Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1893

Prifysgol Cymru

Mae colegau Aberystwyth, Bangor a Chaerdydd yn uno i ffurfio prifysgol genedlaethol, a dalwyd yn rhannol gan gasgliadau’r capeli.

Llun: Cofrestrfa Prifysgol Cymru ym Mharc Cathays, Caerdydd · Seth Whales, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1893 gwnaeth siarter frenhinol golegau Aberystwyth, Bangor a Chaerdydd yn un brifysgol ffederal: Prifysgol Cymru.

Siarter1893
ColegauAberystwyth, Bangor a Chaerdydd
Ymunodd wedynAbertawe yn 1920, Ysgol Feddygol Genedlaethol Cymru yn 1931
Y radd gyntafBSc i Maria Dawson, 1897

Ein graddau ein hunain#

Hyd hynny roedd y colegau wedi paratoi eu myfyrwyr ar gyfer arholiadau Prifysgol Llundain. O 1893 ymlaen rhoddai Cymru ei graddau ei hun.

Aeth y radd gyntaf un i fenyw: enillodd Maria Dawson BSc yn 1897.

Seremoni raddio Prifysgol Cymru yn Aberystwyth, wedi’i thynnu gan Geoff Charles
Seremoni raddio Prifysgol Cymru yn Aberystwyth, wedi’i thynnu gan Geoff Charles · Llun: Geoff Charles, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Prifysgol y genedl#

Ymunodd Abertawe yn 1920 a’r Ysgol Feddygol Genedlaethol yn 1931. Hyd 1992 Prifysgol Cymru oedd yr unig brifysgol yn y wlad.

Er 2017 mae wedi’i huno â Phrifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant.

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Ethol Lloyd George

    Mae David Lloyd George, yn 27 oed, yn ennill Bwrdeistrefi Caernarfon o ddeunaw pleidlais. Mae’n dal y sedd am 55 mlynedd.

    Ethol Lloyd George
  2. Y Gymraeg yn y cyfrifiad

    Mae’r cyfrifiad yn holi am iaith am y tro cyntaf: mae mwy na hanner pobl Cymru yn siarad Cymraeg.

    Y Gymraeg yn y cyfrifiad
  3. Radio dros y môr

    Mae Guglielmo Marconi, gyda chymorth William Preece o Gaernarfon, yn anfon y signalau radio cyntaf dros y môr agored, rhwng Trwyn Larnog ac Ynys Echni.

    Radio dros y môr
  4. Y Ffed

    Sefydlir Ffederasiwn Glowyr De Cymru. Daw’r ‘Ffed’ yn llais i’r maes glo am hanner canrif.

    Y Ffed

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf