Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1172

Ustus De Cymru

Mae Harri II yn cymodi â’r Arglwydd Rhys ac yn ei enwi’n ustus De Cymru, meistr ar y de-orllewin i gyd.

Llun: Rhys, tywysog y De, wedi’i ysgythru gan James Basire, o Gasgliad Portreadau Cymreig y Llyfrgell Genedlaethol. · James Basire, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1171–72 gwnaeth Harri II heddwch â’r Arglwydd Rhys. Cadarnhaodd y brenin iddo y cyfan a enillasai, a’i enwi’n ustus ar ei ran yn yr holl Ddeheubarth.

Pryd1171–1172
PwyYr Arglwydd Rhys a Harri II
TeitlUstus y De

O elyn i gynghreiriad#

Saith mlynedd ynghynt, safasai Rhys gydag Owain Gwynedd yn erbyn byddin Harri. Yn awr gwnaeth y ddau heddwch, a daeth Rhys yn feistr ar yr holl dde-orllewin.

Heddwch ac adeiladu#

Rhoddodd yr heddwch amser i Rys adeiladu. Cododd gastell Aberteifi mewn carreg, sefydlodd Abaty Talyllychau a lleiandy Llanllŷr, a gofalodd am Hendy-gwyn ac Ystrad Fflur.

Tywysog Cymru#

Mewn dwy o’i siarteri gelwir Rhys yn Dywysog Cymru, neu’n Dywysog y Cymry.

Beddrod Harri II yn Fontevraud yn Ffrainc.
Beddrod Harri II yn Fontevraud yn Ffrainc. · Llun: Adam Bishop, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Cyn ac wedyn

  1. Madog yn hwylio i’r gorllewin

    Yn ôl traddodiad Cymru, hwyliodd Madog ab Owain Gwynedd tua’r gorllewin o Landrillo-yn-Rhos a chanfod gwlad newydd dros y cefnfor, dair canrif cyn Columbus.

    Madog yn hwylio i’r gorllewin
  2. Marw Owain Gwynedd

    Mae’r Brenin Owain Gwynedd yn marw ar ôl teyrnasiad hir a gogoneddus. Ef oedd y rheolwr cyntaf i’w alw’i hun yn Dywysog y Cymry.

    Marw Owain Gwynedd
  3. Yr eisteddfod gyntaf

    Adeg y Nadolig, mae’r Arglwydd Rhys yn cynnal cystadleuaeth i feirdd a cherddorion yng Nghastell Aberteifi.

    Yr eisteddfod gyntaf
  4. Taith Gerallt

    Mae Gerallt Gymro yn teithio’r wlad yn recriwtio ar gyfer y Groesgad, ac yn ysgrifennu’r darlun mwyaf byw sydd wedi goroesi o Gymru’r Oesoedd Canol.

    Taith Gerallt

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf