Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1571

Coleg yr Iesu, Rhydychen

Mae Hugh Price o Aberhonddu yn sefydlu coleg yn Rhydychen sy’n hyfforddi clerigwyr ac ysgolheigion o Gymru am ganrifoedd.

Llun: Pedrongl cyntaf Coleg Iesu, Rhydychen · Quadrangleditor, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 27 Mehefin 1571 rhoddodd y Frenhines Elisabeth I siarter i goleg newydd yn Rhydychen, Coleg Iesu. Fe’i sefydlwyd ar gais Hugh Price, eglwyswr o Aberhonddu, a fynnai roi ei ystad i gynnal ysgolheigion o Gymru.

Sefydlwyd27 Mehefin 1571
SylfaenyddHugh Price o Aberhonddu
Fe’i gelwirColeg y Cymry
Hugh Price, sylfaenydd y coleg, mewn portread o ysgol Holbein
Hugh Price, sylfaenydd y coleg, mewn portread o ysgol Holbein · Llun: School of Hans Holbein the Younger, Public domain, Wikimedia Commons

Coleg y Cymry#

O’r cychwyn Cymry oedd y rhan fwyaf o’i fyfyrwyr. Daeth yn binacl uchelgais ysgolheigaidd dynion ifanc Cymru, ac o 1571 hyd 1915 roedd pob pennaeth ond un yn Gymro neu o dras Gymreig. Fe’i gelwir yn aml yn goleg y Cymry o hyd.

Credir mai ei raddedig cyntaf oedd David Powel, a gyhoeddodd yn 1584 yr hanes printiedig cyntaf o Gymru.

Trysorau Cymru#

Mae’r coleg yn berchen ar rai o lawysgrifau Cymraeg mwyaf, Llyfr Coch Hergest yn eu plith, ac mae ei Athro Celteg Iesu, cadair a ddaliwyd unwaith gan Syr John Rhŷs, yn unig gadair o’i bath mewn prifysgol yn Lloegr.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Y Testament Newydd yn Gymraeg

    Cyhoeddir cyfieithiad William Salesbury, yr ysgrythur gyntaf i’w hargraffu yn Gymraeg.

    Y Testament Newydd yn Gymraeg
  2. Gramadeg Cymraeg ym Milan

    Mae Gruffydd Robert, alltud yn yr Eidal, yn cyhoeddi ei ramadeg Cymraeg ym Milan, llyfr sy’n canu clod harddwch yr iaith.

    Gramadeg Cymraeg ym Milan
  3. Y map cyntaf o Gymru

    Mae Humphrey Llwyd o Ddinbych yn llunio Cambriae Typus, y map printiedig cyntaf o Gymru ar ei phen ei hun, a gyhoeddwyd yn atlas mawr Ortelius.

    Y map cyntaf o Gymru
  4. Dienyddio Richard Gwyn

    Dienyddir ysgolfeistr a bardd Catholig yn Wrecsam am wrthod derbyn yr eglwys Brotestannaidd. Fe’i gwnaed yn sant yn 1970.

    Dienyddio Richard Gwyn

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf