Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1257

Buddugoliaeth Cymerau

Mae tywysogion Deheubarth, cynghreiriaid Llywelyn, yn dinistrio byddin frenhinol yng Nghoed Llathen a Chymerau ger Llandeilo.

Llun: Dyffryn Tywi ger Llandeilo, lle ymladdwyd brwydrau 1257. · Alan Hughes, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ddechrau Mehefin 1257 ymdeithiodd byddin frenhinol i fyny Dyffryn Tywi. Yng Nghoed Llathen a Chymerau, ger Llandeilo, dinistriodd tywysogion y Deheubarth hi.

PrydDechrau Mehefin 1257
BleCoed Llathen a Chymerau, ger Cadfan yn Nyffryn Tywi
Arweinwyr CymruMaredudd ap Rhys Gryg a Maredudd ab Owain

Maes y gad#

Ystyr Cadfan yw maes y gad. Dywedir bod Llywelyn ap Gruffudd yno hefyd, yn gynghreiriad i dywysogion y De.

Dinistrio byddin frenhinol#

Lladdwyd arweinydd y Saeson, Stephen Bauzan, yng Nghymerau. Collodd y Saeson rhwng 1,000 a 3,000 o wŷr, yn ôl gwahanol hanesion.

Gorthwr crwn a muriau Castell Dinefwr ar ei fryn uwchben dyffryn Tywi
Gorthwr crwn a muriau Castell Dinefwr ar ei fryn uwchben dyffryn Tywi · Llun: Andrew Bone, CC BY 2.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Cipio cestyll#

Wedi’r fuddugoliaeth cipiodd y Cymry gestyll Talacharn, Llansteffan ac Arberth.

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Llyfr Du Caerfyrddin

    Mae copïwyr yn ysgrifennu’r llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi yn gyfan gwbl yn Gymraeg, gyda cherddi am Fyrddin, Arthur a beddau arwyr.

    Llyfr Du Caerfyrddin
  2. Buddugoliaeth Bryn Derwin

    Mae Llywelyn ap Gruffudd yn ennill brwydr Bryn Derwin ac yn dod yn unig reolwr Gwynedd.

    Buddugoliaeth Bryn Derwin
  3. Tywysog Cymru

    Mae Llywelyn ap Gruffudd yn dechrau galw’i hun yn Dywysog Cymru, ac mae’r rhan fwyaf o arglwyddi Cymru yn tyngu llw iddo.

    Tywysog Cymru
  4. Llyfr Aneirin

    Mae copïydd yn copïo’r Gododdin i lyfr bychan. Hebddo, byddai’r gerdd hynaf yn y Gymraeg wedi’i cholli.

    Llyfr Aneirin

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf