Hedd Wyn
Bardd y Gadair Ddu (wedi’i gofnodi)Ellis Humphrey Evans, bugail o Drawsfynydd, a enillodd gadair yr eisteddfod wythnosau ar ôl iddo gael ei ladd mewn brwydr.
Hedd Wyn

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
6 Medi 1917
Yn Eisteddfod Penbedw cyhoeddir mai Hedd Wyn yw’r bardd buddugol. Roedd wedi’i ladd ym Mhasschendaele wythnosau ynghynt, a gorchuddir y gadair â lliain du.
Llun: Hedd Wyn, Ellis Humphrey Evans, wedi’i dynnu gan John Wickens · John Wickens, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ar 6 Medi 1917, yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhenbedw, enillwyd y gadair gan awdl dan y ffugenw Fleur de Lys. Y bardd oedd Hedd Wyn, ac roedd wedi’i ladd yng Ngwlad Belg bum wythnos ynghynt. Gorchuddiwyd y gadair â du.FfynhonnellHedd Wyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ellis Humphrey Evans, a aned yn Nhrawsfynydd ar 13 Ionawr 1887; ffermiai ei deulu’r Ysgwrn yng Nghwm Prysor; ym mis Mehefin 1917 ymunodd â 15fed Bataliwn y Ffiwsilwyr Cymreig, yn yr 38ain Adran (Gymreig); fe’i lladdwyd ar Gefn Pilckem ar 31 Gorffennaf 1917, yn oriau cyntaf Trydedd Frwydr Ypres, ac mae’n gorwedd ym Mynwent Artillery Wood ger Boezinge; enillodd ei awdl Yr Arwr, dan y ffugenw Fleur de Lys, y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Penbedw; yn y seremoni ar 6 Medi 1917 cyhoeddwyd ei farw a gorchuddiwyd y gadair â du, “Eisteddfod y Gadair Ddu”; y saer o Fflandrys Eugeen Vanfleteren a wnaeth y gadair; prynodd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri’r Ysgwrn yn 2012; dadorchuddiodd ei fam ei gerflun yn Nhrawsfynydd yn 1923; Alan Llwyd a ysgrifennodd y ffilm Hedd Wyn (1992).
| Bardd | Hedd Wyn, Ellis Humphrey Evans o Drawsfynydd |
|---|---|
| Awdl | Yr Arwr |
| Cadeirio | 6 Medi 1917, Parc Penbedw |
| Syrthiodd | 31 Gorffennaf 1917, Cefn Pilckem |
Ganed Ellis Humphrey Evans yn Nhrawsfynydd ar 13 Ionawr 1887, a’i fagu ar fferm fynydd ei deulu, yr Ysgwrn, yng Nghwm Prysor.FfynhonnellHedd Wyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ellis Humphrey Evans, a aned yn Nhrawsfynydd ar 13 Ionawr 1887; ffermiai ei deulu’r Ysgwrn yng Nghwm Prysor; ym mis Mehefin 1917 ymunodd â 15fed Bataliwn y Ffiwsilwyr Cymreig, yn yr 38ain Adran (Gymreig); fe’i lladdwyd ar Gefn Pilckem ar 31 Gorffennaf 1917, yn oriau cyntaf Trydedd Frwydr Ypres, ac mae’n gorwedd ym Mynwent Artillery Wood ger Boezinge; enillodd ei awdl Yr Arwr, dan y ffugenw Fleur de Lys, y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Penbedw; yn y seremoni ar 6 Medi 1917 cyhoeddwyd ei farw a gorchuddiwyd y gadair â du, “Eisteddfod y Gadair Ddu”; y saer o Fflandrys Eugeen Vanfleteren a wnaeth y gadair; prynodd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri’r Ysgwrn yn 2012; dadorchuddiodd ei fam ei gerflun yn Nhrawsfynydd yn 1923; Alan Llwyd a ysgrifennodd y ffilm Hedd Wyn (1992).

Ym mis Mehefin 1917 ymunodd â 15fed Bataliwn y Ffiwsilwyr Cymreig yn Ffrainc. Syrthiodd ar Gefn Pilckem ar 31 Gorffennaf 1917, yn oriau cyntaf Trydedd Frwydr Ypres, ac mae’n gorwedd ym Mynwent Artillery Wood ger Boezinge.FfynhonnellHedd Wyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ellis Humphrey Evans, a aned yn Nhrawsfynydd ar 13 Ionawr 1887; ffermiai ei deulu’r Ysgwrn yng Nghwm Prysor; ym mis Mehefin 1917 ymunodd â 15fed Bataliwn y Ffiwsilwyr Cymreig, yn yr 38ain Adran (Gymreig); fe’i lladdwyd ar Gefn Pilckem ar 31 Gorffennaf 1917, yn oriau cyntaf Trydedd Frwydr Ypres, ac mae’n gorwedd ym Mynwent Artillery Wood ger Boezinge; enillodd ei awdl Yr Arwr, dan y ffugenw Fleur de Lys, y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Penbedw; yn y seremoni ar 6 Medi 1917 cyhoeddwyd ei farw a gorchuddiwyd y gadair â du, “Eisteddfod y Gadair Ddu”; y saer o Fflandrys Eugeen Vanfleteren a wnaeth y gadair; prynodd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri’r Ysgwrn yn 2012; dadorchuddiodd ei fam ei gerflun yn Nhrawsfynydd yn 1923; Alan Llwyd a ysgrifennodd y ffilm Hedd Wyn (1992).
Enillodd ei awdl Yr Arwr y gadair. Yn y seremoni cyhoeddwyd ei farw a gorchuddiwyd y gadair â du, ac Eisteddfod y Gadair Ddu fu enw’r ŵyl byth oddi ar hynny.FfynhonnellHedd Wyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ellis Humphrey Evans, a aned yn Nhrawsfynydd ar 13 Ionawr 1887; ffermiai ei deulu’r Ysgwrn yng Nghwm Prysor; ym mis Mehefin 1917 ymunodd â 15fed Bataliwn y Ffiwsilwyr Cymreig, yn yr 38ain Adran (Gymreig); fe’i lladdwyd ar Gefn Pilckem ar 31 Gorffennaf 1917, yn oriau cyntaf Trydedd Frwydr Ypres, ac mae’n gorwedd ym Mynwent Artillery Wood ger Boezinge; enillodd ei awdl Yr Arwr, dan y ffugenw Fleur de Lys, y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Penbedw; yn y seremoni ar 6 Medi 1917 cyhoeddwyd ei farw a gorchuddiwyd y gadair â du, “Eisteddfod y Gadair Ddu”; y saer o Fflandrys Eugeen Vanfleteren a wnaeth y gadair; prynodd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri’r Ysgwrn yn 2012; dadorchuddiodd ei fam ei gerflun yn Nhrawsfynydd yn 1923; Alan Llwyd a ysgrifennodd y ffilm Hedd Wyn (1992).
Cerfiwyd y gadair gan Eugeen Vanfleteren, saer o Mechelen yn Fflandrys a oedd wedi ymgartrefu ym Mhenbedw.FfynhonnellHedd Wyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ellis Humphrey Evans, a aned yn Nhrawsfynydd ar 13 Ionawr 1887; ffermiai ei deulu’r Ysgwrn yng Nghwm Prysor; ym mis Mehefin 1917 ymunodd â 15fed Bataliwn y Ffiwsilwyr Cymreig, yn yr 38ain Adran (Gymreig); fe’i lladdwyd ar Gefn Pilckem ar 31 Gorffennaf 1917, yn oriau cyntaf Trydedd Frwydr Ypres, ac mae’n gorwedd ym Mynwent Artillery Wood ger Boezinge; enillodd ei awdl Yr Arwr, dan y ffugenw Fleur de Lys, y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Penbedw; yn y seremoni ar 6 Medi 1917 cyhoeddwyd ei farw a gorchuddiwyd y gadair â du, “Eisteddfod y Gadair Ddu”; y saer o Fflandrys Eugeen Vanfleteren a wnaeth y gadair; prynodd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri’r Ysgwrn yn 2012; dadorchuddiodd ei fam ei gerflun yn Nhrawsfynydd yn 1923; Alan Llwyd a ysgrifennodd y ffilm Hedd Wyn (1992).

Dadorchuddiodd ei fam ei gerflun yn Nhrawsfynydd yn 1923. Prynwyd yr Ysgwrn gan Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn 2012 ac fe’i cedwir i’r genedl.FfynhonnellHedd Wyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ellis Humphrey Evans, a aned yn Nhrawsfynydd ar 13 Ionawr 1887; ffermiai ei deulu’r Ysgwrn yng Nghwm Prysor; ym mis Mehefin 1917 ymunodd â 15fed Bataliwn y Ffiwsilwyr Cymreig, yn yr 38ain Adran (Gymreig); fe’i lladdwyd ar Gefn Pilckem ar 31 Gorffennaf 1917, yn oriau cyntaf Trydedd Frwydr Ypres, ac mae’n gorwedd ym Mynwent Artillery Wood ger Boezinge; enillodd ei awdl Yr Arwr, dan y ffugenw Fleur de Lys, y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Penbedw; yn y seremoni ar 6 Medi 1917 cyhoeddwyd ei farw a gorchuddiwyd y gadair â du, “Eisteddfod y Gadair Ddu”; y saer o Fflandrys Eugeen Vanfleteren a wnaeth y gadair; prynodd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri’r Ysgwrn yn 2012; dadorchuddiodd ei fam ei gerflun yn Nhrawsfynydd yn 1923; Alan Llwyd a ysgrifennodd y ffilm Hedd Wyn (1992).

Ffynonellau a darllen pellach
Ellis Humphrey Evans, bugail o Drawsfynydd, a enillodd gadair yr eisteddfod wythnosau ar ôl iddo gael ei ladd mewn brwydr.
Hedd WynMae David Lloyd George, a fagwyd yn Llanystumdwy, yn arwain Prydain drwy ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf.
Prif weinidog o GymroMae’r 38ain Adran (Gymreig) yn ymosod ar Goed Mametz ar y Somme. Mae’n cipio’r coed ar ôl pum diwrnod ar gost o tua 4,000 o glwyfedigion.
Coed MametzDaw’r Cadoediad â’r Rhyfel Mawr i ben. Mae pob tref a phentref yng Nghymru yn codi cofeb i’r dynion a gollwyd.
Y gynnau’n tewiDatgysylltir yr eglwys Anglicanaidd yng Nghymru ar ôl degawdau o ymgyrchu gan yr Anghydffurfwyr.
Yr Eglwys yng NghymruYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf