Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1188

Taith Gerallt

Mae Gerallt Gymro yn teithio’r wlad yn recriwtio ar gyfer y Groesgad, ac yn ysgrifennu’r darlun mwyaf byw sydd wedi goroesi o Gymru’r Oesoedd Canol.

Llun: Delw Gerallt Gymro yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi. · Eirian Evans, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yng Ngarawys 1188 marchogodd Gerallt Gymro drwy Gymru gyda’r Archesgob Baldwin, yn galw gwŷr i’r Drydedd Groesgad. Ei lyfrau am y daith yw’r darlun byw gorau o Gymru yn yr Oesoedd Canol.

PrydO Ddydd Mercher y Lludw 1188
PwyGerallt Gymro a’r Archesgob Baldwin
LlyfrauHanes y Daith drwy Gymru (1191), Disgrifiad o Gymru (1194)

Ganed ym Maenorbŷr#

Ganwyd Gerallt tua 1146 ym Maenorbŷr, yn ŵyr i Nest ferch Rhys ac felly’n or-ŵyr i’r brenin Rhys ap Tewdwr.

Castell Maenorbŷr, man geni Gerallt Gymro, o’r lôn islaw
Castell Maenorbŷr, man geni Gerallt Gymro, o’r lôn islaw · Llun: Alan Hunt, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ar y ffordd#

Ym Maesyfed cyfarfuant â Rhys ap Gruffudd, tywysog y De. Ym Mrynbuga cymerodd lliaws o bobl y groes. Roedd gwŷr Gwent, ysgrifennodd Gerallt, yn fwy medrus mewn saethyddiaeth nag unrhyw ran arall o Gymru.

Y gornel hon o’r ddaear#

Mae ei Ddisgrifiad o Gymru’n gorffen gyda hen ŵr Pencader, sy’n dweud wrth Harri II mai Cymru a etyb dros y gornel hon o’r ddaear ar ddydd y farn.

Y bobl

c. 1146–c. 1223

Gerallt Gymro

Clerigwr ac awdur (wedi’i gofnodi)

Mae ei Daith drwy Gymru a’i Ddisgrifiad o Gymru yn dal i ddod â’r wlad ganoloesol yn fyw.

Gerallt Gymro

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Ustus De Cymru

    Mae Harri II yn cymodi â’r Arglwydd Rhys ac yn ei enwi’n ustus De Cymru, meistr ar y de-orllewin i gyd.

    Ustus De Cymru
  2. Yr eisteddfod gyntaf

    Adeg y Nadolig, mae’r Arglwydd Rhys yn cynnal cystadleuaeth i feirdd a cherddorion yng Nghastell Aberteifi.

    Yr eisteddfod gyntaf
  3. Llywelyn yn ennill yn Aberconwy

    Mae’r Llywelyn ab Iorwerth ifanc yn trechu ei ewythr Dafydd yn Aberconwy ac yn dechrau’r esgyniad a fydd yn ei wneud yn Llywelyn Fawr.

    Llywelyn yn ennill yn Aberconwy
  4. Marw’r Arglwydd Rhys

    Mae’r Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth, noddwr beirdd ac Ystrad Fflur, yn marw ac yn cael ei gladdu yn Nhyddewi.

    Marw’r Arglwydd Rhys

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf