Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Seintiau

c. 432 OC

Padrig yn mynd i Iwerddon

Mae Padrig yn mynd yn ôl yn esgob i Iwerddon, y wlad lle bu unwaith yn gaethwas, ac yn dod â’r ffydd iddi. Yn ôl traddodiad Cymru, ym Manwen ym mhen uchaf Cwm Dulais y ganed ef.

Llun: Padrig Sant mewn ffenestr yn Eglwys y Dyrchafael ar Our Lady’s Island, Swydd Wexford. · Andreas F. Borchert, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

c. 432 OCOes y SeintiauAr y llinell amser (wedi’i gofnodi)

Yn 432, yn ôl cyfrif blwyddnodau Iwerddon, aeth Padrig yn ôl i Iwerddon, y wlad lle bu unwaith yn gaethwas, a’r tro hwn yn esgob. Mae traddodiad Cymru yn dal iddo gael ei eni ym Manwen, ym mlaen cwm Dulais.

Pryd432, y flwyddyn draddodiadol
BleIwerddon; mae traddodiad yn rhoi ei brif eglwys yn Armagh
Yn ei eiriau ei hunY Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus

Esgob yn Iwerddon#

Mae Padrig yn adrodd ei hanes ei hun, yn Lladin, mewn dau waith sydd wedi goroesi: y Confessio a’i lythyr at filwyr Coroticus. Ynddynt mae’n galw’i hun yn esgob yn gweithio yn Iwerddon. Ysgrifennodd iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid i arwain y cymunedau Cristnogol newydd. Mae traddodiad yn dal iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445.

Roedd ei deulu’n Gristnogion o’i flaen. Roedd ei dad Calpurnius yn ddiacon a’i daid Potitus yn offeiriad, ac roeddent yn byw ger Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan. Gall Bannavem Taburniae fod yn ffurf Ladin ar yr enw Banwen.

Diwrnod i’r byd#

Cofnodwyd y flwyddyn 432 gan flwyddnodwyr na ysgrifennodd cyn y chweched ganrif, ac roedd esgob o’r enw Palladius wedi’i anfon i Iwerddon yn 431. Cofir marw Padrig ar 17 Mawrth, Dydd Gŵyl Padrig, er bod y flwyddyn yn ansicr: mae’r blwyddnodau’n rhoi 461 neu 493.

Daeth stori’r feillionen yn llawer diweddarach; fe’i hysgrifennwyd gyntaf yn 1726. Ond daeth y bachgen a gipiwyd o arfordir Cymru yn apostol Iwerddon, ac ar ei ddydd mae’r byd i gyd yn ei gofio.

Tair iaith#

Byddai Padrig wedi siarad y Frythoneg, yr iaith a ddaeth yn Gymraeg, fel ei famiaith, a dysgodd Wyddeleg yn ei flynyddoedd yn gaethwas; ysgrifennai mewn Lladin. Nid diacon yn unig oedd ei dad Calpurnius ond decurion, aelod o gyngor tref Frythonig-Rufeinig. Rhoddodd hen awdur Gwyddelig enwau eraill iddo hefyd: Magonus, ‘enwog’; Succetus, a ddarllenodd yr ysgolhaig Eoin MacNeill fel gair Brythoneg yn golygu ‘meichiad’; a Patricius, ‘tad y dinasyddion’.

Y Bucheddau#

Ysgrifennwyd Bucheddau cyntaf Padrig yn y seithfed ganrif, gan Muirchú a Tírechán. Dywed Muirchú iddo astudio am flynyddoedd lawer yn Auxerre, yng Ngâl, dinas Garmon. Glaniodd, medd Muirchú, yn Inber Dea, Arklow heddiw yn Swydd Wicklow. Daeth pennaeth o’r enw Díchu yn Gristion a rhoi ysgubor iddo’n eglwys, Sabhall Phádraig, ysgubor Padrig, Saul heddiw. Mae’r ddau awdur yn adrodd sut y safodd yn erbyn Lóegaire, brenin Tara. Ychwanega Muirchú iddo fynd i’r gogledd i chwilio am Miliuc, y meistr a wasanaethodd unwaith ger mynydd Slemish, gan fwriadu ei ennill i’r ffydd a thalu iddo bris ei ryddid.

Bugail ei bobl#

Gofalai’n angerddol am ei ddychweledigion. Pan ysbeiliodd milwyr brenin Brythonig, Coroticus, Iwerddon a lladd neu gipio rhai o’i bobl newydd eu bedyddio, ysgrifennodd Padrig lythyr agored yn torri’r brenin a’i wŷr allan o’r Eglwys. Credir yn gyffredin mai Ceredig, brenin Alt Clut, o gwmpas Dumbarton, oedd Coroticus.

Padrig yw prif nawddsant Iwerddon, gyda Brigid o Kildare a Columba wrth ei ochr, ac ef yw nawddsant Nigeria hefyd. Mae’n ffordd hir o fferm yn nyffryn Dulais i sant a anrhydeddir ar bob cyfandir.

Cyn ac wedyn

  1. Pelagius (wedi’i gofnodi)

    Mae Pelagius, Brython, yn dadlau yn Rhufain fod pobl yn rhydd i ddewis y da. Mae ei syniadau’n herio Awstin Sant ac yn destun dadl ar draws Ewrop.

    Pelagius
  2. Buddugoliaeth Haleliwia (cronicl cynnar:Buchedd Garmon, tua 480)

    Mae Garmon o Auxerre yn arwain y Brythoniaid, gan weiddi ‘Haleliwia!’, i fuddugoliaeth heb dywallt gwaed. Mae traddodiad yn ei gosod ym Maes Garmon ger yr Wyddgrug.

    Buddugoliaeth Haleliwia
  3. Cunedda’n dod i Wynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

    Yn ôl traddodiad, daeth Cunedda a’i feibion o’r Hen Ogledd, gan yrru gwladychwyr Gwyddelig allan a sefydlu llinach frenhinol Gwynedd.

    Cunedda’n dod i Wynedd
  4. Teyrnas Brychan (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

    Mae Brychan yn sefydlu Brycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd yn dad i bedwar sant ar hugain, y mae eu henwau ar eglwysi ledled Cymru.

    Teyrnas Brychan

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf