
Oes y Cerrig
Carreg Samson
Cromlech ar arfordir Penfro ger Abercastell. Mae ei maen capan mawr yn gorffwys ar dri o chwe maen unionsyth, ac yn ôl traddodiad gosododd Samson Sant ef yno â’i fys bach.
Llun: Carreg Samson, cromlech Neolithig a’i chapfaen ar feini unionsyth, ger Abercastell, Sir Benfro · Chris Andrews, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Carreg Samson: carreg Samson, ar ôl Samson Sant
Carreg Samson
- Carreg carreg
- Samson Samson Sant
Saif Carreg Samson mewn cae uwchben y môr ger Abercastell, hanner ffordd rhwng Tyddewi ac Abergwaun. Wedi’i chodi yn Oes Newydd y Cerrig, mae’n codi ei maen capan mawr ar flaenau tri maen, gyda golygfa ar hyd yr arfordir at Ben Strwmbl.FfynonellauCarreg Samson ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Tua hanner milltir i’r gorllewin o Abercastell ger Llwybr yr Arfordir; tua 5,000 oed; maen capan tua 4.7 wrth 2.7 metr ar dri o chwe maen; Samson o Dol a’i fys bach; cloddio 1968.Carreg Samson ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: cromlech ger Abercastell ar arfordir Sir Benfro, hanner ffordd rhwng Tyddewi ac Abergwaun, mewn cae sy’n perthyn i fferm Tŷ Hir nepell o lan y môr, gyda golygfa braf tuag at Ben Strwmbl; fel pob cromlech, siambr gladdu a’r pridd drosti wedi erydu dros y canrifoedd; mae’n gorwedd ar chwe maen cynhaliol, a dim ond tri sy’n ei chynnal heddiw, ac un yn gorwedd gerllaw; roedd y siambr yn amlonglog; yn ôl traddodiad Samson Sant a osododd y garreg glo yn ei lle â’i fys bach yn unig, a dywedir bod y bys hwnnw wedi’i gladdu mewn bedd arbennig ar Ynys-y-castell, yr ynys fechan sy’n gwarchod mynedfa harbwr Abercastell.Carreg Samson Burial Chamber (NPRN 94129) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: siambr gladdu Neolithig yn Sir Benfro, heneb gofrestredig Cadw PE036; mae’r maen capan yn 4.7 m wrth 2.7 m ac 1.0 m o drwch, yn gorffwys ar 3 o 6 maen 1.1–2.2 m o uchder; cafodd cloddio 1968 bedwar twll maen arall, un i faen siambr arall a’r lleill yn awgrymu cyntedd yn rhedeg tua’r gogledd-orllewin; olion bach o garnedd drosti i’r de; codwyd y siambr dros bwll o leiaf 5.25 m wrth 8 m a 0.8 m o ddyfnder, wedi’i lenwi â chlai a cherrig; y darganfyddiadau oedd ychydig o asgwrn wedi’i losgi, dynol mae’n debyg, crochenwaith a fflint.
| Codwyd | Oes Newydd y CerrigFfynonellauCarreg Samson ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Tua hanner milltir i’r gorllewin o Abercastell ger Llwybr yr Arfordir; tua 5,000 oed; maen capan tua 4.7 wrth 2.7 metr ar dri o chwe maen; Samson o Dol a’i fys bach; cloddio 1968.Carreg Samson Burial Chamber (NPRN 94129) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: siambr gladdu Neolithig yn Sir Benfro, heneb gofrestredig Cadw PE036; mae’r maen capan yn 4.7 m wrth 2.7 m ac 1.0 m o drwch, yn gorffwys ar 3 o 6 maen 1.1–2.2 m o uchder; cafodd cloddio 1968 bedwar twll maen arall, un i faen siambr arall a’r lleill yn awgrymu cyntedd yn rhedeg tua’r gogledd-orllewin; olion bach o garnedd drosti i’r de; codwyd y siambr dros bwll o leiaf 5.25 m wrth 8 m a 0.8 m o ddyfnder, wedi’i lenwi â chlai a cherrig; y darganfyddiadau oedd ychydig o asgwrn wedi’i losgi, dynol mae’n debyg, crochenwaith a fflint. |
|---|---|
| Maen capan | 4.7 metr wrth 2.7, a metr o drwchFfynonellauCarreg Samson ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Tua hanner milltir i’r gorllewin o Abercastell ger Llwybr yr Arfordir; tua 5,000 oed; maen capan tua 4.7 wrth 2.7 metr ar dri o chwe maen; Samson o Dol a’i fys bach; cloddio 1968.Carreg Samson Burial Chamber (NPRN 94129) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: siambr gladdu Neolithig yn Sir Benfro, heneb gofrestredig Cadw PE036; mae’r maen capan yn 4.7 m wrth 2.7 m ac 1.0 m o drwch, yn gorffwys ar 3 o 6 maen 1.1–2.2 m o uchder; cafodd cloddio 1968 bedwar twll maen arall, un i faen siambr arall a’r lleill yn awgrymu cyntedd yn rhedeg tua’r gogledd-orllewin; olion bach o garnedd drosti i’r de; codwyd y siambr dros bwll o leiaf 5.25 m wrth 8 m a 0.8 m o ddyfnder, wedi’i lenwi â chlai a cherrig; y darganfyddiadau oedd ychydig o asgwrn wedi’i losgi, dynol mae’n debyg, crochenwaith a fflint. |
| Gwarchod | Heneb gofrestredig PE036FfynhonnellCarreg Samson Burial Chamber (NPRN 94129) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: siambr gladdu Neolithig yn Sir Benfro, heneb gofrestredig Cadw PE036; mae’r maen capan yn 4.7 m wrth 2.7 m ac 1.0 m o drwch, yn gorffwys ar 3 o 6 maen 1.1–2.2 m o uchder; cafodd cloddio 1968 bedwar twll maen arall, un i faen siambr arall a’r lleill yn awgrymu cyntedd yn rhedeg tua’r gogledd-orllewin; olion bach o garnedd drosti i’r de; codwyd y siambr dros bwll o leiaf 5.25 m wrth 8 m a 0.8 m o ddyfnder, wedi’i lenwi â chlai a cherrig; y darganfyddiadau oedd ychydig o asgwrn wedi’i losgi, dynol mae’n debyg, crochenwaith a fflint. |
Carreg Samson
Enwyd y gromlech ar ôl Samson Sant o Dol. Yn ôl traddodiad Cymru gosododd ef y maen capan yn ei le â dim mwy na’i fys bach, a chladdwyd y bys hwnnw wedyn mewn bedd ei hun ar Ynys-y-castell, yr ynys fechan sy’n gwarchod ceg harbwr Abercastell.FfynonellauCarreg Samson ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Tua hanner milltir i’r gorllewin o Abercastell ger Llwybr yr Arfordir; tua 5,000 oed; maen capan tua 4.7 wrth 2.7 metr ar dri o chwe maen; Samson o Dol a’i fys bach; cloddio 1968.Carreg Samson ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: cromlech ger Abercastell ar arfordir Sir Benfro, hanner ffordd rhwng Tyddewi ac Abergwaun, mewn cae sy’n perthyn i fferm Tŷ Hir nepell o lan y môr, gyda golygfa braf tuag at Ben Strwmbl; fel pob cromlech, siambr gladdu a’r pridd drosti wedi erydu dros y canrifoedd; mae’n gorwedd ar chwe maen cynhaliol, a dim ond tri sy’n ei chynnal heddiw, ac un yn gorwedd gerllaw; roedd y siambr yn amlonglog; yn ôl traddodiad Samson Sant a osododd y garreg glo yn ei lle â’i fys bach yn unig, a dywedir bod y bys hwnnw wedi’i gladdu mewn bedd arbennig ar Ynys-y-castell, yr ynys fechan sy’n gwarchod mynedfa harbwr Abercastell.
Y Tŷ Hir
Yn Saesneg fe’i gelwir hefyd yn Longhouse, a saif ar dir fferm Tŷ Hir, ffurf Gymraeg yr un enw, nepell o lan y môr.FfynonellauCarreg Samson ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Tua hanner milltir i’r gorllewin o Abercastell ger Llwybr yr Arfordir; tua 5,000 oed; maen capan tua 4.7 wrth 2.7 metr ar dri o chwe maen; Samson o Dol a’i fys bach; cloddio 1968.Carreg Samson ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: cromlech ger Abercastell ar arfordir Sir Benfro, hanner ffordd rhwng Tyddewi ac Abergwaun, mewn cae sy’n perthyn i fferm Tŷ Hir nepell o lan y môr, gyda golygfa braf tuag at Ben Strwmbl; fel pob cromlech, siambr gladdu a’r pridd drosti wedi erydu dros y canrifoedd; mae’n gorwedd ar chwe maen cynhaliol, a dim ond tri sy’n ei chynnal heddiw, ac un yn gorwedd gerllaw; roedd y siambr yn amlonglog; yn ôl traddodiad Samson Sant a osododd y garreg glo yn ei lle â’i fys bach yn unig, a dywedir bod y bys hwnnw wedi’i gladdu mewn bedd arbennig ar Ynys-y-castell, yr ynys fechan sy’n gwarchod mynedfa harbwr Abercastell.
Chwe maen a phwll
Safai chwe maen unionsyth, rhwng un a dau fetr o uchder, o gwmpas y siambr ar un adeg, ac mae tri ohonynt yn dal i gario’r maen capan. Wedi i’r domen a’i gorchuddiai gael ei chlirio, llenwyd y bylchau rhwng y meini er mwyn i’r siambr gysgodi defaid.FfynonellauCarreg Samson ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Tua hanner milltir i’r gorllewin o Abercastell ger Llwybr yr Arfordir; tua 5,000 oed; maen capan tua 4.7 wrth 2.7 metr ar dri o chwe maen; Samson o Dol a’i fys bach; cloddio 1968.Carreg Samson Burial Chamber (NPRN 94129) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: siambr gladdu Neolithig yn Sir Benfro, heneb gofrestredig Cadw PE036; mae’r maen capan yn 4.7 m wrth 2.7 m ac 1.0 m o drwch, yn gorffwys ar 3 o 6 maen 1.1–2.2 m o uchder; cafodd cloddio 1968 bedwar twll maen arall, un i faen siambr arall a’r lleill yn awgrymu cyntedd yn rhedeg tua’r gogledd-orllewin; olion bach o garnedd drosti i’r de; codwyd y siambr dros bwll o leiaf 5.25 m wrth 8 m a 0.8 m o ddyfnder, wedi’i lenwi â chlai a cherrig; y darganfyddiadau oedd ychydig o asgwrn wedi’i losgi, dynol mae’n debyg, crochenwaith a fflint.Carreg Samson ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: cromlech ger Abercastell ar arfordir Sir Benfro, hanner ffordd rhwng Tyddewi ac Abergwaun, mewn cae sy’n perthyn i fferm Tŷ Hir nepell o lan y môr, gyda golygfa braf tuag at Ben Strwmbl; fel pob cromlech, siambr gladdu a’r pridd drosti wedi erydu dros y canrifoedd; mae’n gorwedd ar chwe maen cynhaliol, a dim ond tri sy’n ei chynnal heddiw, ac un yn gorwedd gerllaw; roedd y siambr yn amlonglog; yn ôl traddodiad Samson Sant a osododd y garreg glo yn ei lle â’i fys bach yn unig, a dywedir bod y bys hwnnw wedi’i gladdu mewn bedd arbennig ar Ynys-y-castell, yr ynys fechan sy’n gwarchod mynedfa harbwr Abercastell.
Yr hyn a gafodd y cloddwyr
Yn 1968 cafodd cloddwyr bedwar twll maen arall, un i faen siambr arall a’r lleill yn awgrymu cyntedd yn rhedeg tua’r gogledd-orllewin. Roedd yr adeiladwyr wedi codi’r siambr gyfan dros bwll bron yn fetr o ddyfnder, wedi’i lenwi â chlai a cherrig. Ynddo roedd ychydig o asgwrn wedi’i losgi, crochenwaith a fflint.FfynonellauCarreg Samson ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Tua hanner milltir i’r gorllewin o Abercastell ger Llwybr yr Arfordir; tua 5,000 oed; maen capan tua 4.7 wrth 2.7 metr ar dri o chwe maen; Samson o Dol a’i fys bach; cloddio 1968.Carreg Samson Burial Chamber (NPRN 94129) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: siambr gladdu Neolithig yn Sir Benfro, heneb gofrestredig Cadw PE036; mae’r maen capan yn 4.7 m wrth 2.7 m ac 1.0 m o drwch, yn gorffwys ar 3 o 6 maen 1.1–2.2 m o uchder; cafodd cloddio 1968 bedwar twll maen arall, un i faen siambr arall a’r lleill yn awgrymu cyntedd yn rhedeg tua’r gogledd-orllewin; olion bach o garnedd drosti i’r de; codwyd y siambr dros bwll o leiaf 5.25 m wrth 8 m a 0.8 m o ddyfnder, wedi’i lenwi â chlai a cherrig; y darganfyddiadau oedd ychydig o asgwrn wedi’i losgi, dynol mae’n debyg, crochenwaith a fflint.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Y stori lawn
Erthygl · 30 munLlinellau ar draws y tir: llinellau ley a charneddau Cymru
Carneddau ar bennau’r mynyddoedd, meini hirion, bryngaerau, tomenni a hen eglwysi sy’n disgyn mewn llinell syth ar draws y tir. Alfred Watkins a’i hen ffyrdd syth, yr eglwysi a godwyd ar hen leoedd sanctaidd, ac wyth llinell ar draws Cymru, wedi’u mesur ar grid yr Arolwg Ordnans ei hun a’u tynnu ar y mapiau a ddefnyddiodd Watkins, gyda chyfeirnod grid pob safle.
Erthygl · 32 munMeini hirion Cymru: y meini hirion, y cerrig ogam a’r croesau mawr
Pum mil o flynyddoedd o feini a osododd rhywun o fwriad: meini hirion a chylchoedd y ffermwyr cyntaf, y cerrig gleision a aeth i Gôr y Cewri, a cherrig arysgrifenedig oes y saint, mewn Lladin ac ogam ac o’r diwedd yn Gymraeg. Yr hyn a ddywed pob carreg, ei hystyr, a’r eglwys, yr amgueddfa neu’r llethr lle gallwch sefyll o’i blaen heddiw.
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


