Henry Richard
Apostol Heddwch (wedi’i gofnodi)AS Merthyr a ymgyrchodd dros gyflafareddu rhyngwladol a thros hawliau tenantiaid Cymru.
Henry Richard

Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol
1868
Mae dynion sydd newydd gael y bleidlais yn ethol Rhyddfrydwyr ledled Cymru, gan gynnwys Henry Richard ym Merthyr. Troir rhai tenantiaid allan am bleidleisio yn erbyn eu meistri tir.
Llun: Henry Richard, gan Charles William Walton, tua 1880 · Charles William Walton, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn etholiad cyffredinol 1868 rhoddodd pleidleiswyr Merthyr Tudful Henry Richard, mab Tregaron, ar frig y pôl gyda 11,683 o bleidleisiau.Ffynhonnell1868 General Election: Merthyr Tydfil ↗Senedd y DU, canlyniadau etholiadau (Saesneg)Henry Richard, Rhyddfrydwr, 11,683 o bleidleisiau; Richard Fothergill, Rhyddfrydwr, 7,439; Henry Austin Bruce, Rhyddfrydwr, 5,776; 85.4 y cant wedi pleidleisio.
| Canlyniad Merthyr | Henry Richard 11,683; Richard Fothergill 7,439; Henry Austin Bruce 5,776 |
|---|---|
| Y nifer a bleidleisiodd | 85.4% |
| Henry Richard AS | 1868–1888 |
Ganed Henry Richard yn Nhregaron ar 3 Ebrill 1812. Daeth yn weinidog gyda’r Annibynwyr a bu’n ysgrifennydd y Gymdeithas Heddwch am ddeugain mlynedd; mae ei gerflun yn Nhregaron yn ei alw’n Apostol Heddwch.FfynhonnellHenry Richard ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 3 Ebrill 1812 yn Nhregaron; gweinidog gyda’r Annibynwyr, a ordeiniwyd yn 1835; ysgrifennydd y Gymdeithas Heddwch am ddeugain mlynedd; mae ei gerflun yn ei alw’n Apostol Heddwch; etholwyd yn AS Rhyddfrydol bwrdeistrefi Merthyr yn 1868 a bu’n aelod iddynt hyd 1888; un o arweinwyr y frwydr i symud cwynion yr Anghydffurfwyr a datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru; bu farw ar 20 Awst 1888 yn Nhreborth ger Bangor; dadorchuddiwyd ei gerflun gan Albert Toft yn Nhregaron ar 18 Awst 1893.

Bu’n cynrychioli bwrdeistrefi Merthyr o 1868 hyd 1888, ac arweiniodd y gwaith yn y Senedd i gael gwared ar gwynion yr Anghydffurfwyr.FfynhonnellHenry Richard ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 3 Ebrill 1812 yn Nhregaron; gweinidog gyda’r Annibynwyr, a ordeiniwyd yn 1835; ysgrifennydd y Gymdeithas Heddwch am ddeugain mlynedd; mae ei gerflun yn ei alw’n Apostol Heddwch; etholwyd yn AS Rhyddfrydol bwrdeistrefi Merthyr yn 1868 a bu’n aelod iddynt hyd 1888; un o arweinwyr y frwydr i symud cwynion yr Anghydffurfwyr a datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru; bu farw ar 20 Awst 1888 yn Nhreborth ger Bangor; dadorchuddiwyd ei gerflun gan Albert Toft yn Nhregaron ar 18 Awst 1893.
Wedi’r etholiad trodd rhai landlordiaid yng Nghymru denantiaid allan oherwydd y modd y buont yn pleidleisio. Enwodd y newyddiadurwr John Griffith y tenantiaid a’u landlordiaid, yn Sir Gaerfyrddin a Sir Aberteifi, yn y Cambria Daily Leader.FfynhonnellThe anatomy of an eviction campaign: the general election of 1868 in Wales and its aftermath ↗Matthew Cragoe, Rural History 9:2 (1998), 177–193 (Saesneg)Ysgrifennodd y newyddiadurwr John Griffith adroddiadau yn y Cambria Daily Leader Rhyddfrydol yn enwi tenantiaid yn Sir Gaerfyrddin a Cheredigion a gafodd eu troi allan wedi etholiad 1868, a’u landlordiaid; gwnaeth Rhyddfrydwyr Cymru orfodaeth y landlordiaid yn rhan o’u hachos; byddai landlordiaid weithiau’n troi tenantiaid allan am resymau gwleidyddol.
Gwnaeth Rhyddfrydwyr Cymru achos y tenantiaid hyn yn rhan o’u hymgyrchu yn y blynyddoedd a ddilynodd.FfynhonnellThe anatomy of an eviction campaign: the general election of 1868 in Wales and its aftermath ↗Matthew Cragoe, Rural History 9:2 (1998), 177–193 (Saesneg)Ysgrifennodd y newyddiadurwr John Griffith adroddiadau yn y Cambria Daily Leader Rhyddfrydol yn enwi tenantiaid yn Sir Gaerfyrddin a Cheredigion a gafodd eu troi allan wedi etholiad 1868, a’u landlordiaid; gwnaeth Rhyddfrydwyr Cymru orfodaeth y landlordiaid yn rhan o’u hachos; byddai landlordiaid weithiau’n troi tenantiaid allan am resymau gwleidyddol.
Bu farw Henry Richard ar 20 Awst 1888 yn Nhreborth, ger Bangor. Dadorchuddiwyd ei gerflun gan Albert Toft yn Nhregaron ar 18 Awst 1893.FfynhonnellHenry Richard ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 3 Ebrill 1812 yn Nhregaron; gweinidog gyda’r Annibynwyr, a ordeiniwyd yn 1835; ysgrifennydd y Gymdeithas Heddwch am ddeugain mlynedd; mae ei gerflun yn ei alw’n Apostol Heddwch; etholwyd yn AS Rhyddfrydol bwrdeistrefi Merthyr yn 1868 a bu’n aelod iddynt hyd 1888; un o arweinwyr y frwydr i symud cwynion yr Anghydffurfwyr a datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru; bu farw ar 20 Awst 1888 yn Nhreborth ger Bangor; dadorchuddiwyd ei gerflun gan Albert Toft yn Nhregaron ar 18 Awst 1893.

Ffynonellau a darllen pellach
AS Merthyr a ymgyrchodd dros gyflafareddu rhyngwladol a thros hawliau tenantiaid Cymru.
Henry RichardMae’r Mimosa yn glanio 153 o ymfudwyr ym Mhatagonia. Mae’r Gymraeg yn dal i gael ei siarad yn yr Ariannin heddiw.
Y WladfaRheilffordd Ffestiniog yw’r rheilffordd gul gyntaf yn y byd i gludo teithwyr ag ager, ac mae peirianwyr yn dod o bell i’w hastudio.
Rheilffordd Ffestiniog yn cludo teithwyrMewn llawer o ysgolion rhaid i blentyn a ddelir yn siarad Cymraeg wisgo pren â’r llythrennau ‘WN’. Mae’r iaith yn goroesi yng nghartrefi, capeli a strydoedd Cymru.
Y Welsh NotMae Frances Hoggan o Aberhonddu yn ennill doethuriaeth mewn meddygaeth yn Zurich, y fenyw gyntaf o Brydain i wneud hynny.
Frances Hoggan, meddygYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf