Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1258

Tywysog Cymru

Mae Llywelyn ap Gruffudd yn dechrau galw’i hun yn Dywysog Cymru, ac mae’r rhan fwyaf o arglwyddi Cymru yn tyngu llw iddo.

Llun: Cerflun marmor Henry Pegram o Lywelyn ap Gruffudd yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd · 14GTR, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1258 dechreuodd Llywelyn ap Gruffudd alw’i hun yn Dywysog Cymru. Tyngodd y rhan fwyaf o arglwyddi Cymru lw o deyrngarwch iddo.

Pryd1258
PwyLlywelyn ap Gruffudd
TeitlTywysog Cymru, ac o 1262 Tywysog Cymru ac Arglwydd Eryri

Gydag arglwyddi’r Alban#

Defnyddiodd y teitl gyntaf yn 1258, mewn cytundeb rhwng arglwyddi’r Alban a Chymru.

Llywelyn ap Gruffudd fel y’i tynnwyd yn Llyfr Gardys Wriothesley, yn yr unfed ganrif ar bymtheg.
Llywelyn ap Gruffudd fel y’i tynnwyd yn Llyfr Gardys Wriothesley, yn yr unfed ganrif ar bymtheg. · Llun: Thomas Wriothesley, Public domain, Wikimedia Commons

Dim teitl arall#

O 1262 hyd ei farw ni ddefnyddiai Llywelyn yr un teitl ond Tywysog Cymru ac Arglwydd Eryri.

Statws unigryw#

Ysgrifennodd yr hanesydd J. Beverley Smith fod y teitl yn cydnabod ac yn cyhoeddi statws unigryw yn hanes gwleidyddol Cymru.

Y bobl

c. 1223–1282

Llywelyn ap Gruffudd

Ein Llyw Olaf (wedi’i gofnodi)

Yr unig dywysog brodorol a gydnabuwyd gan goron Lloegr yn Dywysog Cymru. Daeth ei farwolaeth yng Nghilmeri ag annibyniaeth i ben.

Llywelyn ap Gruffudd

Cyn ac wedyn

  1. Buddugoliaeth Bryn Derwin

    Mae Llywelyn ap Gruffudd yn ennill brwydr Bryn Derwin ac yn dod yn unig reolwr Gwynedd.

    Buddugoliaeth Bryn Derwin
  2. Buddugoliaeth Cymerau

    Mae tywysogion Deheubarth, cynghreiriaid Llywelyn, yn dinistrio byddin frenhinol yng Nghoed Llathen a Chymerau ger Llandeilo.

    Buddugoliaeth Cymerau
  3. Llyfr Aneirin

    Mae copïydd yn copïo’r Gododdin i lyfr bychan. Hebddo, byddai’r gerdd hynaf yn y Gymraeg wedi’i cholli.

    Llyfr Aneirin
  4. Cytundeb Trefaldwyn

    Mae Harri III yn cydnabod Llywelyn ap Gruffudd yn Dywysog Cymru.

    Cytundeb Trefaldwyn

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf