Sulien
Y doethaf o’r Brythoniaid (wedi’i gofnodi)Ysgolhaig ac esgob Tyddewi a fu’n astudio am flynyddoedd yn yr Alban ac Iwerddon a gwneud Llanbadarn Fawr yn ysgol enwog. Tad Rhygyfarch.
Sulien

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd
1073
Mae Sulien, ysgolhaig a fu’n astudio yn Iwerddon ac a fu’n dysgu yn Llanbadarn Fawr, yn dod yn Esgob Tyddewi. Mae ei feibion yn gwneud Llanbadarn yn ganolfan dysg.
Llun: Y plac i Sulien yn Llanbadarn Fawr. · Eirian Evans, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Daeth Sulien o Lanbadarn Fawr, a alwyd gan y croniclwyr yn ddoethaf y Brythoniaid, yn esgob Tyddewi. Gwnaeth ef a’i feibion Lanbadarn yn gartref dysg.FfynonellauSulien (1011–1091), teacher and Bishop of St Davids ↗William Hopkin Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959Ganwyd yn Llanbadarn Fawr i deulu da, clerigol mae’n debyg; wedi ysgolion Cymru bu bum mlynedd yn ysgolion yr Alban a thair ar ddeg yn ysgolion Iwerddon; yn ôl yng Ngheredigion enillodd fri mawr am ei ddysgu a’i ddysg; esgob Tyddewi 1072/3–1078 ac eto 1080–1085; bu’n arwain addysg ei bedwar mab, Rhygyfarch, Arthen, Daniel ac Ieuan; ysgrifennodd Ieuan gerdd Ladin am Sulien a’i deulu ar ddalennau copi o De Trinitate Awstin; bu farw yn 1091 tua phedwar ugain oed.Brut y Tywysogion, the years 1020 to 1097 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)1020: Llywelyn fab Seisyll, goruchaf frenin Gwynedd, a phennaf a chlotaf frenin yr holl Frythoniaid; ymestynnai ei deyrnas o’r naill fôr i’r llall, ac nid oedd na thlawd nac anghenus yn ei holl diroedd, na threflan wag; honnodd Ysgotyn yn gelwyddog ei fod yn fab i’r brenin Maredudd, a bu’r frwydr honno yn Aber Gwili. 1037: Brwydr gyntaf Gruffudd fab Llywelyn oedd yn Rhyd y Groes ar Hafren, lle bu’n fuddugol. 1061: Syrthiodd Gruffudd, pen a tharian ac amddiffynnwr y Brythoniaid, drwy frad ei wŷr ei hun. Lladdwyd Bleddyn fab Cynfyn gan Rys fab Owain drwy dwyll penaethiaid drwg eu meddwl; bu’n dirion wrth ei geraint ac yn amddiffynnwr yr amddifaid, y gweiniaid a’r gweddwon, tirionaf a thrugarocaf o’r brenhinoedd, na wnâi niwed i neb oni chaid cam. 1079: Bu gwaith Mynydd Carn, a daeth Gwilym Fastard, brenin y Saeson a’r Ffrancod a’r Brythoniaid, ar bererindod i weddïo i Fynyw. 1089: Bu farw Sulien, esgob Mynyw, doethaf y Brythoniaid, ac enwog am ei fuchedd grefyddol; ger Llandudoch bu brwydr rhyngddynt, a Rhys a orfu. 1091: Lladdwyd Rhys ap Tewdwr, brenin y De, gan y Ffrancod a drigai ym Mrycheiniog. 1092: Dymchwelodd y Brythoniaid holl gestyll Ceredigion a Dyfed ond dau, a dymchwel eu cestyll yng Ngwynedd; gwrthwynebodd Brythoniaid Brycheiniog, Gwent a Gwynllŵg arglwyddiaeth y Ffrancod; ymosododd Cadwgan fab Bleddyn arnynt a’u gorchfygu; bu’r frwydr honno yng Nghoed Yspwys. 1096: Daeth Magnus, brenin Germania, hyd at Fôn, a chlwyfwyd iarll Huw yn ei wyneb gan law y brenin ei hun. 1097: Bu farw Rhygyfarch Ddoeth fab yr esgob Sulien, doethaf o ddoethion y Brythoniaid.Sulien ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Tyddewi 1073–1078 a 1079/80–1085/6, bu farw tua 1090/1; â chysylltiad agos â chlas Llanbadarn Fawr, lle cafodd loches rhag cyrchoedd y Llychlynwyr ar Dyddewi; roedd gan Lanbadarn enw am ysgolheictod; ysgrifennodd ei fab Rhygyfarch Fuchedd Dewi Sant.
| Pryd | Esgob 1072/3 hyd 1078, ac eto 1080 hyd 1085 |
|---|---|
| Ganwyd | Llanbadarn Fawr, 1011 |
| Bu farw | 1091, tua phedwar ugain oed |
Wedi ysgolion Cymru, treuliodd Sulien bum mlynedd yn ysgolion yr Alban a thair ar ddeg yn rhai Iwerddon, yna daeth adref i Geredigion ac ennill bri mawr am ei ddysgu a’i ddysg.FfynhonnellSulien (1011–1091), teacher and Bishop of St Davids ↗William Hopkin Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959Ganwyd yn Llanbadarn Fawr i deulu da, clerigol mae’n debyg; wedi ysgolion Cymru bu bum mlynedd yn ysgolion yr Alban a thair ar ddeg yn ysgolion Iwerddon; yn ôl yng Ngheredigion enillodd fri mawr am ei ddysgu a’i ddysg; esgob Tyddewi 1072/3–1078 ac eto 1080–1085; bu’n arwain addysg ei bedwar mab, Rhygyfarch, Arthen, Daniel ac Ieuan; ysgrifennodd Ieuan gerdd Ladin am Sulien a’i deulu ar ddalennau copi o De Trinitate Awstin; bu farw yn 1091 tua phedwar ugain oed.

Dysgodd ei bedwar mab ei hun: Rhygyfarch, Arthen, Daniel ac Ieuan. Ysgrifennodd Ieuan gerdd Ladin am ei dad a’i deulu; ysgrifennodd Rhygyfarch Fuchedd Dewi.FfynonellauSulien (1011–1091), teacher and Bishop of St Davids ↗William Hopkin Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959Ganwyd yn Llanbadarn Fawr i deulu da, clerigol mae’n debyg; wedi ysgolion Cymru bu bum mlynedd yn ysgolion yr Alban a thair ar ddeg yn ysgolion Iwerddon; yn ôl yng Ngheredigion enillodd fri mawr am ei ddysgu a’i ddysg; esgob Tyddewi 1072/3–1078 ac eto 1080–1085; bu’n arwain addysg ei bedwar mab, Rhygyfarch, Arthen, Daniel ac Ieuan; ysgrifennodd Ieuan gerdd Ladin am Sulien a’i deulu ar ddalennau copi o De Trinitate Awstin; bu farw yn 1091 tua phedwar ugain oed.Sulien ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Tyddewi 1073–1078 a 1079/80–1085/6, bu farw tua 1090/1; â chysylltiad agos â chlas Llanbadarn Fawr, lle cafodd loches rhag cyrchoedd y Llychlynwyr ar Dyddewi; roedd gan Lanbadarn enw am ysgolheictod; ysgrifennodd ei fab Rhygyfarch Fuchedd Dewi Sant.
Pan fu farw galwodd Brut y Tywysogion ef yn ddoethaf y Brythoniaid, ac enwog am ei fuchedd grefyddol.FfynhonnellBrut y Tywysogion, the years 1020 to 1097 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)1020: Llywelyn fab Seisyll, goruchaf frenin Gwynedd, a phennaf a chlotaf frenin yr holl Frythoniaid; ymestynnai ei deyrnas o’r naill fôr i’r llall, ac nid oedd na thlawd nac anghenus yn ei holl diroedd, na threflan wag; honnodd Ysgotyn yn gelwyddog ei fod yn fab i’r brenin Maredudd, a bu’r frwydr honno yn Aber Gwili. 1037: Brwydr gyntaf Gruffudd fab Llywelyn oedd yn Rhyd y Groes ar Hafren, lle bu’n fuddugol. 1061: Syrthiodd Gruffudd, pen a tharian ac amddiffynnwr y Brythoniaid, drwy frad ei wŷr ei hun. Lladdwyd Bleddyn fab Cynfyn gan Rys fab Owain drwy dwyll penaethiaid drwg eu meddwl; bu’n dirion wrth ei geraint ac yn amddiffynnwr yr amddifaid, y gweiniaid a’r gweddwon, tirionaf a thrugarocaf o’r brenhinoedd, na wnâi niwed i neb oni chaid cam. 1079: Bu gwaith Mynydd Carn, a daeth Gwilym Fastard, brenin y Saeson a’r Ffrancod a’r Brythoniaid, ar bererindod i weddïo i Fynyw. 1089: Bu farw Sulien, esgob Mynyw, doethaf y Brythoniaid, ac enwog am ei fuchedd grefyddol; ger Llandudoch bu brwydr rhyngddynt, a Rhys a orfu. 1091: Lladdwyd Rhys ap Tewdwr, brenin y De, gan y Ffrancod a drigai ym Mrycheiniog. 1092: Dymchwelodd y Brythoniaid holl gestyll Ceredigion a Dyfed ond dau, a dymchwel eu cestyll yng Ngwynedd; gwrthwynebodd Brythoniaid Brycheiniog, Gwent a Gwynllŵg arglwyddiaeth y Ffrancod; ymosododd Cadwgan fab Bleddyn arnynt a’u gorchfygu; bu’r frwydr honno yng Nghoed Yspwys. 1096: Daeth Magnus, brenin Germania, hyd at Fôn, a chlwyfwyd iarll Huw yn ei wyneb gan law y brenin ei hun. 1097: Bu farw Rhygyfarch Ddoeth fab yr esgob Sulien, doethaf o ddoethion y Brythoniaid.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ysgolhaig ac esgob Tyddewi a fu’n astudio am flynyddoedd yn yr Alban ac Iwerddon a gwneud Llanbadarn Fawr yn ysgol enwog. Tad Rhygyfarch.
SulienMae William FitzOsbern yn dechrau codi castell carreg uwchben afon Gwy yng Nghas-gwent, un o’r cyntaf ym Mhrydain, wrth i’r Normaniaid wthio i mewn i Gymru.
Y Normaniaid yng Nghas-gwentMae Bleddyn ap Cynfyn yn rheoli Gwynedd a Phowys. Fe’i cofir fel brenin tirion a thrugarog a ddiwygiodd gyfreithiau Hywel Dda.
Bleddyn ap CynfynYn Llanbadarn Fawr, mae Rhygyfarch a’i frawd Ieuan yn gwneud llyfr salmau wedi’i addurno â phlethwaith a bwystfilod, un o drysorau celfyddyd Cymru.
Sallwyr RhygyfarchMae Gruffudd ap Cynan a Rhys ap Tewdwr yn adennill eu teyrnasoedd, Gwynedd a Deheubarth.
Brwydr Mynydd CarnYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf