Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

29 Medi 1267

Cytundeb Trefaldwyn

Mae Harri III yn cydnabod Llywelyn ap Gruffudd yn Dywysog Cymru.

Llun: Y copi cynharaf sydd ar glawr o Gytundeb Trefaldwyn, yn yr Archifau Gwladol. · Royal chancery clerk, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 29 Medi 1267 cydnabu Harri III Lywelyn ap Gruffudd yn Dywysog Cymru. Dyma’r unig dro i reolwr o Loegr gydnabod hawl rheolwr Gwynedd dros Gymru.

Pryd29 Medi 1267
PwyHarri III a Llywelyn ap Gruffudd
EnnillY teitl Tywysog Cymru a gwrogaeth arglwyddi Cymru

Tywysog arglwyddi Cymru#

Gyda’r teitl daeth arglwyddiaeth ar arglwyddi Cymru, pob un ond Maredudd ap Rhys. Yn gyfnewid talodd Llywelyn wrogaeth i’r brenin am ei diroedd.

Tiroedd o Ddyfrdwy i Frycheiniog#

Daliai Llywelyn bedwar cantref y Berfeddwlad, rhwng Conwy a Dyfrdwy, a Buellt, Brycheiniog a Gwerthrynion.

Rhyd Chwima, yr hen ryd ar afon Hafren ger Trefaldwyn.
Rhyd Chwima, yr hen ryd ar afon Hafren ger Trefaldwyn. · Llun: John Davies, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Yr uchafbwynt#

Galwodd yr hanesydd J. Beverley Smith y teitl yn statws unigryw yn hanes gwleidyddol Cymru.

Y bobl

c. 1223–1282

Llywelyn ap Gruffudd

Ein Llyw Olaf (wedi’i gofnodi)

Yr unig dywysog brodorol a gydnabuwyd gan goron Lloegr yn Dywysog Cymru. Daeth ei farwolaeth yng Nghilmeri ag annibyniaeth i ben.

Llywelyn ap Gruffudd

Cyn ac wedyn

  1. Tywysog Cymru

    Mae Llywelyn ap Gruffudd yn dechrau galw’i hun yn Dywysog Cymru, ac mae’r rhan fwyaf o arglwyddi Cymru yn tyngu llw iddo.

    Tywysog Cymru
  2. Llyfr Aneirin

    Mae copïydd yn copïo’r Gododdin i lyfr bychan. Hebddo, byddai’r gerdd hynaf yn y Gymraeg wedi’i cholli.

    Llyfr Aneirin
  3. Cytundeb Aberconwy

    Ar ôl rhyfel cyntaf Edward I, mae Llywelyn yn cadw’i deitl ond yn colli’r rhan fwyaf o’i diroedd, gan gadw dim ond Gwynedd i’r gorllewin o afon Conwy.

    Cytundeb Aberconwy
  4. Llywelyn yn priodi Elinor

    Mae Llywelyn ap Gruffudd yn priodi Elinor de Montfort yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon. Genir eu merch Gwenllian bedair blynedd yn ddiweddarach.

    Llywelyn yn priodi Elinor

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf