Frances Hoggan
Meddyg arloesol (wedi’i gofnodi)Ganed yn Aberhonddu; y fenyw gyntaf o Brydain i ennill doethuriaeth mewn meddygaeth mewn prifysgol yn Ewrop, yn Zurich yn 1870.
Frances Hoggan

Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol
1870
Mae Frances Hoggan o Aberhonddu yn ennill doethuriaeth mewn meddygaeth yn Zurich, y fenyw gyntaf o Brydain i wneud hynny.
Llun: Aberhonddu tua 1865, y dref lle ganed Frances Hoggan · J. Newman and Co., CC0 · Wikimedia Commons
Ym mis Mawrth 1870 enillodd Frances Morgan o Aberhonddu radd MD ym Mhrifysgol Zurich, y fenyw gyntaf o’r Deyrnas Unedig i dderbyn doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop.FfynhonnellFrances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Frances Elizabeth Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, merch i gurad yn Eglwys Gadeiriol Aberhonddu; pan gaeodd yr Apothecariaid fenywod allan yn 1867 aeth i Zurich, a chael ei MD yno ym mis Mawrth 1870 â thraethawd ar atroffi cyhyrol cynyddol; hi oedd y fenyw gyntaf o’r DU i gael doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gweithiodd gydag Elizabeth Garrett Anderson, priododd Dr George Hoggan yn 1874, a gydag ef agorodd y practis meddygol cyffredinol cyntaf yn y DU gan ŵr a gwraig; yn 1871 helpodd i sefydlu’r National Health Society; siaradodd yng Nghyngres y Rasys yn 1911 ac ysgrifennodd am ryddid menywod du America; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927; mae Cymdeithas Ddysgedig Cymru’n rhoi Medal Frances Hoggan, a gosodwyd plac ar ei man geni yn Aberhonddu ar 3 Mawrth 2023.
| Ganed | 20 Rhagfyr 1843, Aberhonddu |
|---|---|
| Doethuriaeth | MD, Zurich, Mawrth 1870 |
| Y gyntaf yng Nghymru | Y feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru |
| Bu farw | 5 Chwefror 1927, Brighton |
Ganed hi yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, yn ferch i Richard Morgan, curad yn Eglwys Gadeiriol Aberhonddu. Aeth i’r ysgol yn y Bont-faen a Windsor ac astudiodd ym Mharis a Düsseldorf.FfynhonnellFrances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Frances Elizabeth Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, merch i gurad yn Eglwys Gadeiriol Aberhonddu; pan gaeodd yr Apothecariaid fenywod allan yn 1867 aeth i Zurich, a chael ei MD yno ym mis Mawrth 1870 â thraethawd ar atroffi cyhyrol cynyddol; hi oedd y fenyw gyntaf o’r DU i gael doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gweithiodd gydag Elizabeth Garrett Anderson, priododd Dr George Hoggan yn 1874, a gydag ef agorodd y practis meddygol cyffredinol cyntaf yn y DU gan ŵr a gwraig; yn 1871 helpodd i sefydlu’r National Health Society; siaradodd yng Nghyngres y Rasys yn 1911 ac ysgrifennodd am ryddid menywod du America; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927; mae Cymdeithas Ddysgedig Cymru’n rhoi Medal Frances Hoggan, a gosodwyd plac ar ei man geni yn Aberhonddu ar 3 Mawrth 2023.
Pan gaeodd Cymdeithas yr Apothecariaid ei drysau i fenywod yn 1867, aeth hi i Zurich. Roedd ei thraethawd ar atroffi cyhyrol cynyddol, a hi oedd dim ond yr ail fenyw i ennill MD yno.FfynhonnellFrances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Frances Elizabeth Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, merch i gurad yn Eglwys Gadeiriol Aberhonddu; pan gaeodd yr Apothecariaid fenywod allan yn 1867 aeth i Zurich, a chael ei MD yno ym mis Mawrth 1870 â thraethawd ar atroffi cyhyrol cynyddol; hi oedd y fenyw gyntaf o’r DU i gael doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gweithiodd gydag Elizabeth Garrett Anderson, priododd Dr George Hoggan yn 1874, a gydag ef agorodd y practis meddygol cyffredinol cyntaf yn y DU gan ŵr a gwraig; yn 1871 helpodd i sefydlu’r National Health Society; siaradodd yng Nghyngres y Rasys yn 1911 ac ysgrifennodd am ryddid menywod du America; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927; mae Cymdeithas Ddysgedig Cymru’n rhoi Medal Frances Hoggan, a gosodwyd plac ar ei man geni yn Aberhonddu ar 3 Mawrth 2023.
Bu’n gweithio gydag Elizabeth Garrett Anderson yn yr Ysbyty Newydd i Fenywod. Yn 1874 priododd Dr George Hoggan, a gyda’i gilydd hwy oedd yn rhedeg y practis meddygol cyffredinol cyntaf gan ŵr a gwraig yn y Deyrnas Unedig.FfynhonnellFrances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Frances Elizabeth Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, merch i gurad yn Eglwys Gadeiriol Aberhonddu; pan gaeodd yr Apothecariaid fenywod allan yn 1867 aeth i Zurich, a chael ei MD yno ym mis Mawrth 1870 â thraethawd ar atroffi cyhyrol cynyddol; hi oedd y fenyw gyntaf o’r DU i gael doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gweithiodd gydag Elizabeth Garrett Anderson, priododd Dr George Hoggan yn 1874, a gydag ef agorodd y practis meddygol cyffredinol cyntaf yn y DU gan ŵr a gwraig; yn 1871 helpodd i sefydlu’r National Health Society; siaradodd yng Nghyngres y Rasys yn 1911 ac ysgrifennodd am ryddid menywod du America; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927; mae Cymdeithas Ddysgedig Cymru’n rhoi Medal Frances Hoggan, a gosodwyd plac ar ei man geni yn Aberhonddu ar 3 Mawrth 2023.

Yn 1871 helpodd Elizabeth Blackwell i sefydlu’r National Health Society, ac yn 1882 galwodd am wasanaeth meddygol o feddygon benywaidd i India.FfynhonnellFrances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Frances Elizabeth Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, merch i gurad yn Eglwys Gadeiriol Aberhonddu; pan gaeodd yr Apothecariaid fenywod allan yn 1867 aeth i Zurich, a chael ei MD yno ym mis Mawrth 1870 â thraethawd ar atroffi cyhyrol cynyddol; hi oedd y fenyw gyntaf o’r DU i gael doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gweithiodd gydag Elizabeth Garrett Anderson, priododd Dr George Hoggan yn 1874, a gydag ef agorodd y practis meddygol cyffredinol cyntaf yn y DU gan ŵr a gwraig; yn 1871 helpodd i sefydlu’r National Health Society; siaradodd yng Nghyngres y Rasys yn 1911 ac ysgrifennodd am ryddid menywod du America; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927; mae Cymdeithas Ddysgedig Cymru’n rhoi Medal Frances Hoggan, a gosodwyd plac ar ei man geni yn Aberhonddu ar 3 Mawrth 2023.
Bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927, yn 83 oed. Mae Cymdeithas Ddysgedig Cymru yn dyfarnu Medal Frances Hoggan yn ei henw, ac ar 3 Mawrth 2023 dadorchuddiwyd plac porffor ar ei man geni yn Aberhonddu.FfynhonnellFrances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Frances Elizabeth Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, merch i gurad yn Eglwys Gadeiriol Aberhonddu; pan gaeodd yr Apothecariaid fenywod allan yn 1867 aeth i Zurich, a chael ei MD yno ym mis Mawrth 1870 â thraethawd ar atroffi cyhyrol cynyddol; hi oedd y fenyw gyntaf o’r DU i gael doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gweithiodd gydag Elizabeth Garrett Anderson, priododd Dr George Hoggan yn 1874, a gydag ef agorodd y practis meddygol cyffredinol cyntaf yn y DU gan ŵr a gwraig; yn 1871 helpodd i sefydlu’r National Health Society; siaradodd yng Nghyngres y Rasys yn 1911 ac ysgrifennodd am ryddid menywod du America; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927; mae Cymdeithas Ddysgedig Cymru’n rhoi Medal Frances Hoggan, a gosodwyd plac ar ei man geni yn Aberhonddu ar 3 Mawrth 2023.
Ffynonellau a darllen pellach
Ganed yn Aberhonddu; y fenyw gyntaf o Brydain i ennill doethuriaeth mewn meddygaeth mewn prifysgol yn Ewrop, yn Zurich yn 1870.
Frances HogganMae dynion sydd newydd gael y bleidlais yn ethol Rhyddfrydwyr ledled Cymru, gan gynnwys Henry Richard ym Merthyr. Troir rhai tenantiaid allan am bleidleisio yn erbyn eu meistri tir.
Etholiad 1868Mewn llawer o ysgolion rhaid i blentyn a ddelir yn siarad Cymraeg wisgo pren â’r llythrennau ‘WN’. Mae’r iaith yn goroesi yng nghartrefi, capeli a strydoedd Cymru.
Y Welsh NotMae injan ddwbl Robert Fairlie, Little Wonder, yn tynnu 112 o wagenni i fyny Rheilffordd Ffestiniog o flaen Comisiwn Ymerodrol Rwsia a pheirianwyr o India. Mae rheilffyrdd cul yn lledu ar draws y byd.
Little WonderMae’r Ddeddf Addysg Elfennol yn sefydlu byrddau ysgol i roi ysgol o fewn cyrraedd pob plentyn yng Nghymru a Lloegr. Nid yw’n dweud gair am y Gymraeg: Saesneg yw’r gwersi, y llyfrau a’r profion.
Y Ddeddf AddysgYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf