Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd

c. 1070

Bleddyn ap Cynfyn

Mae Bleddyn ap Cynfyn yn rheoli Gwynedd a Phowys. Fe’i cofir fel brenin tirion a thrugarog a ddiwygiodd gyfreithiau Hywel Dda.

Llun: Y twmpath ym Mathrafal ym Mhowys, llys y brenhinoedd a ddisgynnodd o Fleddyn. · Tipcake, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Rheolodd Bleddyn ap Cynfyn Wynedd a Phowys. Mae Brut y Tywysogion yn ei gofio fel tirionaf a thrugarocaf y brenhinoedd, a diwygiodd gyfraith Cymru.

PrydBrenin o 1063; yn unig reolwr wedi 1070
TeyrnasoeddGwynedd a Phowys
Bu farw1075

Brawd Gruffudd#

Roedd ef a’i frawd Rhiwallon yn hanner brodyr i Ruffudd ap Llywelyn, meibion yr un fam, Angharad. Wedi cwymp Gruffudd fe’u gosodwyd dros Wynedd a Phowys.

Mechain#

Yn 1070 heriodd meibion Gruffudd Fleddyn. Ym mrwydr Mechain fe’u lladdwyd, a syrthiodd Rhiwallon hefyd, a theyrnasodd Bleddyn ymlaen ar ei ben ei hun.

Bleddyn ap Cynfyn fel y dychmygwyd ef yn yr Historie of Cambria, 1584.
Bleddyn ap Cynfyn fel y dychmygwyd ef yn yr Historie of Cambria, 1584. · Llun: David Powel and Humphrey Llwyd, Public domain, Wikimedia Commons

‘Amddiffynnwr yr amddifaid’#

Dywed y Brut iddo fod yn dirion wrth ei geraint ac yn amddiffynnwr yr amddifaid, y gweiniaid a’r gweddwon, tirionaf a thrugarocaf y brenhinoedd. Lladdwyd ef yn 1075 gan Rys ab Owain drwy dwyll penaethiaid drwg eu meddwl. Ohono ef y daeth brenhinoedd Powys, llinach Mathrafal.

Lle digwyddodd

Y bobl

d. 950

Hywel Dda

Brenin y Deheubarth (wedi’i gofnodi)

Rhoddwyd ei enw ar gyfraith frodorol Cymru, sy’n nodedig am hawliau eiddo i fenywod ac am iawndal yn lle dial.

Hywel Dda
d. 1075

Bleddyn ap Cynfyn

Y mwynaf o frenhinoedd (wedi’i gofnodi)

Brenin Gwynedd a Phowys a ddiwygiodd gyfreithiau Hywel Dda. Galwodd cronicl Cymru ef y mwynaf a’r trugarocaf o frenhinoedd, a sefydlydd tŷ brenhinol Powys.

Bleddyn ap Cynfyn

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Cwymp brenin cyntaf Cymru gyfan (wedi’i gofnodi)

    Lleddir Gruffudd ap Llywelyn, yr unig frenin erioed i reoli Cymru gyfan. Mae’r croniclwyr yn ei alw’n ben a tharian ac amddiffynnwr y Brythoniaid.

    Cwymp brenin cyntaf Cymru gyfan
  2. Y Normaniaid yng Nghas-gwent (wedi’i gofnodi)

    Mae William FitzOsbern yn dechrau codi castell carreg uwchben afon Gwy yng Nghas-gwent, un o’r cyntaf ym Mhrydain, wrth i’r Normaniaid wthio i mewn i Gymru.

    Y Normaniaid yng Nghas-gwent
  3. Sulien Ddoeth (wedi’i gofnodi)

    Mae Sulien, ysgolhaig a fu’n astudio yn Iwerddon ac a fu’n dysgu yn Llanbadarn Fawr, yn dod yn Esgob Tyddewi. Mae ei feibion yn gwneud Llanbadarn yn ganolfan dysg.

    Sulien Ddoeth
  4. Sallwyr Rhygyfarch (wedi’i gofnodi)

    Yn Llanbadarn Fawr, mae Rhygyfarch a’i frawd Ieuan yn gwneud llyfr salmau wedi’i addurno â phlethwaith a bwystfilod, un o drysorau celfyddyd Cymru.

    Sallwyr Rhygyfarch

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf