Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1194

Llywelyn yn ennill yn Aberconwy

Mae’r Llywelyn ab Iorwerth ifanc yn trechu ei ewythr Dafydd yn Aberconwy ac yn dechrau’r esgyniad a fydd yn ei wneud yn Llywelyn Fawr.

Llun: Cerflun Llywelyn Fawr ar Sgwâr Lancaster, Conwy. · Jeremy Bolwell, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1194 trechodd tywysog ifanc o Wynedd, Llywelyn ab Iorwerth, ei ewythr Dafydd ab Owain yn Aberconwy. Dyma’r cam cyntaf at ddod yn Llywelyn Fawr.

Pryd1194
BleAberconwy, wrth aber afon Conwy
GydaEi gefndryd Gruffudd a Maredudd, meibion Cynan ab Owain

Ŵyr i Owain Gwynedd#

Ganwyd Llywelyn tua 1173, yn Nolwyddelan yn ôl pob tebyg. Roedd ei dad Iorwerth Drwyndwn yn fab i’r brenin Owain Gwynedd.

Gorthwr sgwâr Castell Dolwyddelan, a godwyd gan Lywelyn Fawr, ar ei grib greigiog
Gorthwr sgwâr Castell Dolwyddelan, a godwyd gan Lywelyn Fawr, ar ei grib greigiog · Llun: Jeff Buck, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Y frwydr#

Gyda meibion Cynan ab Owain, trechodd Llywelyn ei ewythr Dafydd a chael rhan yn y gwaith o reoli Gwynedd.

Dechrau’r esgyn#

Yn 1201 gwnaeth Llywelyn y cytundeb ysgrifenedig cynharaf sydd ar glawr rhwng brenin Lloegr a rheolwr o Gymru.

Lle digwyddodd

Y bobl

c. 1173–1240

Llywelyn Fawr

Tywysog Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Tywysog Gwynedd a fu’n ben ar Gymru am ddeugain mlynedd ac a briododd Siwan, merch y Brenin John.

Llywelyn Fawr

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Yr eisteddfod gyntaf

    Adeg y Nadolig, mae’r Arglwydd Rhys yn cynnal cystadleuaeth i feirdd a cherddorion yng Nghastell Aberteifi.

    Yr eisteddfod gyntaf
  2. Taith Gerallt

    Mae Gerallt Gymro yn teithio’r wlad yn recriwtio ar gyfer y Groesgad, ac yn ysgrifennu’r darlun mwyaf byw sydd wedi goroesi o Gymru’r Oesoedd Canol.

    Taith Gerallt
  3. Marw’r Arglwydd Rhys

    Mae’r Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth, noddwr beirdd ac Ystrad Fflur, yn marw ac yn cael ei gladdu yn Nhyddewi.

    Marw’r Arglwydd Rhys
  4. Llywelyn yn priodi Siwan

    Mae Llywelyn ab Iorwerth yn priodi Siwan, merch y Brenin John. Daw Siwan yn llysgennad ffyddlon iddo yn llys Lloegr.

    Llywelyn yn priodi Siwan

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf