap printiedig cyntaf Cymru i Ortelius, map a fu mewn defnydd hyd y ddeunawfed ganrif; fersiwn Saesneg o Frut y Tywysogion oedd ei Cronica Walliae (1559), a bathodd ei Commentarioli Britannicae Descriptionis Fragmentum (1568) y term “British Empire”; bu farw yn Ninbych ar 31 Awst 1568 ac mae’n gorwedd yn Eglwys Sant Marchell, yr Eglwys Wen.
| Gwnaed gan | Humphrey Llwyd o Ddinbych |
|---|---|
| Argraffwyd | 1573, yn atlas Ortelius |
| Enwau | Yn Gymraeg, Lladin a Saesneg |
Ganed Llwyd yn 1527 yn Foxhall yn Ninbych. Wedi Rhydychen bu’n feddyg i iarll Arundel ac yn aelod seneddol dros Ddinbych. Rhoddodd Frut y Tywysogion yn Saesneg, a bu’r cyntaf i ysgrifennu’r geiriau “British Empire”.FfynhonnellHumphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1527 yn Foxhall, Dinbych; Coleg Brasenose, Rhydychen; meddyg i iarll Arundel; AS dros East Grinstead yn 1559 a bwrdeistrefi Dinbych yn 1563; lluniodd fap printiedig cyntaf Cymru i Ortelius, map a fu mewn defnydd hyd y ddeunawfed ganrif; fersiwn Saesneg o Frut y Tywysogion oedd ei Cronica Walliae (1559), a bathodd ei Commentarioli Britannicae Descriptionis Fragmentum (1568) y term “British Empire”; bu farw yn Ninbych ar 31 Awst 1568 ac mae’n gorwedd yn Eglwys Sant Marchell, yr Eglwys Wen.

Mae’r enwau ar y map yn Gymraeg yn ogystal â Lladin a Saesneg. Hwylia llong ym Mae Ceredigion a nofia anghenfil môr ym Môr Iwerddon. Cymerodd Mercator ef i’w atlas ei hun yn 1607, ac roedd mewn defnydd o hyd yn y ddeunawfed ganrif.FfynonellauCambriae Typus ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i wneud gan Humphrey Llwyd, polymath o oes Elisabeth, a’i gyhoeddi gan Abraham Ortelius yn Additamentum 1573 i’w atlas Theatrum Orbis Terrarum (awgryma’r Llyfrgell Genedlaethol 1574), dyma’r map printiedig cyntaf i ddangos Cymru fel gwlad ar wahân; mae’r enwau mewn Lladin, Saesneg a Chymraeg; mae llong ym Mae Ceredigion ac anghenfil môr ym Môr Iwerddon; defnyddiodd Mercator ef yn ei atlas yn 1607, ac aeth drwy bum diwygiad.Humphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1527 yn Foxhall, Dinbych; Coleg Brasenose, Rhydychen; meddyg i iarll Arundel; AS dros East Grinstead yn 1559 a bwrdeistrefi Dinbych yn 1563; lluniodd fap printiedig cyntaf Cymru i Ortelius, map a fu mewn defnydd hyd y ddeunawfed ganrif; fersiwn Saesneg o Frut y Tywysogion oedd ei Cronica Walliae (1559), a bathodd ei Commentarioli Britannicae Descriptionis Fragmentum (1568) y term “British Empire”; bu farw yn Ninbych ar 31 Awst 1568 ac mae’n gorwedd yn Eglwys Sant Marchell, yr Eglwys Wen.
Ni fu Llwyd fyw i’w weld mewn print. Bu farw yn Ninbych ym mis Awst 1568 ac mae’n gorwedd yn Eglwys Sant Marchell, yr Eglwys Wen.FfynhonnellHumphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1527 yn Foxhall, Dinbych; Coleg Brasenose, Rhydychen; meddyg i iarll Arundel; AS dros East Grinstead yn 1559 a bwrdeistrefi Dinbych yn 1563; lluniodd fap printiedig cyntaf Cymru i Ortelius, map a fu mewn defnydd hyd y ddeunawfed ganrif; fersiwn Saesneg o Frut y Tywysogion oedd ei Cronica Walliae (1559), a bathodd ei Commentarioli Britannicae Descriptionis Fragmentum (1568) y term “British Empire”; bu farw yn Ninbych ar 31 Awst 1568 ac mae’n gorwedd yn Eglwys Sant Marchell, yr Eglwys Wen.

Ffynonellau a darllen pellach
Ysgolhaig o Ddinbych a luniodd y map printiedig cyntaf o Gymru, ysgrifennu ei hanes, a helpu i basio Deddf 1563 a roddodd y Beibl yn Gymraeg i Gymru.
Humphrey LlwydMae Gruffydd Robert, alltud yn yr Eidal, yn cyhoeddi ei ramadeg Cymraeg ym Milan, llyfr sy’n canu clod harddwch yr iaith.
Gramadeg Cymraeg ym MilanMae Hugh Price o Aberhonddu yn sefydlu coleg yn Rhydychen sy’n hyfforddi clerigwyr ac ysgolheigion o Gymru am ganrifoedd.
Coleg yr Iesu, RhydychenDienyddir ysgolfeistr a bardd Catholig yn Wrecsam am wrthod derbyn yr eglwys Brotestannaidd. Fe’i gwnaed yn sant yn 1970.
Dienyddio Richard GwynToddir copr yn Aberdulais ger Castell-nedd, dechrau’r diwydiant a fydd yn gwneud cwm Tawe yn brifddinas copr y byd.
Copr yn AberdulaisYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf