Thomas Charles o’r Bala
Y Bala (wedi’i gofnodi)Arweinydd Methodistaidd y Bala a adeiladodd ysgolion Sul Cymru ac a helpodd i sefydlu Cymdeithas y Beibl wedi i Mary Jones gerdded ato am Feibl.
Thomas Charles o’r Bala

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad
c. 1785
Mae Thomas Charles o’r Bala yn dechrau ei ysgolion cylchynol a’i ysgolion Sul, sy’n dysgu cenedl gyfan, hen ac ifanc, i ddarllen Cymraeg.
Llun: Thomas Charles o’r Bala, o baentiad yn y Llyfrgell Genedlaethol · William Roos, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
O’i gartref yn y Bala yn y 1780au anfonodd Thomas Charles athrawon teithiol allan. Dysgodd ei ysgolion, a’r ysgolion Sul a dyfodd ohonynt, genedl gyfan, hen ac ifanc, i ddarllen.FfynhonnellCharles, Thomas (1755–1814), Methodist cleric ↗Y Parchedig John Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ar 14 Hydref 1755, yn Longmoor yn Llanfihangel Abercywyn, Sir Gaerfyrddin, yn ôl pob tebyg; cafodd ysgol yn Llanddowror a Chaerfyrddin ac yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; bu’n gurad yng Ngwlad yr Haf hyd 1783; priododd Sally Jones o’r Bala ar 20 Awst 1783 ac ymuno â seiat y Methodistiaid yn y Bala ar 2 Gorffennaf 1784; hyfforddodd athrawon teithiol a arhosai chwech i naw mis mewn lle, yn dysgu darllen a’r ffydd; yn ddiweddarach gwnaeth i’r ysgolion gyfarfod ar y Sul ac, er nad ef a’u sefydlodd, rhoddodd sylfaen gadarn i’r ysgolion Sul; arweiniodd ei apêl yn 1802 am fwy o Feiblau Cymraeg at sefydlu’r Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor; daeth ei Eiriadur Ysgrythyrol allan o 1805; bu farw ar 5 Hydref 1814 ac mae’n gorwedd yn Llanycil.
| Dechreuodd | Y 1780au, yn y Bala |
|---|---|
| Sylfaenydd | Thomas Charles o’r Bala |
| Arweiniodd at | Y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor, 1804 |
Ganed Charles ar 14 Hydref 1755, yn Longmoor yn Llanfihangel Abercywyn, Sir Gaerfyrddin, yn ôl pob tebyg. Aeth i’r ysgol yn Llanddowror a Chaerfyrddin ac yna i Goleg Iesu, Rhydychen, a bu’n gurad yng Ngwlad yr Haf hyd 1783.FfynhonnellCharles, Thomas (1755–1814), Methodist cleric ↗Y Parchedig John Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ar 14 Hydref 1755, yn Longmoor yn Llanfihangel Abercywyn, Sir Gaerfyrddin, yn ôl pob tebyg; cafodd ysgol yn Llanddowror a Chaerfyrddin ac yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; bu’n gurad yng Ngwlad yr Haf hyd 1783; priododd Sally Jones o’r Bala ar 20 Awst 1783 ac ymuno â seiat y Methodistiaid yn y Bala ar 2 Gorffennaf 1784; hyfforddodd athrawon teithiol a arhosai chwech i naw mis mewn lle, yn dysgu darllen a’r ffydd; yn ddiweddarach gwnaeth i’r ysgolion gyfarfod ar y Sul ac, er nad ef a’u sefydlodd, rhoddodd sylfaen gadarn i’r ysgolion Sul; arweiniodd ei apêl yn 1802 am fwy o Feiblau Cymraeg at sefydlu’r Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor; daeth ei Eiriadur Ysgrythyrol allan o 1805; bu farw ar 5 Hydref 1814 ac mae’n gorwedd yn Llanycil.
Y flwyddyn honno priododd Sally Jones o’r Bala, ac ar 2 Gorffennaf 1784 ymunodd â seiat y Methodistiaid yno. Y Bala fu ei gartref am weddill ei oes.FfynhonnellCharles, Thomas (1755–1814), Methodist cleric ↗Y Parchedig John Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ar 14 Hydref 1755, yn Longmoor yn Llanfihangel Abercywyn, Sir Gaerfyrddin, yn ôl pob tebyg; cafodd ysgol yn Llanddowror a Chaerfyrddin ac yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; bu’n gurad yng Ngwlad yr Haf hyd 1783; priododd Sally Jones o’r Bala ar 20 Awst 1783 ac ymuno â seiat y Methodistiaid yn y Bala ar 2 Gorffennaf 1784; hyfforddodd athrawon teithiol a arhosai chwech i naw mis mewn lle, yn dysgu darllen a’r ffydd; yn ddiweddarach gwnaeth i’r ysgolion gyfarfod ar y Sul ac, er nad ef a’u sefydlodd, rhoddodd sylfaen gadarn i’r ysgolion Sul; arweiniodd ei apêl yn 1802 am fwy o Feiblau Cymraeg at sefydlu’r Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor; daeth ei Eiriadur Ysgrythyrol allan o 1805; bu farw ar 5 Hydref 1814 ac mae’n gorwedd yn Llanycil.
Hyfforddodd Charles athrawon a arhosai chwech i naw mis mewn lle, yn dysgu’r bobl i ddarllen a gwirioneddau’r ffydd. Ymhen amser gwnaeth i’r ysgolion gyfarfod ar y Sul, ac er nad ef a sefydlodd yr ysgolion Sul, rhoddodd sylfaen gadarn iddynt.FfynhonnellCharles, Thomas (1755–1814), Methodist cleric ↗Y Parchedig John Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ar 14 Hydref 1755, yn Longmoor yn Llanfihangel Abercywyn, Sir Gaerfyrddin, yn ôl pob tebyg; cafodd ysgol yn Llanddowror a Chaerfyrddin ac yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; bu’n gurad yng Ngwlad yr Haf hyd 1783; priododd Sally Jones o’r Bala ar 20 Awst 1783 ac ymuno â seiat y Methodistiaid yn y Bala ar 2 Gorffennaf 1784; hyfforddodd athrawon teithiol a arhosai chwech i naw mis mewn lle, yn dysgu darllen a’r ffydd; yn ddiweddarach gwnaeth i’r ysgolion gyfarfod ar y Sul ac, er nad ef a’u sefydlodd, rhoddodd sylfaen gadarn i’r ysgolion Sul; arweiniodd ei apêl yn 1802 am fwy o Feiblau Cymraeg at sefydlu’r Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor; daeth ei Eiriadur Ysgrythyrol allan o 1805; bu farw ar 5 Hydref 1814 ac mae’n gorwedd yn Llanycil.

Yn 1800 cerddodd Mary Jones, merch bymtheg oed, 26 milltir o’i chartref i’r Bala i gael un o’i Feiblau Cymraeg. Yn 1802 pleidiodd Charles am fwy o Feiblau Cymraeg, ac o’r apêl honno y daeth y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor, a sefydlwyd ar 7 Mawrth 1804.FfynonellauThomas Charles ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1800 cerddodd Mary Jones, merch bymtheg oed, 26 milltir o’i chartref i’r Bala i gael un o’i Feiblau; sefydlwyd y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor yn ffurfiol ar 7 Mawrth 1804; claddwyd ef yn Llanycil.Charles, Thomas (1755–1814), Methodist cleric ↗Y Parchedig John Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ar 14 Hydref 1755, yn Longmoor yn Llanfihangel Abercywyn, Sir Gaerfyrddin, yn ôl pob tebyg; cafodd ysgol yn Llanddowror a Chaerfyrddin ac yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; bu’n gurad yng Ngwlad yr Haf hyd 1783; priododd Sally Jones o’r Bala ar 20 Awst 1783 ac ymuno â seiat y Methodistiaid yn y Bala ar 2 Gorffennaf 1784; hyfforddodd athrawon teithiol a arhosai chwech i naw mis mewn lle, yn dysgu darllen a’r ffydd; yn ddiweddarach gwnaeth i’r ysgolion gyfarfod ar y Sul ac, er nad ef a’u sefydlodd, rhoddodd sylfaen gadarn i’r ysgolion Sul; arweiniodd ei apêl yn 1802 am fwy o Feiblau Cymraeg at sefydlu’r Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor; daeth ei Eiriadur Ysgrythyrol allan o 1805; bu farw ar 5 Hydref 1814 ac mae’n gorwedd yn Llanycil.
Rhoddodd hefyd i Gymru ei Eiriadur Ysgrythyrol, o 1805. Bu farw ar 5 Hydref 1814 ac mae’n gorwedd yn Llanycil, ger Llyn Tegid.FfynhonnellCharles, Thomas (1755–1814), Methodist cleric ↗Y Parchedig John Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ar 14 Hydref 1755, yn Longmoor yn Llanfihangel Abercywyn, Sir Gaerfyrddin, yn ôl pob tebyg; cafodd ysgol yn Llanddowror a Chaerfyrddin ac yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; bu’n gurad yng Ngwlad yr Haf hyd 1783; priododd Sally Jones o’r Bala ar 20 Awst 1783 ac ymuno â seiat y Methodistiaid yn y Bala ar 2 Gorffennaf 1784; hyfforddodd athrawon teithiol a arhosai chwech i naw mis mewn lle, yn dysgu darllen a’r ffydd; yn ddiweddarach gwnaeth i’r ysgolion gyfarfod ar y Sul ac, er nad ef a’u sefydlodd, rhoddodd sylfaen gadarn i’r ysgolion Sul; arweiniodd ei apêl yn 1802 am fwy o Feiblau Cymraeg at sefydlu’r Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor; daeth ei Eiriadur Ysgrythyrol allan o 1805; bu farw ar 5 Hydref 1814 ac mae’n gorwedd yn Llanycil.

Ffynonellau a darllen pellach
Arweinydd Methodistaidd y Bala a adeiladodd ysgolion Sul Cymru ac a helpodd i sefydlu Cymdeithas y Beibl wedi i Mary Jones gerdded ato am Feibl.
Thomas Charles o’r BalaMae Richard Pennant yn cymryd chwareli llechi ei ystad i’w ddwylo ei hun ac yn agor chwarel newydd uwchben y Fethesda a fyddai, a hi’n fuan y fwyaf yn y byd.
Agor chwarel y Penrhyn yng NghaebraichycafnMae Thomas Johnes yn dechrau plannu miliynau o goed a chreu llwybrau o amgylch ei blasty yn yr Hafod yn nyffryn Ystwyth.
Yr HafodMae Cymdeithas y Gwyneddigion yn cynnal eisteddfod agored yng Nghorwen, dechrau’r eisteddfod fodern.
Eisteddfod CorwenMae Iolo Morganwg yn cynnal seremoni beirdd ar Fryn y Briallu yn Llundain. Yn ddiweddarach daw ei seremoni’n galon yr Eisteddfod Genedlaethol.
Yr Orsedd gyntafYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf