Rhygyfarch
Cofiannydd Dewi Sant (wedi’i gofnodi)Ysgolhaig o Lanbadarn Fawr a ysgrifennodd Fuchedd Dewi, y llyfr a wnaeth Dewi’n adnabyddus drwy’r byd Cristnogol.
Rhygyfarch

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd
c. 1079
Yn Llanbadarn Fawr, mae Rhygyfarch a’i frawd Ieuan yn gwneud llyfr salmau wedi’i addurno â phlethwaith a bwystfilod, un o drysorau celfyddyd Cymru.
Llun: Dechrau Salm 1 yn Sallwyr Rhygyfarch, a wnaed yn Llanbadarn Fawr tua 1080 · Ithael and Ieuan ap Sulien, Llanbadarn Fawr; Trinity College Dublin, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn Llanbadarn Fawr, gwnaeth meibion Sulien lyfr salmau i Rygyfarch: wedi’i ysgrifennu gan yr ysgrifydd Ithael, wedi’i baentio gan Ieuan, gyda phenillion gan Rygyfarch ei hun. Mae’n un o drysorau celf Cymru.FfynonellauRicemarch Psalter ↗Wikipedia (Saesneg)Gwnaed yn ysgrifty Llanbadarn Fawr rhwng 1064 a 1082, gan ysgrifydd o’r enw Ithael, gyda llythrennau mawr a lluniau gan Ieuan, i’w frawd Rhygyfarch, a ysgrifennodd benillion iddo; mae’r addurn dan ddylanwad trwm arddulliau Gwyddelig y dydd, gyda dylanwad Llychlynnaidd hefyd; yng Ngholeg y Drindod, Dulyn, heddiw fel MS 50; mae ynddo hefyd ferthyrdraeth Jerôm.Ricemarch Psalter ↗Wicipedia (Saesneg)Coleg y Drindod Dulyn MS 50; ysgrifennwyd yn Llanbadarn Fawr gan y copïydd Ithael i Rygyfarch, gyda llythrennau a lluniau gan ei frawd Ieuan; 159 tudalen; sallwyr, llythyr Jerôm, Breviarius Apostolorum, Merthyrdraeth Jerôm.
| Pryd | Rhwng 1064 a 1082 |
|---|---|
| Ble | Llanbadarn Fawr |
| Heddiw | Coleg y Drindod, Dulyn, MS 50 |
Mae ei lythrennau mawr yn llawn clymwaith a chreaduriaid, dan ddylanwad trwm arddulliau Gwyddelig y dydd, gyda chyffyrddiad o’r gogledd Llychlynnaidd hefyd.FfynhonnellRicemarch Psalter ↗Wikipedia (Saesneg)Gwnaed yn ysgrifty Llanbadarn Fawr rhwng 1064 a 1082, gan ysgrifydd o’r enw Ithael, gyda llythrennau mawr a lluniau gan Ieuan, i’w frawd Rhygyfarch, a ysgrifennodd benillion iddo; mae’r addurn dan ddylanwad trwm arddulliau Gwyddelig y dydd, gyda dylanwad Llychlynnaidd hefyd; yng Ngholeg y Drindod, Dulyn, heddiw fel MS 50; mae ynddo hefyd ferthyrdraeth Jerôm.
Mae penillion Lladin Rhygyfarch ei hun ynddo, a thynnodd ei frawd Ieuan y lluniau a’r llythrennau mawr.FfynonellauRhygyfarch (1056/7–1099), scholar ↗William Hopkin Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959Yr hynaf o bedwar mab Sulien; ei brif waith, Buchedd Dewi, a ysgrifennwyd tua 1090 mae’n debyg, gan ddadlau mai Tyddewi oedd mam-eglwys Cymru, heb ddyled i Gaergaint; rhoddir iddo Alarnad Ladin fer am orthrwm y Normaniaid ar y Cymry; mae ei benillion Lladin yn y sallwyr yng Ngholeg y Drindod, Dulyn; bu farw yn 1099 yn ei dair a deugeinfed flwyddyn.Ricemarch Psalter ↗Wikipedia (Saesneg)Gwnaed yn ysgrifty Llanbadarn Fawr rhwng 1064 a 1082, gan ysgrifydd o’r enw Ithael, gyda llythrennau mawr a lluniau gan Ieuan, i’w frawd Rhygyfarch, a ysgrifennodd benillion iddo; mae’r addurn dan ddylanwad trwm arddulliau Gwyddelig y dydd, gyda dylanwad Llychlynnaidd hefyd; yng Ngholeg y Drindod, Dulyn, heddiw fel MS 50; mae ynddo hefyd ferthyrdraeth Jerôm.
Cedwir y llyfr heddiw yng Ngholeg y Drindod, Dulyn. Yn ogystal â’r salmau mae ynddo ferthyrdraeth Jerôm, rhestr y seintiau a’u dyddiau.FfynhonnellRicemarch Psalter ↗Wikipedia (Saesneg)Gwnaed yn ysgrifty Llanbadarn Fawr rhwng 1064 a 1082, gan ysgrifydd o’r enw Ithael, gyda llythrennau mawr a lluniau gan Ieuan, i’w frawd Rhygyfarch, a ysgrifennodd benillion iddo; mae’r addurn dan ddylanwad trwm arddulliau Gwyddelig y dydd, gyda dylanwad Llychlynnaidd hefyd; yng Ngholeg y Drindod, Dulyn, heddiw fel MS 50; mae ynddo hefyd ferthyrdraeth Jerôm.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgolhaig o Lanbadarn Fawr a ysgrifennodd Fuchedd Dewi, y llyfr a wnaeth Dewi’n adnabyddus drwy’r byd Cristnogol.
RhygyfarchMae Bleddyn ap Cynfyn yn rheoli Gwynedd a Phowys. Fe’i cofir fel brenin tirion a thrugarog a ddiwygiodd gyfreithiau Hywel Dda.
Bleddyn ap CynfynMae Sulien, ysgolhaig a fu’n astudio yn Iwerddon ac a fu’n dysgu yn Llanbadarn Fawr, yn dod yn Esgob Tyddewi. Mae ei feibion yn gwneud Llanbadarn yn ganolfan dysg.
Sulien DdoethMae Gruffudd ap Cynan a Rhys ap Tewdwr yn adennill eu teyrnasoedd, Gwynedd a Deheubarth.
Brwydr Mynydd CarnDaw Gwilym Goncwerwr i Dyddewi yn bererin, ac mae’n cwrdd â Rhys ap Tewdwr, y mae’n ei gydnabod yn frenin Deheubarth.
Gwilym yn NhyddewiYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf