Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd

c. 1090

Ysgrifennu’r Pedair Cainc

Mae awdur anhysbys yn llunio Pedair Cainc y Mabinogi, chwedlau Pwyll, Branwen, Manawydan a Math, campweithiau adrodd straeon Ewrop.

Llun: Tudalen o Lyfr Gwyn Rhydderch, a gopïwyd tua 1350, y llyfr hynaf sy’n cadw’r Pedair Cainc. · Scribes of the White Book of Rhydderch, CC0 · Wikimedia Commons

c. 1090Oes y BrenhinoeddAr y llinell amser (wedi’i gofnodi)
Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Lluniodd awdur o Gymro na wyddom ei enw i sicrwydd Bedair Cainc y Mabinogi, chwedlau Pwyll, Branwen, Manawydan a Math: campweithiau adrodd straeon Ewrop.

PrydYr unfed neu’r ddeuddegfed ganrif
YnLlyfr Gwyn Rhydderch (tua 1350) a Llyfr Coch Hergest (tua 1382–1410)
Yn SaesnegYr Arglwyddes Charlotte Guest, 1845

Pedair chwedl, un edau#

Mae pob cainc yn stori ei hun, ond mae un arwr, Pryderi, yn y pedair.

Tudalen o Lyfr Coch Hergest (Coleg Iesu, Rhydychen, MS 111), a ysgrifennwyd tua 1382–1410
Tudalen o Lyfr Coch Hergest (Coleg Iesu, Rhydychen, MS 111), a ysgrifennwyd tua 1382–1410 · Llun: Hywel Fychan ap Hywel Goch and others, CC BY 4.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Pwy a’u hysgrifennodd?#

Nid oes enw yn y llyfrau. Mae ysgolheigion wedi cynnig Rhygyfarch, mab Sulien, a Gwenllian, merch Gruffudd ap Cynan.

Allan i’r byd#

Aeth Saesneg yr Arglwyddes Charlotte Guest, a orffennwyd yn 1845, â’r chwedlau ymhell y tu hwnt i Gymru.

Y bobl

Y Pedair Cainc

Pwyll

Pendefig Dyfed a Phen Annwn (cronicl cynnar:Pedair Cainc y Mabinogi, Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350)

Tywysog saith cantref Dyfed yng Nghainc Gyntaf y Mabinogi, a lywodraethodd Annwn am flwyddyn ym mhryd ei brenin, ac a enillodd Riannon.

Pwyll

Cyn ac wedyn

  1. Brwydr Mynydd Carn (wedi’i gofnodi)

    Mae Gruffudd ap Cynan a Rhys ap Tewdwr yn adennill eu teyrnasoedd, Gwynedd a Deheubarth.

    Brwydr Mynydd Carn
  2. Gwilym yn Nhyddewi (wedi’i gofnodi)

    Daw Gwilym Goncwerwr i Dyddewi yn bererin, ac mae’n cwrdd â Rhys ap Tewdwr, y mae’n ei gydnabod yn frenin Deheubarth.

    Gwilym yn Nhyddewi
  3. Buddugoliaeth Llandudoch (wedi’i gofnodi)

    Mae Rhys ap Tewdwr yn trechu ei wrthwynebwyr yn Llandudoch ac yn cadw Deheubarth ynghyd.

    Buddugoliaeth Llandudoch
  4. Cwymp Rhys ap Tewdwr (wedi’i gofnodi)

    Lleddir brenin Deheubarth ger Aberhonddu. Mae arglwyddi Normanaidd yn llifo i dde Cymru ac yn codi cestyll o Benfro i Gaerdydd.

    Cwymp Rhys ap Tewdwr

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf