Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

30 Ionawr 1826

Pont y Borth

Mae pont grog Thomas Telford yn cysylltu Ynys Môn â’r tir mawr, gan gludo’r ffordd o Lundain i Gaergybi ac Iwerddon.

Llun: Pont Grog y Borth yn 2019 · Julian Herzog, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 30 Ionawr 1826 agorodd pont Thomas Telford dros Afon Menai. Pan orffennwyd hi, hi oedd y bont grog fwyaf yn y byd.

Agorwyd30 Ionawr 1826
PeiriannyddThomas Telford
Prif rychwant577 troedfedd (176 m)
Lle oddi tani102 troedfedd (31 m)

Y ffordd i Gaergybi#

Codwyd y bont ar gyfer y ffordd i Gaergybi, dan Ddeddf Ffyrdd Caergybi 1815, a dechreuodd y gwaith yn 1819.

Gosodwyd ei dec yn ddigon uchel i longau hwyliau fynd odani, 102 troedfedd uwchben y dŵr.

Pont grog fawr y Fenai ger Bangor, print o tua 1826
Pont grog fawr y Fenai ger Bangor, print o tua 1826 · Llun: Unknown artist, Public domain, Wikimedia Commons

Yn crogi o gadwyni#

Mae’r prif rychwant o 577 troedfedd yn crogi o un ar bymtheg o gadwyni. Yn 1938 newidiwyd y cadwyni am rai dur.

Y bont grog dros y Fenai ym Mhorthaethwy, tua 1830
Y bont grog dros y Fenai ym Mhorthaethwy, tua 1830 · Llun: Smith and Greaves, Public domain, Wikimedia Commons

Pont i ymfalchïo ynddi#

Mae’r bont yn adeilad rhestredig Gradd I, ac yn 2005 ymddangosodd ar y darn punt.

Lle digwyddodd

Cyn ac wedyn

  1. Yr Orsedd yn ymuno â’r Eisteddfod

    Yng ngwesty’r Ivy Bush yng Nghaerfyrddin, mae Iolo Morganwg yn dod â Gorsedd y Beirdd i mewn i’r eisteddfod, lle bu byth er hynny.

    Yr Orsedd yn ymuno â’r Eisteddfod
  2. Darganfod Dynes Goch Pafiland

    Mae William Buckland yn cloddio yn ogof Goat’s Hole ar Benrhyn Gŵyr ac yn dod o hyd i sgerbwd wedi’i liwio’n goch. Dyma’r gladdedigaeth seremonïol hynaf y gwyddys amdani yng ngorllewin Ewrop.

    Darganfod Dynes Goch Pafiland
  3. Copperopolis

    Mae ffwrneisi rhan isaf cwm Tawe yn cynhyrchu’r rhan fwyaf o gopr Prydain. Daw Abertawe’n brifddinas copr y byd.

    Copperopolis
  4. Gwrthryfel Merthyr

    Mae gweithwyr yn cipio Merthyr ac yn codi’r faner goch. Crogir Dic Penderyn yng Nghaerdydd.

    Gwrthryfel Merthyr

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf