Yn 432, yn ôl cyfrif blwyddnodau Iwerddon, aeth Padrig yn ôl i Iwerddon, y wlad lle bu unwaith yn gaethwas, a’r tro hwn yn esgob. Mae traddodiad Cymru yn dal iddo gael ei eni ym Manwen, ym mlaen cwm Dulais.FfynonellauSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan.Banwen ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref ym mlaen cwm Dulais, Castell-nedd Port Talbot; mae traddodiad yn dal mai yma y ganed Padrig, gan fod Bannavem Taburniae neu Banna Venta Berniae yn ffurfiau Lladin posibl ar yr enw Banwen; dadleuodd Eoin MacNeill mai Banwen oedd y cryfaf o’r lleoedd a gynigiwyd; mae gwersyll ymdeithio Rhufeinig o tua OC 74 a chaer fach a ddaliwyd am tua deng mlynedd a thrigain gerllaw, ger y ffordd o Gastell-nedd i Aberhonddu, un o’r ffyrdd a elwir yn Sarn Helen; codwyd carreg goffa, Maen Padrig Sant, wrth ei hochr yn 2004, a chynhelir gwasanaeth yno bob blwyddyn ar ŵyl y sant.
| Pryd | 432, y flwyddyn draddodiadol |
|---|---|
| Ble | Iwerddon; mae traddodiad yn rhoi ei brif eglwys yn Armagh |
| Yn ei eiriau ei hun | Y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus |
Esgob yn Iwerddon#
Mae Padrig yn adrodd ei hanes ei hun, yn Lladin, mewn dau waith sydd wedi goroesi: y Confessio a’i lythyr at filwyr Coroticus. Ynddynt mae’n galw’i hun yn esgob yn gweithio yn Iwerddon. Ysgrifennodd iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid i arwain y cymunedau Cristnogol newydd. Mae traddodiad yn dal iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445.FfynhonnellSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan.
Roedd ei deulu’n Gristnogion o’i flaen. Roedd ei dad Calpurnius yn ddiacon a’i daid Potitus yn offeiriad, ac roeddent yn byw ger Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan. Gall Bannavem Taburniae fod yn ffurf Ladin ar yr enw Banwen.FfynonellauSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan.Banwen ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref ym mlaen cwm Dulais, Castell-nedd Port Talbot; mae traddodiad yn dal mai yma y ganed Padrig, gan fod Bannavem Taburniae neu Banna Venta Berniae yn ffurfiau Lladin posibl ar yr enw Banwen; dadleuodd Eoin MacNeill mai Banwen oedd y cryfaf o’r lleoedd a gynigiwyd; mae gwersyll ymdeithio Rhufeinig o tua OC 74 a chaer fach a ddaliwyd am tua deng mlynedd a thrigain gerllaw, ger y ffordd o Gastell-nedd i Aberhonddu, un o’r ffyrdd a elwir yn Sarn Helen; codwyd carreg goffa, Maen Padrig Sant, wrth ei hochr yn 2004, a chynhelir gwasanaeth yno bob blwyddyn ar ŵyl y sant.
Diwrnod i’r byd#
Cofnodwyd y flwyddyn 432 gan flwyddnodwyr na ysgrifennodd cyn y chweched ganrif, ac roedd esgob o’r enw Palladius wedi’i anfon i Iwerddon yn 431. Cofir marw Padrig ar 17 Mawrth, Dydd Gŵyl Padrig, er bod y flwyddyn yn ansicr: mae’r blwyddnodau’n rhoi 461 neu 493.FfynhonnellSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan.
Daeth stori’r feillionen yn llawer diweddarach; fe’i hysgrifennwyd gyntaf yn 1726. Ond daeth y bachgen a gipiwyd o arfordir Cymru yn apostol Iwerddon, ac ar ei ddydd mae’r byd i gyd yn ei gofio.FfynhonnellSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan.
Tair iaith#
Byddai Padrig wedi siarad y Frythoneg, yr iaith a ddaeth yn Gymraeg, fel ei famiaith, a dysgodd Wyddeleg yn ei flynyddoedd yn gaethwas; ysgrifennai mewn Lladin.FfynhonnellSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan. Nid diacon yn unig oedd ei dad Calpurnius ond decurion, aelod o gyngor tref Frythonig-Rufeinig.FfynhonnellSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan. Rhoddodd hen awdur Gwyddelig enwau eraill iddo hefyd: Magonus, ‘enwog’; Succetus, a ddarllenodd yr ysgolhaig Eoin MacNeill fel gair Brythoneg yn golygu ‘meichiad’; a Patricius, ‘tad y dinasyddion’.FfynhonnellSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan.
Y Bucheddau#
Ysgrifennwyd Bucheddau cyntaf Padrig yn y seithfed ganrif, gan Muirchú a Tírechán. Dywed Muirchú iddo astudio am flynyddoedd lawer yn Auxerre, yng Ngâl, dinas Garmon.FfynhonnellSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan. Glaniodd, medd Muirchú, yn Inber Dea, Arklow heddiw yn Swydd Wicklow. Daeth pennaeth o’r enw Díchu yn Gristion a rhoi ysgubor iddo’n eglwys, Sabhall Phádraig, ysgubor Padrig, Saul heddiw.FfynhonnellSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan. Mae’r ddau awdur yn adrodd sut y safodd yn erbyn Lóegaire, brenin Tara. Ychwanega Muirchú iddo fynd i’r gogledd i chwilio am Miliuc, y meistr a wasanaethodd unwaith ger mynydd Slemish, gan fwriadu ei ennill i’r ffydd a thalu iddo bris ei ryddid.FfynhonnellSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan.
Bugail ei bobl#
Gofalai’n angerddol am ei ddychweledigion. Pan ysbeiliodd milwyr brenin Brythonig, Coroticus, Iwerddon a lladd neu gipio rhai o’i bobl newydd eu bedyddio, ysgrifennodd Padrig lythyr agored yn torri’r brenin a’i wŷr allan o’r Eglwys. Credir yn gyffredin mai Ceredig, brenin Alt Clut, o gwmpas Dumbarton, oedd Coroticus.FfynhonnellSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan.
Padrig yw prif nawddsant Iwerddon, gyda Brigid o Kildare a Columba wrth ei ochr, ac ef yw nawddsant Nigeria hefyd.FfynhonnellSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan. Mae’n ffordd hir o fferm yn nyffryn Dulais i sant a anrhydeddir ar bob cyfandir.
Ffynonellau a darllen pellach





