Ar gopa dwyreiniol yr Eifl, y mynydd sy’n codi dros arfordir gogleddol Llŷn, ryw 450 metr uwchben y môr, saif tref o gerrig. Mae mur mawr, sy’n dal yn uwch na dyn mewn mannau, yn amgylchynu pen y bryn, ac o’i fewn gorwedd adfeilion tua 150 o gytiau. Ei henw yw Tre’r Ceiri, tref y cewri, ac mae’n un o fryngaerau gorau eu cyflwr ym Mhrydain gyfan.FfynonellauTre’r Ceiri ↗Wikipedia, yn seiliedig ar John Davies, Hanes Cymru, ac Owen a Morgan, Dictionary of the Place-Names of Wales (Saesneg)Tua 450 m i fyny ar yr Eifl yn Llŷn; ystyr yr enw yw tref y cewri; fe’i codwyd gyntaf tua 200 CC, a daw’r rhan fwyaf o’r darganfyddiadau o 150–400 OC; muriau hyd at 4 m o uchder; efallai i hyd at 400 o bobl fyw yno yn y cyfnod Rhufeinig; tybiai John Davies mai bugeiliaid a ddefnyddiai’r cytiau yn yr haf; Thomas Pennant a’i gwnaeth yn hysbys yn ei Deithiau yng Nghymru.Tre’r Ceiri: introduction to the tour ↗Ecoamgueddfa Prifysgol Bangor (Saesneg)Ar gopa dwyreiniol yr Eifl; bryngaer uchaf Oes yr Haearn yng ngogledd-orllewin Cymru ac efallai’r orau ei chyflwr ym Mhrydain; rhagfur cerrig hyd at 3.5 m o uchder, â rhodfa ar ei ben mewn mannau; dau brif borth a thri bach; tua 150 o adeiladau; Oes yr Haearn o tua 600 CC, a phobl yn byw yno drwy’r canrifoedd Rhufeinig hyd 410 OC, ac efallai eto wedyn; ymhlith y darganfyddiadau mae troellau gwerthyd, breuan, gleiniau gwydr glas, breichled neu dorch efydd â gleiniau a thlws efydd euraid; gadawyd carnedd o Oes yr Efydd ar y copa yn ei lle; cloddiwyd gan Hughes, Baring-Gould a Burnard ddechrau’r 1900au a chan A. H. A. Hogg yn y 1950au; cryfhawyd y muriau o’r 1990au gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd.
| Ble | Copa dwyreiniol yr Eifl, Llŷn, tua 450 metr i fyny |
|---|---|
| Ei chodi | Yn Oes yr Haearn, tua 200 CC efallai |
| Byw ynddi | Drwy’r canrifoedd Rhufeinig, hyd tua 400 OC |
| Cytiau | Tua 150 |
| Muriau | Hyd at 3.5 metr o uchder, â rhodfa ar eu pen |
Tref y cewri#
Mae’r rhagfur wedi’i godi o gerrig wedi’u pentyrru heb forter, hyd at dri metr o drwch a thri metr a hanner o uchder. Mewn mannau mae’r rhodfa ar hyd ei ben, lle safai’r amddiffynwyr, wedi goroesi. Mae dau brif borth yn arwain i mewn, ar y de-orllewin a’r gogledd-orllewin, ar hyd tramwyfeydd hir cul rhwng muriau uchel, â thri phorth llai at y ffynhonnau ar ochr y bryn.FfynhonnellTre’r Ceiri: introduction to the tour ↗Ecoamgueddfa Prifysgol Bangor (Saesneg)Ar gopa dwyreiniol yr Eifl; bryngaer uchaf Oes yr Haearn yng ngogledd-orllewin Cymru ac efallai’r orau ei chyflwr ym Mhrydain; rhagfur cerrig hyd at 3.5 m o uchder, â rhodfa ar ei ben mewn mannau; dau brif borth a thri bach; tua 150 o adeiladau; Oes yr Haearn o tua 600 CC, a phobl yn byw yno drwy’r canrifoedd Rhufeinig hyd 410 OC, ac efallai eto wedyn; ymhlith y darganfyddiadau mae troellau gwerthyd, breuan, gleiniau gwydr glas, breichled neu dorch efydd â gleiniau a thlws efydd euraid; gadawyd carnedd o Oes yr Efydd ar y copa yn ei lle; cloddiwyd gan Hughes, Baring-Gould a Burnard ddechrau’r 1900au a chan A. H. A. Hogg yn y 1950au; cryfhawyd y muriau o’r 1990au gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd.

Y tu mewn, mae’r cytiau’n tyrru at ei gilydd: tai crwn Oes yr Haearn, ac ystafelloedd llai ac adeiladau petryal o gyfnodau diweddarach, rhai wedi’u gwneud drwy rannu’r hen dai crwn yn ddau. Yn y cyfnod Rhufeinig efallai fod cymaint â phedwar cant o bobl yn byw yma.FfynonellauTre’r Ceiri: introduction to the tour ↗Ecoamgueddfa Prifysgol Bangor (Saesneg)Ar gopa dwyreiniol yr Eifl; bryngaer uchaf Oes yr Haearn yng ngogledd-orllewin Cymru ac efallai’r orau ei chyflwr ym Mhrydain; rhagfur cerrig hyd at 3.5 m o uchder, â rhodfa ar ei ben mewn mannau; dau brif borth a thri bach; tua 150 o adeiladau; Oes yr Haearn o tua 600 CC, a phobl yn byw yno drwy’r canrifoedd Rhufeinig hyd 410 OC, ac efallai eto wedyn; ymhlith y darganfyddiadau mae troellau gwerthyd, breuan, gleiniau gwydr glas, breichled neu dorch efydd â gleiniau a thlws efydd euraid; gadawyd carnedd o Oes yr Efydd ar y copa yn ei lle; cloddiwyd gan Hughes, Baring-Gould a Burnard ddechrau’r 1900au a chan A. H. A. Hogg yn y 1950au; cryfhawyd y muriau o’r 1990au gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd.Tre’r Ceiri ↗Wikipedia, yn seiliedig ar John Davies, Hanes Cymru, ac Owen a Morgan, Dictionary of the Place-Names of Wales (Saesneg)Tua 450 m i fyny ar yr Eifl yn Llŷn; ystyr yr enw yw tref y cewri; fe’i codwyd gyntaf tua 200 CC, a daw’r rhan fwyaf o’r darganfyddiadau o 150–400 OC; muriau hyd at 4 m o uchder; efallai i hyd at 400 o bobl fyw yno yn y cyfnod Rhufeinig; tybiai John Davies mai bugeiliaid a ddefnyddiai’r cytiau yn yr haf; Thomas Pennant a’i gwnaeth yn hysbys yn ei Deithiau yng Nghymru.
Bywyd hir#
Codwyd Tre’r Ceiri yn Oes yr Haearn a bu pobl yn byw ynddi am ganrifoedd. Credir i’r muriau gael eu codi tua 200 CC, ac mae’r rhan fwyaf o’r pethau a gafwyd yma yn dyddio o 150 hyd 400 OC, sy’n dangos i’w phobl aros ar eu mynydd drwy’r canrifoedd Rhufeinig i gyd, ac efallai wedyn.FfynonellauTre’r Ceiri ↗Wikipedia, yn seiliedig ar John Davies, Hanes Cymru, ac Owen a Morgan, Dictionary of the Place-Names of Wales (Saesneg)Tua 450 m i fyny ar yr Eifl yn Llŷn; ystyr yr enw yw tref y cewri; fe’i codwyd gyntaf tua 200 CC, a daw’r rhan fwyaf o’r darganfyddiadau o 150–400 OC; muriau hyd at 4 m o uchder; efallai i hyd at 400 o bobl fyw yno yn y cyfnod Rhufeinig; tybiai John Davies mai bugeiliaid a ddefnyddiai’r cytiau yn yr haf; Thomas Pennant a’i gwnaeth yn hysbys yn ei Deithiau yng Nghymru.Tre’r Ceiri: introduction to the tour ↗Ecoamgueddfa Prifysgol Bangor (Saesneg)Ar gopa dwyreiniol yr Eifl; bryngaer uchaf Oes yr Haearn yng ngogledd-orllewin Cymru ac efallai’r orau ei chyflwr ym Mhrydain; rhagfur cerrig hyd at 3.5 m o uchder, â rhodfa ar ei ben mewn mannau; dau brif borth a thri bach; tua 150 o adeiladau; Oes yr Haearn o tua 600 CC, a phobl yn byw yno drwy’r canrifoedd Rhufeinig hyd 410 OC, ac efallai eto wedyn; ymhlith y darganfyddiadau mae troellau gwerthyd, breuan, gleiniau gwydr glas, breichled neu dorch efydd â gleiniau a thlws efydd euraid; gadawyd carnedd o Oes yr Efydd ar y copa yn ei lle; cloddiwyd gan Hughes, Baring-Gould a Burnard ddechrau’r 1900au a chan A. H. A. Hogg yn y 1950au; cryfhawyd y muriau o’r 1990au gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd.
Gadawsant ar eu hôl eu troellau gwerthyd i nyddu gwlân, breuan i falu ŷd, gleiniau o wydr glas, breichled neu dorch efydd wedi’i haddurno â gleiniau, a thlws cain o efydd wedi’i blatio ag aur.FfynhonnellTre’r Ceiri: introduction to the tour ↗Ecoamgueddfa Prifysgol Bangor (Saesneg)Ar gopa dwyreiniol yr Eifl; bryngaer uchaf Oes yr Haearn yng ngogledd-orllewin Cymru ac efallai’r orau ei chyflwr ym Mhrydain; rhagfur cerrig hyd at 3.5 m o uchder, â rhodfa ar ei ben mewn mannau; dau brif borth a thri bach; tua 150 o adeiladau; Oes yr Haearn o tua 600 CC, a phobl yn byw yno drwy’r canrifoedd Rhufeinig hyd 410 OC, ac efallai eto wedyn; ymhlith y darganfyddiadau mae troellau gwerthyd, breuan, gleiniau gwydr glas, breichled neu dorch efydd â gleiniau a thlws efydd euraid; gadawyd carnedd o Oes yr Efydd ar y copa yn ei lle; cloddiwyd gan Hughes, Baring-Gould a Burnard ddechrau’r 1900au a chan A. H. A. Hogg yn y 1950au; cryfhawyd y muriau o’r 1990au gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd. Tybiai’r hanesydd John Davies mai bugeiliaid a ddefnyddiai’r cytiau yn yr haf, pan oedd y praidd ar y mynydd.FfynhonnellTre’r Ceiri ↗Wikipedia, yn seiliedig ar John Davies, Hanes Cymru, ac Owen a Morgan, Dictionary of the Place-Names of Wales (Saesneg)Tua 450 m i fyny ar yr Eifl yn Llŷn; ystyr yr enw yw tref y cewri; fe’i codwyd gyntaf tua 200 CC, a daw’r rhan fwyaf o’r darganfyddiadau o 150–400 OC; muriau hyd at 4 m o uchder; efallai i hyd at 400 o bobl fyw yno yn y cyfnod Rhufeinig; tybiai John Davies mai bugeiliaid a ddefnyddiai’r cytiau yn yr haf; Thomas Pennant a’i gwnaeth yn hysbys yn ei Deithiau yng Nghymru.
Hŷn na’r dref#
Ar ben uchaf y bryn, o fewn y muriau, saif carnedd sy’n llawer hŷn na’r dref, twmpath claddu o Oes yr Efydd. Gadawodd pobl Tre’r Ceiri lonydd iddi. Ni chymerasant ei cherrig i’w muriau, efallai o barch at y meirw, efallai i ddangos mai eu tir hwy oedd y tir hynafol hwn.FfynhonnellTre’r Ceiri: introduction to the tour ↗Ecoamgueddfa Prifysgol Bangor (Saesneg)Ar gopa dwyreiniol yr Eifl; bryngaer uchaf Oes yr Haearn yng ngogledd-orllewin Cymru ac efallai’r orau ei chyflwr ym Mhrydain; rhagfur cerrig hyd at 3.5 m o uchder, â rhodfa ar ei ben mewn mannau; dau brif borth a thri bach; tua 150 o adeiladau; Oes yr Haearn o tua 600 CC, a phobl yn byw yno drwy’r canrifoedd Rhufeinig hyd 410 OC, ac efallai eto wedyn; ymhlith y darganfyddiadau mae troellau gwerthyd, breuan, gleiniau gwydr glas, breichled neu dorch efydd â gleiniau a thlws efydd euraid; gadawyd carnedd o Oes yr Efydd ar y copa yn ei lle; cloddiwyd gan Hughes, Baring-Gould a Burnard ddechrau’r 1900au a chan A. H. A. Hogg yn y 1950au; cryfhawyd y muriau o’r 1990au gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd.

Ymweld#
Thomas Pennant a wnaeth Dre’r Ceiri yn hysbys yn ei Deithiau yng Nghymru yn y ddeunawfed ganrif, ac fe’i cloddiwyd ddechrau’r ugeinfed ganrif ac eto yn y 1950au. Ers y 1990au mae Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd wedi diogelu’r muriau a’r pyrth.FfynonellauTre’r Ceiri ↗Wikipedia, yn seiliedig ar John Davies, Hanes Cymru, ac Owen a Morgan, Dictionary of the Place-Names of Wales (Saesneg)Tua 450 m i fyny ar yr Eifl yn Llŷn; ystyr yr enw yw tref y cewri; fe’i codwyd gyntaf tua 200 CC, a daw’r rhan fwyaf o’r darganfyddiadau o 150–400 OC; muriau hyd at 4 m o uchder; efallai i hyd at 400 o bobl fyw yno yn y cyfnod Rhufeinig; tybiai John Davies mai bugeiliaid a ddefnyddiai’r cytiau yn yr haf; Thomas Pennant a’i gwnaeth yn hysbys yn ei Deithiau yng Nghymru.Tre’r Ceiri: introduction to the tour ↗Ecoamgueddfa Prifysgol Bangor (Saesneg)Ar gopa dwyreiniol yr Eifl; bryngaer uchaf Oes yr Haearn yng ngogledd-orllewin Cymru ac efallai’r orau ei chyflwr ym Mhrydain; rhagfur cerrig hyd at 3.5 m o uchder, â rhodfa ar ei ben mewn mannau; dau brif borth a thri bach; tua 150 o adeiladau; Oes yr Haearn o tua 600 CC, a phobl yn byw yno drwy’r canrifoedd Rhufeinig hyd 410 OC, ac efallai eto wedyn; ymhlith y darganfyddiadau mae troellau gwerthyd, breuan, gleiniau gwydr glas, breichled neu dorch efydd â gleiniau a thlws efydd euraid; gadawyd carnedd o Oes yr Efydd ar y copa yn ei lle; cloddiwyd gan Hughes, Baring-Gould a Burnard ddechrau’r 1900au a chan A. H. A. Hogg yn y 1950au; cryfhawyd y muriau o’r 1990au gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd. Mae llwybr troed yn dringo ati o’r ffordd ger Llanaelhaearn, ac o’r copa gorwedd Llŷn gyfan oddi tanoch.
Yr hyn a ddywedodd yr ymwelwyr#
Galwodd Thomas Pennant, a ddaeth yma yn y ddeunawfed ganrif, Dre’r Ceiri “y gaer Frythonig berffeithiaf a mwyaf godidog, a’r un a godwyd yn fwyaf celfydd, a welais erioed”. Yn 1960 ysgrifennodd yr archaeolegydd A. H. A. Hogg fod y gaer “yn ei ffurf bresennol yn unigryw, mae’n debyg”.FfynhonnellTre’r Ceiri Hillfort, Llanaelhaearn (NPRN 95292) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (T. Driver, 2008, a darnau o’i The Hillforts of Iron Age Wales, 2023): mae Tre’r Ceiri yn coroni’r mwyaf dwyreiniol o dri chopa’r Eifl ac yn un o’r bryngaerau Oes yr Haearn sydd yn y cyflwr gorau ym Mhrydain, ei thai crwn, ei phyrth a’i rhagfuriau’n rhyfeddol o gyflawn; cadwyd a pharchwyd carnedd gladdu o Oes yr Efydd Gynnar ar y copa y tu mewn i’r gaer ddiweddarach; mae un rhagfur yn dal hyd at 3.5 m o uchder, gyda rhodfa ar ei ben a gyrhaeddir ar hyd rampiau, dau brif borth a thri phorth bach, un yn arwain i lawr llwybr at ffynnon; mae ail fur allanol yn gwarchod y gogledd a’r gorllewin; codwyd yn Oes yr Haearn ddiweddar a’i defnyddio hyd at y 4edd ganrif OC o leiaf, efallai hyd yr Oesoedd Canol cynnar; rhyw 158 o gytiau ac adeiladau eraill, y tai crwn yw’r cynharaf, a chafwyd crochenwaith Rhufeinig-Brydeinig mewn 62% o’r adeiladau siâp D; ysgrifenna Driver mai ystyr yr enw gwreiddiol, Tre’r Caeri, oedd ‘tref y caerau’, a bod y darlleniad ‘tref y cewri’ yn dod o ‘cewri’; galwodd Thomas Pennant hi ‘the most perfect and magnificent, as well as the most artfully constructed British post I ever beheld’; yn 1960 ysgrifennodd A. H. A. Hogg fod y gaer ‘yn ei ffurf bresennol yn unigryw mae’n debyg’; cliriodd Baring-Gould a Burnard 32 o gytiau yn 1903 a Harold Hughes 32 arall yn 1906; arolygwyd hi’n llawn gan Hogg a W. E. Griffiths yn 1956; o 1989 rhaglen ddeng mlynedd o atgyweirio, wedi’i hariannu gan Cadw ac o dan ofal Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd.
Mae Toby Driver o’r Comisiwn Brenhinol yn ysgrifennu mai Tre’r Caeri, “tref y caerau”, oedd yr enw gwreiddiol, ac mai o’r gair cewri y daeth y darlleniad “tref y cewri”.FfynhonnellTre’r Ceiri Hillfort, Llanaelhaearn (NPRN 95292) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (T. Driver, 2008, a darnau o’i The Hillforts of Iron Age Wales, 2023): mae Tre’r Ceiri yn coroni’r mwyaf dwyreiniol o dri chopa’r Eifl ac yn un o’r bryngaerau Oes yr Haearn sydd yn y cyflwr gorau ym Mhrydain, ei thai crwn, ei phyrth a’i rhagfuriau’n rhyfeddol o gyflawn; cadwyd a pharchwyd carnedd gladdu o Oes yr Efydd Gynnar ar y copa y tu mewn i’r gaer ddiweddarach; mae un rhagfur yn dal hyd at 3.5 m o uchder, gyda rhodfa ar ei ben a gyrhaeddir ar hyd rampiau, dau brif borth a thri phorth bach, un yn arwain i lawr llwybr at ffynnon; mae ail fur allanol yn gwarchod y gogledd a’r gorllewin; codwyd yn Oes yr Haearn ddiweddar a’i defnyddio hyd at y 4edd ganrif OC o leiaf, efallai hyd yr Oesoedd Canol cynnar; rhyw 158 o gytiau ac adeiladau eraill, y tai crwn yw’r cynharaf, a chafwyd crochenwaith Rhufeinig-Brydeinig mewn 62% o’r adeiladau siâp D; ysgrifenna Driver mai ystyr yr enw gwreiddiol, Tre’r Caeri, oedd ‘tref y caerau’, a bod y darlleniad ‘tref y cewri’ yn dod o ‘cewri’; galwodd Thomas Pennant hi ‘the most perfect and magnificent, as well as the most artfully constructed British post I ever beheld’; yn 1960 ysgrifennodd A. H. A. Hogg fod y gaer ‘yn ei ffurf bresennol yn unigryw mae’n debyg’; cliriodd Baring-Gould a Burnard 32 o gytiau yn 1903 a Harold Hughes 32 arall yn 1906; arolygwyd hi’n llawn gan Hogg a W. E. Griffiths yn 1956; o 1989 rhaglen ddeng mlynedd o atgyweirio, wedi’i hariannu gan Cadw ac o dan ofal Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd. Yn 1903 cliriodd Baring-Gould a Burnard 32 o’r cytiau, ac yn 1906 cliriodd Harold Hughes 32 arall.FfynhonnellTre’r Ceiri Hillfort, Llanaelhaearn (NPRN 95292) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (T. Driver, 2008, a darnau o’i The Hillforts of Iron Age Wales, 2023): mae Tre’r Ceiri yn coroni’r mwyaf dwyreiniol o dri chopa’r Eifl ac yn un o’r bryngaerau Oes yr Haearn sydd yn y cyflwr gorau ym Mhrydain, ei thai crwn, ei phyrth a’i rhagfuriau’n rhyfeddol o gyflawn; cadwyd a pharchwyd carnedd gladdu o Oes yr Efydd Gynnar ar y copa y tu mewn i’r gaer ddiweddarach; mae un rhagfur yn dal hyd at 3.5 m o uchder, gyda rhodfa ar ei ben a gyrhaeddir ar hyd rampiau, dau brif borth a thri phorth bach, un yn arwain i lawr llwybr at ffynnon; mae ail fur allanol yn gwarchod y gogledd a’r gorllewin; codwyd yn Oes yr Haearn ddiweddar a’i defnyddio hyd at y 4edd ganrif OC o leiaf, efallai hyd yr Oesoedd Canol cynnar; rhyw 158 o gytiau ac adeiladau eraill, y tai crwn yw’r cynharaf, a chafwyd crochenwaith Rhufeinig-Brydeinig mewn 62% o’r adeiladau siâp D; ysgrifenna Driver mai ystyr yr enw gwreiddiol, Tre’r Caeri, oedd ‘tref y caerau’, a bod y darlleniad ‘tref y cewri’ yn dod o ‘cewri’; galwodd Thomas Pennant hi ‘the most perfect and magnificent, as well as the most artfully constructed British post I ever beheld’; yn 1960 ysgrifennodd A. H. A. Hogg fod y gaer ‘yn ei ffurf bresennol yn unigryw mae’n debyg’; cliriodd Baring-Gould a Burnard 32 o gytiau yn 1903 a Harold Hughes 32 arall yn 1906; arolygwyd hi’n llawn gan Hogg a W. E. Griffiths yn 1956; o 1989 rhaglen ddeng mlynedd o atgyweirio, wedi’i hariannu gan Cadw ac o dan ofal Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd. Roedd crochenwaith oes y Rhufeiniaid yn y rhan fwyaf o’r adeiladau siâp D diweddarach, ac mae’n ymddangos i Rufain adael y gaer i’r bobl leol, y Gangani.FfynonellauTre’r Ceiri Hillfort, Llanaelhaearn (NPRN 95292) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (T. Driver, 2008, a darnau o’i The Hillforts of Iron Age Wales, 2023): mae Tre’r Ceiri yn coroni’r mwyaf dwyreiniol o dri chopa’r Eifl ac yn un o’r bryngaerau Oes yr Haearn sydd yn y cyflwr gorau ym Mhrydain, ei thai crwn, ei phyrth a’i rhagfuriau’n rhyfeddol o gyflawn; cadwyd a pharchwyd carnedd gladdu o Oes yr Efydd Gynnar ar y copa y tu mewn i’r gaer ddiweddarach; mae un rhagfur yn dal hyd at 3.5 m o uchder, gyda rhodfa ar ei ben a gyrhaeddir ar hyd rampiau, dau brif borth a thri phorth bach, un yn arwain i lawr llwybr at ffynnon; mae ail fur allanol yn gwarchod y gogledd a’r gorllewin; codwyd yn Oes yr Haearn ddiweddar a’i defnyddio hyd at y 4edd ganrif OC o leiaf, efallai hyd yr Oesoedd Canol cynnar; rhyw 158 o gytiau ac adeiladau eraill, y tai crwn yw’r cynharaf, a chafwyd crochenwaith Rhufeinig-Brydeinig mewn 62% o’r adeiladau siâp D; ysgrifenna Driver mai ystyr yr enw gwreiddiol, Tre’r Caeri, oedd ‘tref y caerau’, a bod y darlleniad ‘tref y cewri’ yn dod o ‘cewri’; galwodd Thomas Pennant hi ‘the most perfect and magnificent, as well as the most artfully constructed British post I ever beheld’; yn 1960 ysgrifennodd A. H. A. Hogg fod y gaer ‘yn ei ffurf bresennol yn unigryw mae’n debyg’; cliriodd Baring-Gould a Burnard 32 o gytiau yn 1903 a Harold Hughes 32 arall yn 1906; arolygwyd hi’n llawn gan Hogg a W. E. Griffiths yn 1956; o 1989 rhaglen ddeng mlynedd o atgyweirio, wedi’i hariannu gan Cadw ac o dan ofal Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd.Tre’r Ceiri ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: bryngaer o Oes yr Haearn a chyfnod y Rhufeiniaid ar y mwyaf dwyreiniol o dri chopa’r Eifl uwchben Llanaelhaearn yn Llŷn; un o’r bryngaerau mwyaf trawiadol yng Nghymru a’r fryngaer Oes yr Haearn fwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop, tua 2.5 ha; yng ngofal Cadw, a gwnaed gwaith ar y muriau a’r llwybrau yn y blynyddoedd diwethaf; cyrhaeddir hi ar hyd llwybr troed yn cychwyn ychydig uwchben Llanaelhaearn ar ochr y ffordd i Nefyn; lle mae’r amddiffynfeydd naturiol gryfaf mae’r mur yn un sengl, mewn mannau eraill mae dau fur; y tu mewn mae gweddillion tua 150 o dai crwn; yn y cloddio yn 1956 cafwyd llawer o bethau’n dyddio o tua OC 150 i 400, felly ymddengys i’r Rhufeiniaid ganiatáu i’r llwyth lleol, y Gangani, ddefnyddio’r gaer; cofrestrwyd gan Cadw fel CN028.
Ffynonellau a darllen pellach





