
Oes y Cerrig
Ogof Pafiland
Yn Ogof yr Afr, ogof fôr ar Benrhyn Gŵyr, roedd ‘Dynes Goch’ Pafiland, dyn ifanc a gladdwyd gydag ifori a chregyn ac wedi’i liwio ag ocr coch.
Llun: Edrych allan i’r môr o grombil Ogof Pafiland (Twll yr Afr) ar arfordir Gŵyr · David Tyers, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Yn Ogof yr Afr ym Mhafiland, ogof fôr yng nghlogwyni Gŵyr rhwng Porth Einon a Rhosili, y mae’r gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng Ngorllewin Ewrop. Tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl gosodwyd dyn ifanc yma, ei gorff wedi ei liwio ag ocr coch a’i addurno ag ifori mamoth.FfynhonnellRed Lady of Paviland ↗Wikipedia (Saesneg)“Arglwyddes” Goch Pafiland, sgerbwd gwrywaidd rhannol o Hen Oes y Cerrig Uchaf wedi ei liwio ag ocr coch a’i gladdu yng Nghymru tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; cafwyd hyd iddo yn 1823 gan William Buckland yn Ogof yr Afr (Goat’s Hole), ogof galchfaen rhwng Porth Einon a Rhosili ar Benrhyn Gŵyr; credai Buckland mai menyw o oes y Rhufeiniaid ydoedd; yn 1912 daeth William Sollas i’r casgliad mai heliwr-gasglwr gwrywaidd o Oes yr Iâ ddiwethaf ydoedd; defnyddiwyd yr ogof drwy’r cynhanes; y gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng Ngorllewin Ewrop; yn 1822 cafodd Daniel Davies a’r Parch. John Davies esgyrn anifeiliaid gan gynnwys ysgithr mamoth, a chafodd teulu Talbot o Ben-rhys “esgyrn eliffantod”; cyrhaeddodd Buckland ar 18 Ionawr 1823 a chael y sgerbwd dan haen o ocr, gyda chregyn gwichiaid a deugain neu hanner cant o ddarnau o wiail a modrwyau ifori, oll wedi eu staenio’n goch; mae’r addurniadau wedi eu cerfio o ysgithr mamoth; symudodd y dyddiadau radiocarbon o 26,000 i 29,000, 33,000 ac, mewn astudiaeth yn 2010, tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; adeg y gladdedigaeth roedd yr ogof tua 110 km (70 milltir) o’r môr, yn edrych dros wastatir; roedd 15–20% o’i fwyd yn bysgod; nid oedd gan Gymru amgueddfa i’w gadw bryd hynny, felly aeth i Rydychen, lle mae yn yr Amgueddfa Hanes Natur; benthyciwyd ef i Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd am flwyddyn o Ragfyr 2007; rhoddodd cloddio diweddarach dros 4,000 o gallestrau, dannedd ac esgyrn, nodwyddau a breichledau, a ddangosir yn Amgueddfa Abertawe ac Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd; ymgyrch dwy ganrif i’w ddychwelyd i Gymru; dywed academyddion Prifysgol Caerdydd y byddai ei ddychwelyd yn cyfoethogi casgliad cenedlaethol Cymru.
| Ble | Ogof yr Afr, rhwng Porth Einon a Rhosili, GŵyrFfynhonnellRed Lady of Paviland ↗Wikipedia (Saesneg)“Arglwyddes” Goch Pafiland, sgerbwd gwrywaidd rhannol o Hen Oes y Cerrig Uchaf wedi ei liwio ag ocr coch a’i gladdu yng Nghymru tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; cafwyd hyd iddo yn 1823 gan William Buckland yn Ogof yr Afr (Goat’s Hole), ogof galchfaen rhwng Porth Einon a Rhosili ar Benrhyn Gŵyr; credai Buckland mai menyw o oes y Rhufeiniaid ydoedd; yn 1912 daeth William Sollas i’r casgliad mai heliwr-gasglwr gwrywaidd o Oes yr Iâ ddiwethaf ydoedd; defnyddiwyd yr ogof drwy’r cynhanes; y gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng Ngorllewin Ewrop; yn 1822 cafodd Daniel Davies a’r Parch. John Davies esgyrn anifeiliaid gan gynnwys ysgithr mamoth, a chafodd teulu Talbot o Ben-rhys “esgyrn eliffantod”; cyrhaeddodd Buckland ar 18 Ionawr 1823 a chael y sgerbwd dan haen o ocr, gyda chregyn gwichiaid a deugain neu hanner cant o ddarnau o wiail a modrwyau ifori, oll wedi eu staenio’n goch; mae’r addurniadau wedi eu cerfio o ysgithr mamoth; symudodd y dyddiadau radiocarbon o 26,000 i 29,000, 33,000 ac, mewn astudiaeth yn 2010, tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; adeg y gladdedigaeth roedd yr ogof tua 110 km (70 milltir) o’r môr, yn edrych dros wastatir; roedd 15–20% o’i fwyd yn bysgod; nid oedd gan Gymru amgueddfa i’w gadw bryd hynny, felly aeth i Rydychen, lle mae yn yr Amgueddfa Hanes Natur; benthyciwyd ef i Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd am flwyddyn o Ragfyr 2007; rhoddodd cloddio diweddarach dros 4,000 o gallestrau, dannedd ac esgyrn, nodwyddau a breichledau, a ddangosir yn Amgueddfa Abertawe ac Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd; ymgyrch dwy ganrif i’w ddychwelyd i Gymru; dywed academyddion Prifysgol Caerdydd y byddai ei ddychwelyd yn cyfoethogi casgliad cenedlaethol Cymru. |
|---|---|
| Claddu | Tua 34,000 o flynyddoedd yn ôlFfynhonnellRed Lady of Paviland ↗Wikipedia (Saesneg)“Arglwyddes” Goch Pafiland, sgerbwd gwrywaidd rhannol o Hen Oes y Cerrig Uchaf wedi ei liwio ag ocr coch a’i gladdu yng Nghymru tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; cafwyd hyd iddo yn 1823 gan William Buckland yn Ogof yr Afr (Goat’s Hole), ogof galchfaen rhwng Porth Einon a Rhosili ar Benrhyn Gŵyr; credai Buckland mai menyw o oes y Rhufeiniaid ydoedd; yn 1912 daeth William Sollas i’r casgliad mai heliwr-gasglwr gwrywaidd o Oes yr Iâ ddiwethaf ydoedd; defnyddiwyd yr ogof drwy’r cynhanes; y gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng Ngorllewin Ewrop; yn 1822 cafodd Daniel Davies a’r Parch. John Davies esgyrn anifeiliaid gan gynnwys ysgithr mamoth, a chafodd teulu Talbot o Ben-rhys “esgyrn eliffantod”; cyrhaeddodd Buckland ar 18 Ionawr 1823 a chael y sgerbwd dan haen o ocr, gyda chregyn gwichiaid a deugain neu hanner cant o ddarnau o wiail a modrwyau ifori, oll wedi eu staenio’n goch; mae’r addurniadau wedi eu cerfio o ysgithr mamoth; symudodd y dyddiadau radiocarbon o 26,000 i 29,000, 33,000 ac, mewn astudiaeth yn 2010, tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; adeg y gladdedigaeth roedd yr ogof tua 110 km (70 milltir) o’r môr, yn edrych dros wastatir; roedd 15–20% o’i fwyd yn bysgod; nid oedd gan Gymru amgueddfa i’w gadw bryd hynny, felly aeth i Rydychen, lle mae yn yr Amgueddfa Hanes Natur; benthyciwyd ef i Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd am flwyddyn o Ragfyr 2007; rhoddodd cloddio diweddarach dros 4,000 o gallestrau, dannedd ac esgyrn, nodwyddau a breichledau, a ddangosir yn Amgueddfa Abertawe ac Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd; ymgyrch dwy ganrif i’w ddychwelyd i Gymru; dywed academyddion Prifysgol Caerdydd y byddai ei ddychwelyd yn cyfoethogi casgliad cenedlaethol Cymru. |
| Darganfod | Ionawr 1823, gan William BucklandFfynhonnellRed Lady of Paviland ↗Wikipedia (Saesneg)“Arglwyddes” Goch Pafiland, sgerbwd gwrywaidd rhannol o Hen Oes y Cerrig Uchaf wedi ei liwio ag ocr coch a’i gladdu yng Nghymru tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; cafwyd hyd iddo yn 1823 gan William Buckland yn Ogof yr Afr (Goat’s Hole), ogof galchfaen rhwng Porth Einon a Rhosili ar Benrhyn Gŵyr; credai Buckland mai menyw o oes y Rhufeiniaid ydoedd; yn 1912 daeth William Sollas i’r casgliad mai heliwr-gasglwr gwrywaidd o Oes yr Iâ ddiwethaf ydoedd; defnyddiwyd yr ogof drwy’r cynhanes; y gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng Ngorllewin Ewrop; yn 1822 cafodd Daniel Davies a’r Parch. John Davies esgyrn anifeiliaid gan gynnwys ysgithr mamoth, a chafodd teulu Talbot o Ben-rhys “esgyrn eliffantod”; cyrhaeddodd Buckland ar 18 Ionawr 1823 a chael y sgerbwd dan haen o ocr, gyda chregyn gwichiaid a deugain neu hanner cant o ddarnau o wiail a modrwyau ifori, oll wedi eu staenio’n goch; mae’r addurniadau wedi eu cerfio o ysgithr mamoth; symudodd y dyddiadau radiocarbon o 26,000 i 29,000, 33,000 ac, mewn astudiaeth yn 2010, tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; adeg y gladdedigaeth roedd yr ogof tua 110 km (70 milltir) o’r môr, yn edrych dros wastatir; roedd 15–20% o’i fwyd yn bysgod; nid oedd gan Gymru amgueddfa i’w gadw bryd hynny, felly aeth i Rydychen, lle mae yn yr Amgueddfa Hanes Natur; benthyciwyd ef i Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd am flwyddyn o Ragfyr 2007; rhoddodd cloddio diweddarach dros 4,000 o gallestrau, dannedd ac esgyrn, nodwyddau a breichledau, a ddangosir yn Amgueddfa Abertawe ac Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd; ymgyrch dwy ganrif i’w ddychwelyd i Gymru; dywed academyddion Prifysgol Caerdydd y byddai ei ddychwelyd yn cyfoethogi casgliad cenedlaethol Cymru. |
Esgyrn eliffantod
Yn 1822 cafodd Daniel Davies a’r Parchedig John Davies esgyrn anifeiliaid yn yr ogof, yn eu plith ysgithr mamoth, a chafodd teulu Talbot o Gastell Pen-rhys yr hyn a alwent yn esgyrn eliffantod. Ar 18 Ionawr 1823 daeth William Buckland, athro daeareg Rhydychen, i gloddio, a threuliodd wythnos yn Ogof yr Afr.FfynhonnellRed Lady of Paviland ↗Wikipedia (Saesneg)“Arglwyddes” Goch Pafiland, sgerbwd gwrywaidd rhannol o Hen Oes y Cerrig Uchaf wedi ei liwio ag ocr coch a’i gladdu yng Nghymru tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; cafwyd hyd iddo yn 1823 gan William Buckland yn Ogof yr Afr (Goat’s Hole), ogof galchfaen rhwng Porth Einon a Rhosili ar Benrhyn Gŵyr; credai Buckland mai menyw o oes y Rhufeiniaid ydoedd; yn 1912 daeth William Sollas i’r casgliad mai heliwr-gasglwr gwrywaidd o Oes yr Iâ ddiwethaf ydoedd; defnyddiwyd yr ogof drwy’r cynhanes; y gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng Ngorllewin Ewrop; yn 1822 cafodd Daniel Davies a’r Parch. John Davies esgyrn anifeiliaid gan gynnwys ysgithr mamoth, a chafodd teulu Talbot o Ben-rhys “esgyrn eliffantod”; cyrhaeddodd Buckland ar 18 Ionawr 1823 a chael y sgerbwd dan haen o ocr, gyda chregyn gwichiaid a deugain neu hanner cant o ddarnau o wiail a modrwyau ifori, oll wedi eu staenio’n goch; mae’r addurniadau wedi eu cerfio o ysgithr mamoth; symudodd y dyddiadau radiocarbon o 26,000 i 29,000, 33,000 ac, mewn astudiaeth yn 2010, tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; adeg y gladdedigaeth roedd yr ogof tua 110 km (70 milltir) o’r môr, yn edrych dros wastatir; roedd 15–20% o’i fwyd yn bysgod; nid oedd gan Gymru amgueddfa i’w gadw bryd hynny, felly aeth i Rydychen, lle mae yn yr Amgueddfa Hanes Natur; benthyciwyd ef i Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd am flwyddyn o Ragfyr 2007; rhoddodd cloddio diweddarach dros 4,000 o gallestrau, dannedd ac esgyrn, nodwyddau a breichledau, a ddangosir yn Amgueddfa Abertawe ac Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd; ymgyrch dwy ganrif i’w ddychwelyd i Gymru; dywed academyddion Prifysgol Caerdydd y byddai ei ddychwelyd yn cyfoethogi casgliad cenedlaethol Cymru.
Yr Arglwyddes Goch
Cafodd Buckland sgerbwd wedi ei lapio mewn ocr coch. Wrth y glun roedd dwy lond llaw o gregyn gwichiaid, ac yn erbyn yr asennau ddeugain neu hanner cant o ddarnau o wiail a modrwyau ifori, oll wedi eu staenio’n goch. Oherwydd yr addurniadau credai mai menyw ydoedd, ac am ei fod yn credu na allai neb fod yn hŷn na’r Dilyw, credai ei fod yn Rhufeinig. Glynodd yr enw: Arglwyddes Goch Pafiland.FfynhonnellRed Lady of Paviland ↗Wikipedia (Saesneg)“Arglwyddes” Goch Pafiland, sgerbwd gwrywaidd rhannol o Hen Oes y Cerrig Uchaf wedi ei liwio ag ocr coch a’i gladdu yng Nghymru tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; cafwyd hyd iddo yn 1823 gan William Buckland yn Ogof yr Afr (Goat’s Hole), ogof galchfaen rhwng Porth Einon a Rhosili ar Benrhyn Gŵyr; credai Buckland mai menyw o oes y Rhufeiniaid ydoedd; yn 1912 daeth William Sollas i’r casgliad mai heliwr-gasglwr gwrywaidd o Oes yr Iâ ddiwethaf ydoedd; defnyddiwyd yr ogof drwy’r cynhanes; y gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng Ngorllewin Ewrop; yn 1822 cafodd Daniel Davies a’r Parch. John Davies esgyrn anifeiliaid gan gynnwys ysgithr mamoth, a chafodd teulu Talbot o Ben-rhys “esgyrn eliffantod”; cyrhaeddodd Buckland ar 18 Ionawr 1823 a chael y sgerbwd dan haen o ocr, gyda chregyn gwichiaid a deugain neu hanner cant o ddarnau o wiail a modrwyau ifori, oll wedi eu staenio’n goch; mae’r addurniadau wedi eu cerfio o ysgithr mamoth; symudodd y dyddiadau radiocarbon o 26,000 i 29,000, 33,000 ac, mewn astudiaeth yn 2010, tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; adeg y gladdedigaeth roedd yr ogof tua 110 km (70 milltir) o’r môr, yn edrych dros wastatir; roedd 15–20% o’i fwyd yn bysgod; nid oedd gan Gymru amgueddfa i’w gadw bryd hynny, felly aeth i Rydychen, lle mae yn yr Amgueddfa Hanes Natur; benthyciwyd ef i Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd am flwyddyn o Ragfyr 2007; rhoddodd cloddio diweddarach dros 4,000 o gallestrau, dannedd ac esgyrn, nodwyddau a breichledau, a ddangosir yn Amgueddfa Abertawe ac Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd; ymgyrch dwy ganrif i’w ddychwelyd i Gymru; dywed academyddion Prifysgol Caerdydd y byddai ei ddychwelyd yn cyfoethogi casgliad cenedlaethol Cymru.
Dyn ifanc o Oes yr Iâ
Yn 1912 cafodd William Sollas offer callestr yn yr ogof a gwelodd mai dyn oedd hwn, heliwr o Oes yr Iâ ddiwethaf. Mae dyddio radiocarbon wedi gwthio ei oed yn ôl dro ar ôl tro, a rhoddodd astudiaeth yn 2010 y gladdedigaeth tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl. Bryd hynny safai’r ogof ryw saith deg milltir o’r môr, yn edrych dros wastatir eang, ac eto daeth pumed ran o’i fwyd o bysgod.FfynhonnellRed Lady of Paviland ↗Wikipedia (Saesneg)“Arglwyddes” Goch Pafiland, sgerbwd gwrywaidd rhannol o Hen Oes y Cerrig Uchaf wedi ei liwio ag ocr coch a’i gladdu yng Nghymru tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; cafwyd hyd iddo yn 1823 gan William Buckland yn Ogof yr Afr (Goat’s Hole), ogof galchfaen rhwng Porth Einon a Rhosili ar Benrhyn Gŵyr; credai Buckland mai menyw o oes y Rhufeiniaid ydoedd; yn 1912 daeth William Sollas i’r casgliad mai heliwr-gasglwr gwrywaidd o Oes yr Iâ ddiwethaf ydoedd; defnyddiwyd yr ogof drwy’r cynhanes; y gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng Ngorllewin Ewrop; yn 1822 cafodd Daniel Davies a’r Parch. John Davies esgyrn anifeiliaid gan gynnwys ysgithr mamoth, a chafodd teulu Talbot o Ben-rhys “esgyrn eliffantod”; cyrhaeddodd Buckland ar 18 Ionawr 1823 a chael y sgerbwd dan haen o ocr, gyda chregyn gwichiaid a deugain neu hanner cant o ddarnau o wiail a modrwyau ifori, oll wedi eu staenio’n goch; mae’r addurniadau wedi eu cerfio o ysgithr mamoth; symudodd y dyddiadau radiocarbon o 26,000 i 29,000, 33,000 ac, mewn astudiaeth yn 2010, tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; adeg y gladdedigaeth roedd yr ogof tua 110 km (70 milltir) o’r môr, yn edrych dros wastatir; roedd 15–20% o’i fwyd yn bysgod; nid oedd gan Gymru amgueddfa i’w gadw bryd hynny, felly aeth i Rydychen, lle mae yn yr Amgueddfa Hanes Natur; benthyciwyd ef i Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd am flwyddyn o Ragfyr 2007; rhoddodd cloddio diweddarach dros 4,000 o gallestrau, dannedd ac esgyrn, nodwyddau a breichledau, a ddangosir yn Amgueddfa Abertawe ac Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd; ymgyrch dwy ganrif i’w ddychwelyd i Gymru; dywed academyddion Prifysgol Caerdydd y byddai ei ddychwelyd yn cyfoethogi casgliad cenedlaethol Cymru.
Defnyddio drosodd a throsodd
Defnyddiwyd Ogof yr Afr drwy holl oesoedd hir y cynhanes, gan Neanderthaliaid o’i flaen a chan helwyr ymhell wedyn. Cafodd cloddio diweddarach dros 4,000 o gallestrau, dannedd ac esgyrn, nodwyddau a breichledau, sydd bellach yn Amgueddfa Abertawe ac yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd.FfynhonnellRed Lady of Paviland ↗Wikipedia (Saesneg)“Arglwyddes” Goch Pafiland, sgerbwd gwrywaidd rhannol o Hen Oes y Cerrig Uchaf wedi ei liwio ag ocr coch a’i gladdu yng Nghymru tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; cafwyd hyd iddo yn 1823 gan William Buckland yn Ogof yr Afr (Goat’s Hole), ogof galchfaen rhwng Porth Einon a Rhosili ar Benrhyn Gŵyr; credai Buckland mai menyw o oes y Rhufeiniaid ydoedd; yn 1912 daeth William Sollas i’r casgliad mai heliwr-gasglwr gwrywaidd o Oes yr Iâ ddiwethaf ydoedd; defnyddiwyd yr ogof drwy’r cynhanes; y gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng Ngorllewin Ewrop; yn 1822 cafodd Daniel Davies a’r Parch. John Davies esgyrn anifeiliaid gan gynnwys ysgithr mamoth, a chafodd teulu Talbot o Ben-rhys “esgyrn eliffantod”; cyrhaeddodd Buckland ar 18 Ionawr 1823 a chael y sgerbwd dan haen o ocr, gyda chregyn gwichiaid a deugain neu hanner cant o ddarnau o wiail a modrwyau ifori, oll wedi eu staenio’n goch; mae’r addurniadau wedi eu cerfio o ysgithr mamoth; symudodd y dyddiadau radiocarbon o 26,000 i 29,000, 33,000 ac, mewn astudiaeth yn 2010, tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; adeg y gladdedigaeth roedd yr ogof tua 110 km (70 milltir) o’r môr, yn edrych dros wastatir; roedd 15–20% o’i fwyd yn bysgod; nid oedd gan Gymru amgueddfa i’w gadw bryd hynny, felly aeth i Rydychen, lle mae yn yr Amgueddfa Hanes Natur; benthyciwyd ef i Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd am flwyddyn o Ragfyr 2007; rhoddodd cloddio diweddarach dros 4,000 o gallestrau, dannedd ac esgyrn, nodwyddau a breichledau, a ddangosir yn Amgueddfa Abertawe ac Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd; ymgyrch dwy ganrif i’w ddychwelyd i Gymru; dywed academyddion Prifysgol Caerdydd y byddai ei ddychwelyd yn cyfoethogi casgliad cenedlaethol Cymru.
Dewch ag ef adref
Nid oedd gan Gymru amgueddfa i’w gadw yn 1823, felly aeth yr Arglwyddes Goch i Rydychen, lle mae o hyd. Ers dau gan mlynedd mae pobl wedi gofyn iddo ddod adref, ac yn 2007 cafodd Caerdydd ei fenthyg am flwyddyn. Dywed ysgolheigion Prifysgol Caerdydd y byddai ei ddychwelyd yn cyfoethogi casgliad cenedlaethol Cymru.FfynhonnellRed Lady of Paviland ↗Wikipedia (Saesneg)“Arglwyddes” Goch Pafiland, sgerbwd gwrywaidd rhannol o Hen Oes y Cerrig Uchaf wedi ei liwio ag ocr coch a’i gladdu yng Nghymru tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; cafwyd hyd iddo yn 1823 gan William Buckland yn Ogof yr Afr (Goat’s Hole), ogof galchfaen rhwng Porth Einon a Rhosili ar Benrhyn Gŵyr; credai Buckland mai menyw o oes y Rhufeiniaid ydoedd; yn 1912 daeth William Sollas i’r casgliad mai heliwr-gasglwr gwrywaidd o Oes yr Iâ ddiwethaf ydoedd; defnyddiwyd yr ogof drwy’r cynhanes; y gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng Ngorllewin Ewrop; yn 1822 cafodd Daniel Davies a’r Parch. John Davies esgyrn anifeiliaid gan gynnwys ysgithr mamoth, a chafodd teulu Talbot o Ben-rhys “esgyrn eliffantod”; cyrhaeddodd Buckland ar 18 Ionawr 1823 a chael y sgerbwd dan haen o ocr, gyda chregyn gwichiaid a deugain neu hanner cant o ddarnau o wiail a modrwyau ifori, oll wedi eu staenio’n goch; mae’r addurniadau wedi eu cerfio o ysgithr mamoth; symudodd y dyddiadau radiocarbon o 26,000 i 29,000, 33,000 ac, mewn astudiaeth yn 2010, tua 34,000 o flynyddoedd yn ôl; adeg y gladdedigaeth roedd yr ogof tua 110 km (70 milltir) o’r môr, yn edrych dros wastatir; roedd 15–20% o’i fwyd yn bysgod; nid oedd gan Gymru amgueddfa i’w gadw bryd hynny, felly aeth i Rydychen, lle mae yn yr Amgueddfa Hanes Natur; benthyciwyd ef i Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd am flwyddyn o Ragfyr 2007; rhoddodd cloddio diweddarach dros 4,000 o gallestrau, dannedd ac esgyrn, nodwyddau a breichledau, a ddangosir yn Amgueddfa Abertawe ac Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd; ymgyrch dwy ganrif i’w ddychwelyd i Gymru; dywed academyddion Prifysgol Caerdydd y byddai ei ddychwelyd yn cyfoethogi casgliad cenedlaethol Cymru.
Ffynonellau a darllen pellach
Beth ddigwyddodd yma
Dynes Goch Pafiland (archaeoleg)
Claddwyd dyn ifanc mewn ocr coch mewn ogof ar Benrhyn Gŵyr. Cafwyd hyd iddo yn 1823 a thybiwyd i ddechrau mai menyw ydoedd. Dyma’r gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani ym Mhrydain.
Dynes Goch PafilandDarganfod Dynes Goch Pafiland
Mae William Buckland yn cloddio yn ogof Goat’s Hole ar Benrhyn Gŵyr ac yn dod o hyd i sgerbwd wedi’i liwio’n goch. Dyma’r gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng ngorllewin Ewrop.
Darganfod Dynes Goch Pafiland
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Cyn hanes
0 / 9Ogofâu, beddrodau, aur a bryngaerau pobl gyntaf Cymru.
1/9Ogof Bontnewydd c. 230,000 BCPC
2/9Ogof Pafiland c. 31,000 BCPI
3/9Pentre Ifan c. 3500 BCBD
4/9Bryn Celli Ddu c. 3000 BCGM
5/9Mwyngloddiau’r Gogarth c. 2000 BCBM
6/9Bryn yr Ellyllon, yr Wyddgrug c. 1900 BCLB
7/9Llyn Cerrig Bach c. 300 BC – AD 60TC
8/9Tre’r Ceiri c. 200 BCCH
9/9Castell Henllys c. 500 BCYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf




