Yn oriau mân 10 Chwefror 1963 dinistriodd bom y newidydd a roddai drydan i’r gwaith yn Nhryweryn. Hon oedd gweithred gyntaf Mudiad Amddiffyn Cymru.FfynhonnellMudiad Amddiffyn Cymru ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd MAC gyntaf yn 1962 yng nghaffi Owain Williams ym Mhwllheli, gan Owain Williams, Emyr Llywelyn Jones a John Albert Jones, o ddicter at foddi Tryweryn; roedd Emyr Llywelyn am brotest symbolaidd, ar batrwm Penyberth yn 1936; gosodwyd eu bom wrth y newidydd a fwydai waith Tryweryn i ffrwydro am 3.15 y bore, a thorrodd y pŵer i’r safle yn oriau mân 10 Chwefror 1963; cafodd Emyr Llywelyn flwyddyn o garchar ym Mrawdlys Sir Gaerfyrddin ar 29 Mawrth 1963, Owain Williams flwyddyn ar 1 Gorffennaf 1963, a John Albert Jones dair blynedd o brawf; ar 31 Mawrth 1963 gosododd Owain Williams a John Albert Jones ffrwydron wrth beilon ger Gellilydan.
| Dyddiad | 10 Chwefror 1963 |
|---|---|
| Pwy | Owain Williams, Emyr Llywelyn Jones, John Albert Jones |
| Targed | Y newidydd a fwydai waith yr argae |
| Sefydlwyd | 1962, yng nghaffi Owain Williams ym Mhwllheli |
Pam y gwnaethant#
Roedd y tri wedi gweld Cymru’n siarad ag un llais yn erbyn boddi Cwm Tryweryn, a’i hanwybyddu. O’r dicter hwnnw y ffurfiwyd MAC yn 1962 yng nghaffi Owain Williams ym Mhwllheli.FfynhonnellMudiad Amddiffyn Cymru ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd MAC gyntaf yn 1962 yng nghaffi Owain Williams ym Mhwllheli, gan Owain Williams, Emyr Llywelyn Jones a John Albert Jones, o ddicter at foddi Tryweryn; roedd Emyr Llywelyn am brotest symbolaidd, ar batrwm Penyberth yn 1936; gosodwyd eu bom wrth y newidydd a fwydai waith Tryweryn i ffrwydro am 3.15 y bore, a thorrodd y pŵer i’r safle yn oriau mân 10 Chwefror 1963; cafodd Emyr Llywelyn flwyddyn o garchar ym Mrawdlys Sir Gaerfyrddin ar 29 Mawrth 1963, Owain Williams flwyddyn ar 1 Gorffennaf 1963, a John Albert Jones dair blynedd o brawf; ar 31 Mawrth 1963 gosododd Owain Williams a John Albert Jones ffrwydron wrth beilon ger Gellilydan.FfynhonnellTryweryn flooding ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth Cyngor Dinas Lerpwl â mesur preifat gerbron y Senedd, fel na fyddai angen caniatâd cynllunio gan awdurdodau lleol Cymru; o’r 36 aelod seneddol Cymreig, gwrthwynebodd 35 y mesur ac ni phleidleisiodd y llall, ac ar yr ail ddarlleniad pleidleisiodd 27 yn erbyn a neb o’i blaid; mae’r geiriau Cofiwch Dryweryn ar wal ger Llanrhystud ar yr A487, a beintiwyd gyntaf, meddai Meic Stephens, ganddo ef yn y 1960au, ac yn 2010 addawodd Cadw £30,000 i gadw’r wal; ymddiheurodd Cyngor Dinas Lerpwl yn ffurfiol ar 19 Hydref 2005; roedd Cyngor Cymru wedi gofyn am Swyddfa Gymreig ac Ysgrifennydd Gwladol yn 1957, a daeth llywodraeth Wilson â hwy i mewn erbyn 1964.
Esiampl Penyberth#
Roedd Emyr Llywelyn am brotest a fyddai’n siarad drosti ei hun, ar batrwm y tân ym Mhenyberth yn 1936. Gosodwyd y bom i ffrwydro am chwarter wedi tri y bore, a thorrodd y pŵer i’r safle.FfynhonnellMudiad Amddiffyn Cymru ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd MAC gyntaf yn 1962 yng nghaffi Owain Williams ym Mhwllheli, gan Owain Williams, Emyr Llywelyn Jones a John Albert Jones, o ddicter at foddi Tryweryn; roedd Emyr Llywelyn am brotest symbolaidd, ar batrwm Penyberth yn 1936; gosodwyd eu bom wrth y newidydd a fwydai waith Tryweryn i ffrwydro am 3.15 y bore, a thorrodd y pŵer i’r safle yn oriau mân 10 Chwefror 1963; cafodd Emyr Llywelyn flwyddyn o garchar ym Mrawdlys Sir Gaerfyrddin ar 29 Mawrth 1963, Owain Williams flwyddyn ar 1 Gorffennaf 1963, a John Albert Jones dair blynedd o brawf; ar 31 Mawrth 1963 gosododd Owain Williams a John Albert Jones ffrwydron wrth beilon ger Gellilydan.

Y pris a dalwyd#
Anfonwyd Emyr Llywelyn i garchar am flwyddyn ym mis Mawrth 1963, ac Owain Williams am flwyddyn y mis Gorffennaf hwnnw. Cafodd John Albert Jones dair blynedd o brawf.FfynhonnellMudiad Amddiffyn Cymru ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd MAC gyntaf yn 1962 yng nghaffi Owain Williams ym Mhwllheli, gan Owain Williams, Emyr Llywelyn Jones a John Albert Jones, o ddicter at foddi Tryweryn; roedd Emyr Llywelyn am brotest symbolaidd, ar batrwm Penyberth yn 1936; gosodwyd eu bom wrth y newidydd a fwydai waith Tryweryn i ffrwydro am 3.15 y bore, a thorrodd y pŵer i’r safle yn oriau mân 10 Chwefror 1963; cafodd Emyr Llywelyn flwyddyn o garchar ym Mrawdlys Sir Gaerfyrddin ar 29 Mawrth 1963, Owain Williams flwyddyn ar 1 Gorffennaf 1963, a John Albert Jones dair blynedd o brawf; ar 31 Mawrth 1963 gosododd Owain Williams a John Albert Jones ffrwydron wrth beilon ger Gellilydan.

Ffynonellau a darllen pellach






