Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1823

Darganfod Dynes Goch Pafiland

Mae William Buckland yn cloddio yn ogof Goat’s Hole ar Benrhyn Gŵyr ac yn dod o hyd i sgerbwd wedi’i liwio’n goch. Dyma’r gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng ngorllewin Ewrop.

Llun: Twll yr Afr, Pafiland, fel y’i lluniwyd yn 1823, blwyddyn y cloddio · Unknown artist, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ym mis Ionawr 1823 cloddiodd William Buckland, athro daeareg Rhydychen, yn Nhwll yr Afr ar glogwyni Gŵyr a chael sgerbwd wedi’i liwio’n goch gan ocr: Dynes Goch Pafiland.

CloddiwydIonawr 1823
BleTwll yr Afr, Pafiland, Gŵyr
GanWilliam Buckland o Rydychen
Beth a gafoddGŵr ifanc, tua 33,000 oed

Y darganfyddiadau cyntaf#

Y gaeaf cynt, yn 1822, roedd Daniel Davies a’r Parchedig John Davies wedi cael esgyrn yn yr ogof, a daeth Buckland i gloddio yn y flwyddyn newydd.

Beth a dybiodd Buckland#

Cafodd Buckland yr esgyrn yn gorwedd wrth ymyl gleiniau o ifori mamoth, a thybiodd mai menyw o oes y Rhufeiniaid oedd hi.

Mewn gwirionedd esgyrn gŵr ifanc ydynt, a roddwyd i orffwys tua 33,000 i 34,000 o flynyddoedd yn ôl: y gladdedigaeth ddefodol hynaf y gwyddys amdani yng ngorllewin Ewrop.

Esgyrn coch y gŵr ifanc
Esgyrn coch y gŵr ifanc · Llun: Ethan Doyle White, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

I Rydychen#

Aeth Buckland â’r esgyrn i Rydychen, lle cânt eu cadw yn Amgueddfa Hanes Natur Prifysgol Rhydychen. Yn 2007 daethant adref i Gymru ar fenthyg, i’r Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd.

Edrych allan i’r môr o geg Ogof Pafiland
Edrych allan i’r môr o geg Ogof Pafiland · Llun: David Tyers, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Cyn ac wedyn

  1. Doc Penfro

    Mae’r Llynges Frenhinol yn symud ei dociau i Ddoc Penfro. Dros y ganrif nesaf mae’n lansio mwy na 250 o longau, pump ohonynt yn gychod brenhinol.

    Doc Penfro
  2. Yr Orsedd yn ymuno â’r Eisteddfod

    Yng ngwesty’r Ivy Bush yng Nghaerfyrddin, mae Iolo Morganwg yn dod â Gorsedd y Beirdd i mewn i’r eisteddfod, lle bu byth er hynny.

    Yr Orsedd yn ymuno â’r Eisteddfod
  3. Pont y Borth

    Mae pont grog Thomas Telford yn cysylltu Ynys Môn â’r tir mawr, gan gludo’r ffordd o Lundain i Gaergybi ac Iwerddon.

    Pont y Borth
  4. Copperopolis

    Mae ffwrneisi rhan isaf cwm Tawe yn cynhyrchu’r rhan fwyaf o gopr Prydain. Daw Abertawe’n brifddinas copr y byd.

    Copperopolis

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf