Llywelyn Fawr
Tywysog Gwynedd (wedi’i gofnodi)Tywysog Gwynedd a fu’n ben ar Gymru am ddeugain mlynedd ac a briododd Siwan, merch y Brenin John.
Llywelyn Fawr

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion
1194
Mae’r Llywelyn ab Iorwerth ifanc yn trechu ei ewythr Dafydd yn Aberconwy ac yn dechrau’r esgyniad a fydd yn ei wneud yn Llywelyn Fawr.
Llun: Cerflun Llywelyn Fawr ar Sgwâr Lancaster, Conwy. · Jeremy Bolwell, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Yn 1194 trechodd tywysog ifanc o Wynedd, Llywelyn ab Iorwerth, ei ewythr Dafydd ab Owain yn Aberconwy. Dyma’r cam cyntaf at ddod yn Llywelyn Fawr.FfynonellauLlywelyn the Great ↗Wikipedia (Saesneg)Ganwyd tua 1173, yn Nolwyddelan yn ôl pob tebyg, mab Iorwerth Drwyndwn; yn 1194 gyda’i gefndryd Gruffudd a Maredudd ap Cynan trechodd ei ewythr Dafydd ab Owain ym mrwydr Aberconwy; priododd Siwan yn 1205; yn 1211 ymosododd John ac ildiodd Llywelyn y tiroedd i’r dwyrain o Gonwy, a’r Brut yn dweud mai bwriad John oedd difeddiannu Llywelyn a’i ddifetha’n llwyr; yn 1212 enillodd Wynedd yn ôl gyda’r tywysogion eraill, cipiodd Ddegannwy a Rhuddlan yn 1213, a gwneud cynghrair â Philip II Augustus o Ffrainc; rhyddhaodd Magna Carta ei fab Gruffudd, gwystl ers 1211; yn Aberdyfi yn 1216 talodd y mân dywysogion wrogaeth, ac ysgrifennodd J. Beverley Smith fod ei hen gynghreiriaid yn awr yn ddeiliaid iddo; cadarnhaodd cytundeb Caerwrangon â Harri III yn 1218 ei holl goncwestau diweddar, a bu’n brif rym yng Nghymru hyd ei farw; o 1230 roedd yn Dywysog Aberffraw ac Arglwydd Eryri; bu farw yn Aberconwy ar 11 Ebrill 1240 wedi cymryd abid crefydd; mae ei arch garreg yn awr yn eglwys Sant Grwst, Llanrwst; Matthew Paris oedd y cyntaf i’w alw’n Fawr, a galwodd y Brut ef yn ail Achil.Llywelyn ap Iorwerth (‘Llywelyn the Great’, 1173–1240) ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959Gyda meibion Cynan ab Owain trechodd ei ewythr, Dafydd I, yn 1194; priododd Siwan, merch anghyfreithlon y brenin; yn 1211 arweiniodd ymgyrch frenhinol i Gymru at ei unigo a cholli’r Pedwar Cantref, a adenillwyd yn 1212; cipiodd Gaerfyrddin, Aberteifi a Threfaldwyn; yn 1216 yn Aberdyfi rhannodd diroedd tŷ Dinefwr mewn cynulliad o holl dywysogion Cymru a holl ddoethion Gwynedd; yng Nghaerwrangon yn 1218 cadwodd y cestyll a enillasai yn ei ofal; yn 1238 tyngodd arglwyddi Cymru lw i Ddafydd; bu farw ar 11 Ebrill 1240 yn Aberconwy a’i gladdu yn yr abaty, a’i noddwr mwyaf ef.
| Pryd | 1194 |
|---|---|
| Ble | Aberconwy, wrth aber afon Conwy |
| Gyda | Ei gefndryd Gruffudd a Maredudd, meibion Cynan ab Owain |
Ganwyd Llywelyn tua 1173, yn Nolwyddelan yn ôl pob tebyg. Roedd ei dad Iorwerth Drwyndwn yn fab i’r brenin Owain Gwynedd.FfynhonnellLlywelyn the Great ↗Wikipedia (Saesneg)Ganwyd tua 1173, yn Nolwyddelan yn ôl pob tebyg, mab Iorwerth Drwyndwn; yn 1194 gyda’i gefndryd Gruffudd a Maredudd ap Cynan trechodd ei ewythr Dafydd ab Owain ym mrwydr Aberconwy; priododd Siwan yn 1205; yn 1211 ymosododd John ac ildiodd Llywelyn y tiroedd i’r dwyrain o Gonwy, a’r Brut yn dweud mai bwriad John oedd difeddiannu Llywelyn a’i ddifetha’n llwyr; yn 1212 enillodd Wynedd yn ôl gyda’r tywysogion eraill, cipiodd Ddegannwy a Rhuddlan yn 1213, a gwneud cynghrair â Philip II Augustus o Ffrainc; rhyddhaodd Magna Carta ei fab Gruffudd, gwystl ers 1211; yn Aberdyfi yn 1216 talodd y mân dywysogion wrogaeth, ac ysgrifennodd J. Beverley Smith fod ei hen gynghreiriaid yn awr yn ddeiliaid iddo; cadarnhaodd cytundeb Caerwrangon â Harri III yn 1218 ei holl goncwestau diweddar, a bu’n brif rym yng Nghymru hyd ei farw; o 1230 roedd yn Dywysog Aberffraw ac Arglwydd Eryri; bu farw yn Aberconwy ar 11 Ebrill 1240 wedi cymryd abid crefydd; mae ei arch garreg yn awr yn eglwys Sant Grwst, Llanrwst; Matthew Paris oedd y cyntaf i’w alw’n Fawr, a galwodd y Brut ef yn ail Achil.

Gyda meibion Cynan ab Owain, trechodd Llywelyn ei ewythr Dafydd a chael rhan yn y gwaith o reoli Gwynedd.FfynonellauLlywelyn ap Iorwerth (‘Llywelyn the Great’, 1173–1240) ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959Gyda meibion Cynan ab Owain trechodd ei ewythr, Dafydd I, yn 1194; priododd Siwan, merch anghyfreithlon y brenin; yn 1211 arweiniodd ymgyrch frenhinol i Gymru at ei unigo a cholli’r Pedwar Cantref, a adenillwyd yn 1212; cipiodd Gaerfyrddin, Aberteifi a Threfaldwyn; yn 1216 yn Aberdyfi rhannodd diroedd tŷ Dinefwr mewn cynulliad o holl dywysogion Cymru a holl ddoethion Gwynedd; yng Nghaerwrangon yn 1218 cadwodd y cestyll a enillasai yn ei ofal; yn 1238 tyngodd arglwyddi Cymru lw i Ddafydd; bu farw ar 11 Ebrill 1240 yn Aberconwy a’i gladdu yn yr abaty, a’i noddwr mwyaf ef.Llywelyn the Great ↗Wikipedia (Saesneg)Ganwyd tua 1173, yn Nolwyddelan yn ôl pob tebyg, mab Iorwerth Drwyndwn; yn 1194 gyda’i gefndryd Gruffudd a Maredudd ap Cynan trechodd ei ewythr Dafydd ab Owain ym mrwydr Aberconwy; priododd Siwan yn 1205; yn 1211 ymosododd John ac ildiodd Llywelyn y tiroedd i’r dwyrain o Gonwy, a’r Brut yn dweud mai bwriad John oedd difeddiannu Llywelyn a’i ddifetha’n llwyr; yn 1212 enillodd Wynedd yn ôl gyda’r tywysogion eraill, cipiodd Ddegannwy a Rhuddlan yn 1213, a gwneud cynghrair â Philip II Augustus o Ffrainc; rhyddhaodd Magna Carta ei fab Gruffudd, gwystl ers 1211; yn Aberdyfi yn 1216 talodd y mân dywysogion wrogaeth, ac ysgrifennodd J. Beverley Smith fod ei hen gynghreiriaid yn awr yn ddeiliaid iddo; cadarnhaodd cytundeb Caerwrangon â Harri III yn 1218 ei holl goncwestau diweddar, a bu’n brif rym yng Nghymru hyd ei farw; o 1230 roedd yn Dywysog Aberffraw ac Arglwydd Eryri; bu farw yn Aberconwy ar 11 Ebrill 1240 wedi cymryd abid crefydd; mae ei arch garreg yn awr yn eglwys Sant Grwst, Llanrwst; Matthew Paris oedd y cyntaf i’w alw’n Fawr, a galwodd y Brut ef yn ail Achil.
Yn 1201 gwnaeth Llywelyn y cytundeb ysgrifenedig cynharaf sydd ar glawr rhwng brenin Lloegr a rheolwr o Gymru.FfynhonnellLlywelyn the Great ↗Wikipedia (Saesneg)Cytundeb 1201, y cytundeb ysgrifenedig cynharaf sydd wedi goroesi rhwng brenin Lloegr a rheolwr o Gymru; heddwch Siwan yn 1211; cestyll 1215; y Magna Carta; Aberdyfi 1216; Caerwrangon 1218; y teitl Tywysog Aberffraw ac Arglwydd Eryri o 1230; Cytundeb Middle 1234; Matthew Paris y cyntaf i’w alw’n Fawr; ei ddisgynyddion drwy Elen hyd Robert II o’r Alban.
Tywysog Gwynedd a fu’n ben ar Gymru am ddeugain mlynedd ac a briododd Siwan, merch y Brenin John.
Llywelyn FawrAdeg y Nadolig, mae’r Arglwydd Rhys yn cynnal cystadleuaeth i feirdd a cherddorion yng Nghastell Aberteifi.
Yr eisteddfod gyntafMae Gerallt Gymro yn teithio’r wlad yn recriwtio ar gyfer y Groesgad, ac yn ysgrifennu’r darlun mwyaf byw sydd wedi goroesi o Gymru’r Oesoedd Canol.
Taith GeralltMae’r Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth, noddwr beirdd ac Ystrad Fflur, yn marw ac yn cael ei gladdu yn Nhyddewi.
Marw’r Arglwydd RhysMae Llywelyn ab Iorwerth yn priodi Siwan, merch y Brenin John. Daw Siwan yn llysgennad ffyddlon iddo yn llys Lloegr.
Llywelyn yn priodi SiwanYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf