Ar 27 Mehefin 1571 rhoddodd y Frenhines Elisabeth I siarter i goleg newydd yn Rhydychen, Coleg Iesu. Fe’i sefydlwyd ar gais Hugh Price, eglwyswr o Aberhonddu, a fynnai roi ei ystad i gynnal ysgolheigion o Gymru.FfynhonnellJesus College, Oxford ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd drwy siarter frenhinol Elisabeth I ar 27 Mehefin 1571; gofynnodd Hugh Price, eglwyswr o Aberhonddu, i’r frenhines am goleg er mwyn rhoi ei ystad at gynnal ysgolheigion o Gymru; gelwir ef yn aml yn ‘goleg y Cymry’, a dyma oedd pinacl uchelgais ysgolheigaidd dynion ifanc Cymru; o 1571 hyd 1915 dim ond un pennaeth nad oedd yn Gymro neu o dras Gymreig; ei Athro Celteg Iesu yw’r unig gadair o’r fath mewn prifysgol yn Lloegr; i’r coleg y perthyn Llyfr Coch Hergest; cyhoeddodd David Powel, y credir mai ef oedd ei raddedig cyntaf, yr hanes printiedig cyntaf o Gymru yn 1584.
| Sefydlwyd | 27 Mehefin 1571 |
|---|---|
| Sylfaenydd | Hugh Price o Aberhonddu |
| Fe’i gelwir | Coleg y Cymry |

Coleg y Cymry#
O’r cychwyn Cymry oedd y rhan fwyaf o’i fyfyrwyr. Daeth yn binacl uchelgais ysgolheigaidd dynion ifanc Cymru, ac o 1571 hyd 1915 roedd pob pennaeth ond un yn Gymro neu o dras Gymreig. Fe’i gelwir yn aml yn goleg y Cymry o hyd.FfynhonnellJesus College, Oxford ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd drwy siarter frenhinol Elisabeth I ar 27 Mehefin 1571; gofynnodd Hugh Price, eglwyswr o Aberhonddu, i’r frenhines am goleg er mwyn rhoi ei ystad at gynnal ysgolheigion o Gymru; gelwir ef yn aml yn ‘goleg y Cymry’, a dyma oedd pinacl uchelgais ysgolheigaidd dynion ifanc Cymru; o 1571 hyd 1915 dim ond un pennaeth nad oedd yn Gymro neu o dras Gymreig; ei Athro Celteg Iesu yw’r unig gadair o’r fath mewn prifysgol yn Lloegr; i’r coleg y perthyn Llyfr Coch Hergest; cyhoeddodd David Powel, y credir mai ef oedd ei raddedig cyntaf, yr hanes printiedig cyntaf o Gymru yn 1584.
Credir mai ei raddedig cyntaf oedd David Powel, a gyhoeddodd yn 1584 yr hanes printiedig cyntaf o Gymru.FfynonellauJesus College, Oxford ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd drwy siarter frenhinol Elisabeth I ar 27 Mehefin 1571; gofynnodd Hugh Price, eglwyswr o Aberhonddu, i’r frenhines am goleg er mwyn rhoi ei ystad at gynnal ysgolheigion o Gymru; gelwir ef yn aml yn ‘goleg y Cymry’, a dyma oedd pinacl uchelgais ysgolheigaidd dynion ifanc Cymru; o 1571 hyd 1915 dim ond un pennaeth nad oedd yn Gymro neu o dras Gymreig; ei Athro Celteg Iesu yw’r unig gadair o’r fath mewn prifysgol yn Lloegr; i’r coleg y perthyn Llyfr Coch Hergest; cyhoeddodd David Powel, y credir mai ef oedd ei raddedig cyntaf, yr hanes printiedig cyntaf o Gymru yn 1584.David Powel ↗Wikipedia (Saesneg)Aeth Powel (c. 1549/52–1598), ficer Rhiwabon, i Goleg Iesu pan sefydlwyd ef, a chredir mai ef oedd raddedig cyntaf y coleg; cymerodd gyfieithiad Saesneg Humphrey Llwyd o’r croniclau Cymraeg canoloesol a’i ehangu yn The Historie of Cambria, now called Wales (1584), yr hanes printiedig cyntaf o Gymru; lledaenodd y llyfr yr hanes i Fadog gyrraedd America tua 1170, hanes a ddefnyddiwyd i gyfiawnhau ymwthio Lloegr i diroedd Sbaen yn America, fel yn Discourse on Western Planting Hakluyt; golygodd hefyd Daith a Disgrifiad Gerallt Gymro.
Trysorau Cymru#
Mae’r coleg yn berchen ar rai o lawysgrifau Cymraeg mwyaf, Llyfr Coch Hergest yn eu plith, ac mae ei Athro Celteg Iesu, cadair a ddaliwyd unwaith gan Syr John Rhŷs, yn unig gadair o’i bath mewn prifysgol yn Lloegr.FfynhonnellJesus College, Oxford ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd drwy siarter frenhinol Elisabeth I ar 27 Mehefin 1571; gofynnodd Hugh Price, eglwyswr o Aberhonddu, i’r frenhines am goleg er mwyn rhoi ei ystad at gynnal ysgolheigion o Gymru; gelwir ef yn aml yn ‘goleg y Cymry’, a dyma oedd pinacl uchelgais ysgolheigaidd dynion ifanc Cymru; o 1571 hyd 1915 dim ond un pennaeth nad oedd yn Gymro neu o dras Gymreig; ei Athro Celteg Iesu yw’r unig gadair o’r fath mewn prifysgol yn Lloegr; i’r coleg y perthyn Llyfr Coch Hergest; cyhoeddodd David Powel, y credir mai ef oedd ei raddedig cyntaf, yr hanes printiedig cyntaf o Gymru yn 1584.
Ffynonellau a darllen pellach




