Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

11 Tachwedd 1918

Y gynnau’n tewi

Daw’r Cadoediad â’r Rhyfel Mawr i ben. Mae pob tref a phentref yng Nghymru yn codi cofeb i’r dynion a gollwyd.

Llun: Cofeb Ryfel Genedlaethol Cymru, Parc Cathays, Caerdydd · Dominic Nelson, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Am 11 y bore ar 11 Tachwedd 1918 daeth y Cadoediad i rym a thawodd gynnau’r Rhyfel Mawr: yr unfed awr ar ddeg o’r unfed dydd ar ddeg o’r unfed mis ar ddeg.

Llofnodwyd11 Tachwedd 1918, rhwng 5 a 5.45 y bore
BleCerbyd trên yng Nghoedwig Compiègne
Daeth i rym11 y bore
Cofeb y genedlParc Cathays, Caerdydd, dadorchuddiwyd 12 Mehefin 1928

Y cerbyd yn Compiègne#

Fe’i llofnodwyd mewn cerbyd trên yng Nghoedwig Compiègne, gyda’r Marsial Foch a’r Llyngesydd Wemyss yn llofnodi dros y Cynghreiriaid.

I feibion Cymru#

Cododd Cymru ei chofeb genedlaethol ei hun yng Ngerddi Alexandra, Parc Cathays. Fe’i cynlluniwyd gan Syr Ninian Comper, gyda cherfluniau gan Henry Alfred Pegram, a’i dadorchuddio ar 12 Mehefin 1928.

Y milwr ar Gofeb Ryfel Genedlaethol Cymru
Y milwr ar Gofeb Ryfel Genedlaethol Cymru · Llun: David Dixon, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Saif milwr, morwr ac awyrennwr o gwmpas ei pheilon dan ffigur asgellog o Fuddugoliaeth, ac mae’r geiriau Cymraeg o’i chwmpas yn darllen: “I feibion Cymru a roddes eu bywyd dros eu gwlad”.

Cofeb ryfel ar lawnt y pentref yn y Clas-ar-Wy
Cofeb ryfel ar lawnt y pentref yn y Clas-ar-Wy · Llun: 14GTR, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Coed Mametz

    Mae’r 38ain Adran (Gymreig) yn ymosod ar Goed Mametz ar y Somme. Mae’n cipio’r coed ar ôl pum diwrnod ar gost o tua 4,000 o glwyfedigion.

    Coed Mametz
  2. Y Gadair Ddu

    Yn Eisteddfod Penbedw cyhoeddir mai Hedd Wyn yw’r bardd buddugol. Roedd wedi’i ladd ym Mhasschendaele wythnosau ynghynt, a gorchuddir y gadair â lliain du.

    Y Gadair Ddu
  3. Yr Eglwys yng Nghymru

    Datgysylltir yr eglwys Anglicanaidd yng Nghymru ar ôl degawdau o ymgyrchu gan yr Anghydffurfwyr.

    Yr Eglwys yng Nghymru
  4. Sefydlu’r Urdd

    Mae Ifan ab Owen Edwards yn sefydlu Urdd Gobaith Cymru, un o fudiadau ieuenctid mwyaf Ewrop erbyn heddiw.

    Sefydlu’r Urdd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf