Ar 10 Chwefror 1794 agorodd darn olaf Camlas Morgannwg i Gaerdydd. O Ferthyr Tudful i’r môr, tua 25 milltir gyda rhyw 50 loc, cariai haearn Merthyr i lawr i’r porthladd.FfynhonnellGlamorganshire Canal ↗Wikipedia (Saesneg)Awdurdodwyd gan Ddeddf Seneddol ar 9 Mehefin 1790; cynlluniodd Thomas Dadford y llwybr; agorwyd y rhan olaf i Gaerdydd ar 10 Chwefror 1794; roedd tua 25 milltir o hyd gyda rhyw 50 loc a chariai fwyn haearn, glo a charreg galch o’r cymoedd i Gaerdydd; Richard Crawshay oedd y prif gyfranddaliwr; agorodd loc y môr ym mis Mehefin 1798; caeodd y darn o Ferthyr i Abercynon yn 1898 a’r olaf o’r gamlas yn 1951; mae tua’i hanner dan yr A470, ond mae darnau â dŵr ynddynt o hyd, yn eu plith warchodfa natur yn yr Eglwys Newydd.
| Agorwyd i Gaerdydd | 10 Chwefror 1794 |
|---|---|
| Hyd | Tua 25 milltir, rhyw 50 loc |
| Peiriannydd | Thomas Dadford |
Haearn i’r môr#
Pasiodd y Senedd y Ddeddf ar gyfer y gamlas ar 9 Mehefin 1790, a chynlluniodd Thomas Dadford ei llwybr. Cariai fwyn haearn, glo a charreg galch i lawr y cwm o Ferthyr i Gaerdydd.FfynhonnellGlamorganshire Canal ↗Wikipedia (Saesneg)Awdurdodwyd gan Ddeddf Seneddol ar 9 Mehefin 1790; cynlluniodd Thomas Dadford y llwybr; agorwyd y rhan olaf i Gaerdydd ar 10 Chwefror 1794; roedd tua 25 milltir o hyd gyda rhyw 50 loc a chariai fwyn haearn, glo a charreg galch o’r cymoedd i Gaerdydd; Richard Crawshay oedd y prif gyfranddaliwr; agorodd loc y môr ym mis Mehefin 1798; caeodd y darn o Ferthyr i Abercynon yn 1898 a’r olaf o’r gamlas yn 1951; mae tua’i hanner dan yr A470, ond mae darnau â dŵr ynddynt o hyd, yn eu plith warchodfa natur yn yr Eglwys Newydd.
Richard Crawshay o Gyfarthfa oedd y prif gyfranddaliwr. Ym mis Mehefin 1798 agorodd loc y môr yng Nghaerdydd, a chyrhaeddodd y gamlas y dŵr agored.FfynhonnellGlamorganshire Canal ↗Wikipedia (Saesneg)Awdurdodwyd gan Ddeddf Seneddol ar 9 Mehefin 1790; cynlluniodd Thomas Dadford y llwybr; agorwyd y rhan olaf i Gaerdydd ar 10 Chwefror 1794; roedd tua 25 milltir o hyd gyda rhyw 50 loc a chariai fwyn haearn, glo a charreg galch o’r cymoedd i Gaerdydd; Richard Crawshay oedd y prif gyfranddaliwr; agorodd loc y môr ym mis Mehefin 1798; caeodd y darn o Ferthyr i Abercynon yn 1898 a’r olaf o’r gamlas yn 1951; mae tua’i hanner dan yr A470, ond mae darnau â dŵr ynddynt o hyd, yn eu plith warchodfa natur yn yr Eglwys Newydd.

Y gamlas heddiw#
Aeth y rheilffyrdd â’i masnach, a chaeodd yr olaf o’r gamlas yn 1951. Mae tua hanner ei chwrs dan yr A470 erbyn hyn, ond mae darnau â dŵr ynddynt o hyd, yn eu plith warchodfa natur yn yr Eglwys Newydd, Caerdydd.FfynhonnellGlamorganshire Canal ↗Wikipedia (Saesneg)Awdurdodwyd gan Ddeddf Seneddol ar 9 Mehefin 1790; cynlluniodd Thomas Dadford y llwybr; agorwyd y rhan olaf i Gaerdydd ar 10 Chwefror 1794; roedd tua 25 milltir o hyd gyda rhyw 50 loc a chariai fwyn haearn, glo a charreg galch o’r cymoedd i Gaerdydd; Richard Crawshay oedd y prif gyfranddaliwr; agorodd loc y môr ym mis Mehefin 1798; caeodd y darn o Ferthyr i Abercynon yn 1898 a’r olaf o’r gamlas yn 1951; mae tua’i hanner dan yr A470, ond mae darnau â dŵr ynddynt o hyd, yn eu plith warchodfa natur yn yr Eglwys Newydd.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗







