Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Heddiw

2025

Cofio Epynt, 85 mlynedd yn ddiweddarach

Daw disgynyddion y teuluoedd a gliriwyd o Fynydd Epynt ynghyd fel Grŵp Epynt. Gosodir llechi â hen enwau Cymraeg y ffermydd yn ôl lle safai’r ffermydd, a dadorchuddir llechen ag enwau pawb y bu’n rhaid iddynt adael yng Nghanolfan Epynt.

Llun: Tafarn y Drover’s Arms, tafarn a gymerwyd gan y fyddin ar Epynt · Qcne, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1940 cymerodd y fyddin Fynydd Epynt ar gyfer Maes Hyfforddi Pontsenni, a bu’n rhaid i 219 o bobl o 54 o gartrefi adael. Wyth deg pump o flynyddoedd yn ddiweddarach, daeth Grŵp Epynt, disgynyddion y teuluoedd hynny, â’r hen enwau adref.

CliriwydErbyn 30 Mehefin 1940
Pobl219, o 54 o gartrefi
Yn eu cofioGrŵp Epynt
YmwelwyrTua 300

Fferm 1, Fferm 2#

Roedd y fyddin wedi galw’r ffermydd yn Fferm 1, Fferm 2 ac yn y blaen. Gosodwyd llechi â’u henwau Cymraeg eu hunain wedi’u cerfio arnynt yn ôl lle buont yn sefyll.

Y plac lle safai capel y Babell
Y plac lle safai capel y Babell · Llun: Graham Horn, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Y diwrnod cofio#

Daeth tua 300 o bobl, llawer ohonynt yn ddisgynyddion, ac ymweld â chapel y Babell, ysgol Cilieni a’r Drovers Arms. Dadorchuddiwyd llechen ag enwau pawb y bu’n rhaid iddynt adael yng Nghanolfan Epynt, plannwyd coeden, ac aeth y ddrama Iorwerth o’r Epynt ar daith o amgylch yr ysgolion.

Yr hen ffordd borthmyn ar draws Mynydd Epynt
Yr hen ffordd borthmyn ar draws Mynydd Epynt · Llun: Graham Horn, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Allweddi yn y drysau#

Yn 1940 roedd y teuluoedd wedi gadael eu hallweddi yn y drysau a’u caeau wedi’u haredig. Daeth y llythyrau ar 2 Mawrth, y diwrnod wedi Gŵyl Ddewi; gadawodd y teulu olaf ddydd Sul 30 Mehefin, a dechreuodd y gynnau y diwrnod wedyn.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Lle digwyddodd

Cyn ac wedyn

  1. Cwricwlwm i Gymru

    Mae ysgolion yn dechrau cwricwlwm newydd a wnaed yng Nghymru, gyda hanes a straeon Cymru wrth ei galon.

    Cwricwlwm i Gymru
  2. Menywod Cymru yn yr Ewros

    Mae Cymru’n chwarae ym Mhencampwriaeth Ewrop y menywod yn y Swistir, eu twrnamaint mawr cyntaf.

    Menywod Cymru yn yr Ewros
  3. Senedd fwy

    Mae Cymru’n ethol 96 o aelodau i’r Senedd, i fyny o 60, gan ddefnyddio system bleidleisio gyfrannol newydd.

    Senedd fwy
  4. Plaid Cymru yn arwain Cymru

    Yn yr etholiad cyntaf i’r Senedd fwy, mae Plaid Cymru yn ennill 43 o’r 96 sedd ac yn dod yn blaid fwyaf am y tro cyntaf. Daw Rhun ap Iorwerth yn Brif Weinidog ar y llywodraeth Gymreig gyntaf dan arweiniad plaid sy’n ceisio annibyniaeth. Dywed cefnogwyr mai dyma’r tro cyntaf ers senedd-dai Owain Glyndŵr ym Machynlleth yn 1404 ac yn Harlech yn 1405 i Gymru gael ei llywodraethu gan fudiad cwbl Gymreig.

    Plaid Cymru yn arwain Cymru

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf