Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr

c. 1340

Llys yr Esgob yn Nhyddewi

Mae’r Esgob Henry de Gower yn codi Llys mawr yr Esgob ger yr eglwys gadeiriol yn Nhyddewi, gyda’i fylchfuriau bwaog.

Llun: Canllaw bwaog a neuadd fawr Llys yr Esgob, Tyddewi · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Wrth eglwys gadeiriol Dewi Sant saif palas ei hesgobion yn yr Oesoedd Canol. Henry de Gower, esgob Tyddewi o 1328 hyd 1347, a gododd y rhan fwyaf o’r palas a welwn heddiw.

Adeiladwyd ganHenry de Gower, esgob 1328–1347
Enwog amEi barapet bwaog a’i ffenestr olwyn
Yng ngofalCadw

Palas i westeion#

Cododd Gower y rhes ddwyreiniol blaenach yn gyntaf. Yna daeth y rhes ddeheuol, a wnaed i groesawu gwesteion ac yn fwy mawreddog o lawer, gyda’r Neuadd Fawr a’i ffenestr olwyn yn y talcen dwyreiniol.

Golwg agos ar barapet bwaog palas yr Esgob Gower
Golwg agos ar barapet bwaog palas yr Esgob Gower · Llun: Otter, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Y parapet bwaog#

Ar hyd pen y muriau rhedodd ei barapet nodedig o fwâu agored. Adeiladwyd y palas o garreg leol wedi’i chymysgu â hen graig folcanig.

Blynyddoedd diweddarach#

Yn 1536 tynnodd yr Esgob Barlow y plwm oddi ar y to, a symudodd yr esgobion i Abergwili. Aeth y palas yn adfail, ond adferodd Cadw ef rhwng 2003 a 2009, ac mae ar agor i ymwelwyr.

Palas yr Esgob yn Nhyddewi mewn engrafiad o ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg
Palas yr Esgob yn Nhyddewi mewn engrafiad o ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg · Llun: Henry Gastineau, engraved by William Wallis, Public domain, Wikimedia Commons

Lle digwyddodd

Cyn ac wedyn

  1. Llyfr Taliesin

    Copïir cerddi Taliesin a hen ganu arall i Lyfr Taliesin, un o Bedwar Llyfr Hynafol Cymru.

    Llyfr Taliesin
  2. Dafydd ap Gwilym

    Mae Dafydd ap Gwilym o Frogynin yn canu ei gywyddau serch a natur, cerddi sy’n ei wneud yn un o feirdd mawr Ewrop.

    Dafydd ap Gwilym
  3. Gwyrdd a gwyn yn Crécy

    Mae saethwyr a gwaywffynwyr o Gymru yn ymladd yn Crécy mewn gwyrdd a gwyn, ymhlith y milwyr cyntaf yn Ewrop i wisgo lifrai.

    Gwyrdd a gwyn yn Crécy
  4. Y Pla Du

    Mae’r pla yn lladd efallai draean o bobl Cymru ac yn ysgwyd yr hen drefn gymdeithasol.

    Y Pla Du

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf