Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1891

Y Gymraeg yn y cyfrifiad

Mae’r cyfrifiad yn holi am iaith am y tro cyntaf: mae mwy na hanner pobl Cymru yn siarad Cymraeg.

Llun: Map J. E. Southall o’r Gymraeg, wedi’i lunio o’r cyfrifiad, tua 1891 · J. E. Southhall, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1891 holodd y cyfrifiad am iaith am y tro cyntaf, mewn colofn newydd dan y pennawd “Language Spoken”. Gallai mwy na hanner pobl Cymru siarad Cymraeg.

Blwyddyn1891
Colofn newyddLanguage Spoken, yr iaith a siaredir
Yn medru’r Gymraeg910,289 o bobl
Cyfran54 y cant o bobl Cymru

Y cyfrif#

O’r 1,669,705 o bobl dros ddwy oed a gyfrifwyd, roedd 508,036 yn siarad Cymraeg yn unig a 402,253 yn siarad Cymraeg a Saesneg. Gyda’i gilydd, gallai 910,289 siarad Cymraeg.

Roedd hynny’n 54 y cant o bobl Cymru.

Tudalen o gyfrifiad 1891
Tudalen o gyfrifiad 1891 · Llun: General Register Office, Public domain, Wikimedia Commons

Hanner miliwn â’r Gymraeg yn unig#

Roedd mwy na hanner miliwn o bobl yng Nghymru, 508,036 ohonynt, heb iaith ond y Gymraeg.

Symudodd llawer o Gymry Cymraeg o’r wlad i’r maes glo am waith.

Cyn ac wedyn

  1. Agor Dociau’r Barri

    Mae David Davies, Llandinam, a’r perchnogion glo yn agor Dociau’r Barri. Erbyn 1913 y Barri yw porthladd glo prysuraf y byd.

    Agor Dociau’r Barri
  2. Ethol Lloyd George

    Mae David Lloyd George, yn 27 oed, yn ennill Bwrdeistrefi Caernarfon o ddeunaw pleidlais. Mae’n dal y sedd am 55 mlynedd.

    Ethol Lloyd George
  3. Prifysgol Cymru

    Mae colegau Aberystwyth, Bangor a Chaerdydd yn uno i ffurfio prifysgol genedlaethol, a dalwyd yn rhannol gan gasgliadau’r capeli.

    Prifysgol Cymru
  4. Radio dros y môr

    Mae Guglielmo Marconi, gyda chymorth William Preece o Gaernarfon, yn anfon y signalau radio cyntaf dros y môr agored, rhwng Trwyn Larnog ac Ynys Echni.

    Radio dros y môr

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf