Ym mis Mai 1789 ymgasglodd beirdd Cymru yng Ngwesty Owain Glyndŵr yng Nghorwen am eisteddfod. Cyn diwedd y flwyddyn roedd y Gwyneddigion, cymdeithas Gymraeg Llundain, wedi cynnal ail un yn y Bala, a daeth 1789 yn ddechrau cyfnod modern yr Eisteddfod.FfynhonnellWords can be dangerous: the Gwyneddigion eisteddfodau ↗Amgueddfa Cymru (Saesneg)Ym mis Mai 1789 gofynnodd Thomas Jones o Gorwen i’r Gwyneddigion, cymdeithas Gymraeg Llundain, noddi eisteddfod yng Ngwesty Owain Glyndŵr, Corwen; byrfyfyriodd y beirdd Jonathan Hughes, Twm o’r Nant a Gwallter Mechain ar destunau a roddwyd ar y dydd, ac enillodd Gwallter Mechain y fedal arian, a wnaed yng Nghaer; yn y Bala ym mis Medi 1789 noddodd y Gwyneddigion am y tro cyntaf a gosod testun y gadair, Ystyriaeth ar Oes Dyn; hwy a ddewisai’r beirniaid a’r testunau, a chystadlai’r beirdd dan ffugenwau, glasbrint i’r eisteddfod byth wedyn; 1789 oedd dechrau cyfnod modern yr Eisteddfod.
| Corwen | Mai 1789 |
|---|---|
| Y Bala | Medi 1789 |
| Noddwyr | Gwyneddigion Llundain |
Corwen, Mai 1789#
Gofynnodd Thomas Jones o Gorwen i’r Gwyneddigion roi eu henw wrth yr eisteddfod. Gwnaeth tri bardd, Jonathan Hughes, Twm o’r Nant a Gwallter Mechain, eu penillion yn y fan a’r lle, ar destunau a roddwyd ar y dydd, fel y gwnaethai beirdd erioed.FfynhonnellWords can be dangerous: the Gwyneddigion eisteddfodau ↗Amgueddfa Cymru (Saesneg)Ym mis Mai 1789 gofynnodd Thomas Jones o Gorwen i’r Gwyneddigion, cymdeithas Gymraeg Llundain, noddi eisteddfod yng Ngwesty Owain Glyndŵr, Corwen; byrfyfyriodd y beirdd Jonathan Hughes, Twm o’r Nant a Gwallter Mechain ar destunau a roddwyd ar y dydd, ac enillodd Gwallter Mechain y fedal arian, a wnaed yng Nghaer; yn y Bala ym mis Medi 1789 noddodd y Gwyneddigion am y tro cyntaf a gosod testun y gadair, Ystyriaeth ar Oes Dyn; hwy a ddewisai’r beirniaid a’r testunau, a chystadlai’r beirdd dan ffugenwau, glasbrint i’r eisteddfod byth wedyn; 1789 oedd dechrau cyfnod modern yr Eisteddfod.
Enillodd Gwallter Mechain y fedal arian, a wnaed yng Nghaer.FfynhonnellWords can be dangerous: the Gwyneddigion eisteddfodau ↗Amgueddfa Cymru (Saesneg)Ym mis Mai 1789 gofynnodd Thomas Jones o Gorwen i’r Gwyneddigion, cymdeithas Gymraeg Llundain, noddi eisteddfod yng Ngwesty Owain Glyndŵr, Corwen; byrfyfyriodd y beirdd Jonathan Hughes, Twm o’r Nant a Gwallter Mechain ar destunau a roddwyd ar y dydd, ac enillodd Gwallter Mechain y fedal arian, a wnaed yng Nghaer; yn y Bala ym mis Medi 1789 noddodd y Gwyneddigion am y tro cyntaf a gosod testun y gadair, Ystyriaeth ar Oes Dyn; hwy a ddewisai’r beirniaid a’r testunau, a chystadlai’r beirdd dan ffugenwau, glasbrint i’r eisteddfod byth wedyn; 1789 oedd dechrau cyfnod modern yr Eisteddfod.

Y Bala, Medi 1789#
Yn y Bala noddodd y Gwyneddigion am y tro cyntaf. Hwy a osododd destun y gadair, Ystyriaeth ar Oes Dyn, a dewis y beirniaid. Cystadlai’r beirdd dan ffugenwau. Dyma’r glasbrint i’r eisteddfod byth oddi ar hynny.FfynhonnellWords can be dangerous: the Gwyneddigion eisteddfodau ↗Amgueddfa Cymru (Saesneg)Ym mis Mai 1789 gofynnodd Thomas Jones o Gorwen i’r Gwyneddigion, cymdeithas Gymraeg Llundain, noddi eisteddfod yng Ngwesty Owain Glyndŵr, Corwen; byrfyfyriodd y beirdd Jonathan Hughes, Twm o’r Nant a Gwallter Mechain ar destunau a roddwyd ar y dydd, ac enillodd Gwallter Mechain y fedal arian, a wnaed yng Nghaer; yn y Bala ym mis Medi 1789 noddodd y Gwyneddigion am y tro cyntaf a gosod testun y gadair, Ystyriaeth ar Oes Dyn; hwy a ddewisai’r beirniaid a’r testunau, a chystadlai’r beirdd dan ffugenwau, glasbrint i’r eisteddfod byth wedyn; 1789 oedd dechrau cyfnod modern yr Eisteddfod.
Y Gwyneddigion#
Sefydlwyd y gymdeithas yn Llundain yn 1770, gydag Owain Myfyr yn llywydd cyntaf, i hybu astudiaethau a llenyddiaeth Gymraeg. Roedd Iolo Morganwg, William Owen Pughe, Jac Glan-y-gors a Twm o’r Nant ymhlith ei haelodau. Ei heisteddfodau hi oedd rhagflaenwyr yr Eisteddfod Genedlaethol.FfynonellauOwain Myfyr ↗Wikipedia (Saesneg)Owen Jones (1741–1814), Owain Myfyr, oedd prif sylfaenydd Cymdeithas y Gwyneddigion yn Llundain yn 1770 i hybu astudiaethau a llenyddiaeth Gymraeg; gydag Iolo Morganwg a William Owen Pughe cyhoeddodd y Myvyrian Archaiology (1801–1807), cerddi a rhyddiaith o’r chweched hyd y bedwaredd ganrif ar ddeg, ar gost iddo ef ei hun o dros £1,000.Gwyneddigion Society ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd yn Llundain yn 1770 a’i dirwyn i ben yn 1843; Owain Myfyr oedd ei llywydd cyntaf, ac roedd Iolo Morganwg, William Owen Pughe, Jac Glan-y-gors a Twm o’r Nant ymhlith ei haelodau cynnar; hyrwyddodd eisteddfodau yng Nghymru o 1789, rhagflaenwyr yr Eisteddfod Genedlaethol.

Ffynonellau a darllen pellach





