
Oes y Seintiau
Tyddewi
Sefydlodd Dewi Sant ei fynachlog yma. Dywedid gynt fod dwy bererindod i Dyddewi gystal ag un i Rufain.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Brenhinoedd a thywysogion Dyfed →Seintiau Dyfed →

Ystyr yr enw
Tyddewi: tŷ Dewi
Tyddewi
- Ty tŷ
- ddewi Dewi Santo Dewi (treiglad meddal: d → dd)
Saif Tyddewi ger pwynt mwyaf gorllewinol Cymru, lle sefydlodd Dewi, nawddsant Cymru, ei fynachlog yn y chweched ganrif. Hi yw dinas leiaf Prydain, a’i heglwys gadeiriol yw’r eglwys ganoloesol bwysicaf yng Nghymru.FfynonellauSt Davids Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Tyddewi, yn Nhyddewi, dinas leiaf Prydain, ger pwynt mwyaf gorllewinol Cymru; cymuned fynachaidd a sefydlwyd gan Dewi Sant, abad Mynyw; rhwng 645 a 1097 ymosodwyd arni lawer gwaith, ac eto roedd mor enwog fel canolfan ffydd a dysg nes i’r Brenin Alfred geisio cymorth o Dyddewi i adfer dysg Wessex; lladdwyd yr Esgob Morgeneu gan ysbeilwyr yn 999 a’r Esgob Abraham yn 1080, y mae ei garreg fedd gerfiedig, Carreg Abraham, i’w gweld yn arddangosfa’r eglwys ym Mhorth-y-Tŵr; daeth Gwilym Goncwerwr i weddïo yn 1081; ysgrifennodd Rhygyfarch ei Fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuodd yr Esgob Bernard, a benodwyd yn 1115, eglwys gadeiriol newydd; yn 1123 cyhoeddodd y Pab Calistus II fod ‘dwy bererindod i Dyddewi gystal ag un i Rufain, a thair cystal ag un i Jeriwsalem’; cysegrodd Bernard yr eglwys newydd yn 1131; daeth Harri II yn 1171; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ychwanegodd yr Esgob Gower (1328–1347) y groglofft a Llys yr Esgob; cododd yr Esgob Edward Vaughan (1509–1522) gapel y Drindod â’i do bwa gwyntyll; mae to’r corff a’i nenfwd derw Gwyddelig o 1530–1540; yn 1540 claddwyd Edmwnd Tudur, tad Harri VII, o flaen yr allor uchel; mae’r llawr yn codi bron bedwar metr o’r gorllewin i’r dwyrain; adferodd George Gilbert Scott yr adeilad yn 1862–1870; yn y 1950au arweiniodd pererindodau ieuenctid Cymry’r Groes lawer i wasanaeth yr eglwys; rhestredig Gradd I yn 1951; rhoddodd R. S. Thomas y darlleniad barddoniaeth cyntaf yn neuadd adferedig Coleg y Santes Fair yn 1966; yn 1982 rhoddodd y Frenhines Elizabeth II Gymun Brenhinol Dydd Iau Cablyd yma, y tro cyntaf y tu allan i Loegr; adferwyd statws dinas ar 1 Mehefin 1995; adferwyd y talcen gorllewinol â cherrig o chwarel Caerbwdi a ailagorwyd (1998), organ newydd (2000), deg cloch yn y porthdy Porth y Tŵr, ailgodwyd y clwystrau (2003–2007); ailgysegrwyd creirfa adferedig Dewi Sant ar Ddydd Gŵyl Dewi 2012.Eglwys Gadeiriol Tyddewi ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol dinas fechan Tyddewi, sedd Esgob Tyddewi; saif lle, yn ôl traddodiad, y sefydlwyd cymuned o fynachod gan Dewi ei hun yn y 6g; ymosodwyd arni lawer gwaith rhwng 645 a 1097, yn arbennig gan y Llychlynwyr, ond enillodd gymaint o fri fel canolfan dysg nes i Alfred, brenin Wessex, ofyn am gymorth oddi yma i adfywio dysg yn Wessex; ysgrifennodd Rhygyfarch ap Sulien fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ymhlith yr enwogion a gladdwyd ynddi mae Rhys ap Gruffudd, yr Arglwydd Rhys.Eglwys Gadeiriol Tyddewi (NPRN 306) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: saif yr eglwys gadeiriol mewn clos mawr â mur, a rennir gan afon Alun; mae gan y safle draddodiad o nawdd a hi oedd mynachlog Tyddewi yn yr Oesoedd Canol cynnar, o’r 7fed ganrif o leiaf; ysgrifennwyd anodau Lladin yma o’r 8fed ganrif; yn 885 gwahoddodd y Brenin Alfred Asser o Dyddewi i’w gylch o ysgolheigion, gan ddangos pwysigrwydd Tyddewi fel man dysg; gwelir cwlt Dewi yn Armes Prydein tua 930 ac ym Muchedd Dewi o ddiwedd yr 11eg ganrif; erbyn yr 11eg ganrif roedd yn gyrchfan pererinion sefydledig; un ar ddeg o ymosodiadau gan y Llychlynwyr rhwng 907 a 1091; cedwir naw maen cerfiedig o’r Oesoedd Canol cynnar yn yr eglwys; fe’i gelwir yn ‘archesgobaeth’ mewn ffynhonnell o’r 9fed ganrif; mae’r adeilad presennol gan mwyaf o 1180 hyd 1220; to corff cain o ddechrau’r 16eg ganrif; un o’r enghreifftiau Prydeinig cynharaf o drifforiwm a chlerestori ynghyd; yr adeilad eglwysig canoloesol pwysicaf yng Nghymru.
| Sefydlwyd | Gan Dewi, yn y 6ed ganrifFfynonellauEglwys Gadeiriol Tyddewi ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol dinas fechan Tyddewi, sedd Esgob Tyddewi; saif lle, yn ôl traddodiad, y sefydlwyd cymuned o fynachod gan Dewi ei hun yn y 6g; ymosodwyd arni lawer gwaith rhwng 645 a 1097, yn arbennig gan y Llychlynwyr, ond enillodd gymaint o fri fel canolfan dysg nes i Alfred, brenin Wessex, ofyn am gymorth oddi yma i adfywio dysg yn Wessex; ysgrifennodd Rhygyfarch ap Sulien fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ymhlith yr enwogion a gladdwyd ynddi mae Rhys ap Gruffudd, yr Arglwydd Rhys.St Davids Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Tyddewi, yn Nhyddewi, dinas leiaf Prydain, ger pwynt mwyaf gorllewinol Cymru; cymuned fynachaidd a sefydlwyd gan Dewi Sant, abad Mynyw; rhwng 645 a 1097 ymosodwyd arni lawer gwaith, ac eto roedd mor enwog fel canolfan ffydd a dysg nes i’r Brenin Alfred geisio cymorth o Dyddewi i adfer dysg Wessex; lladdwyd yr Esgob Morgeneu gan ysbeilwyr yn 999 a’r Esgob Abraham yn 1080, y mae ei garreg fedd gerfiedig, Carreg Abraham, i’w gweld yn arddangosfa’r eglwys ym Mhorth-y-Tŵr; daeth Gwilym Goncwerwr i weddïo yn 1081; ysgrifennodd Rhygyfarch ei Fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuodd yr Esgob Bernard, a benodwyd yn 1115, eglwys gadeiriol newydd; yn 1123 cyhoeddodd y Pab Calistus II fod ‘dwy bererindod i Dyddewi gystal ag un i Rufain, a thair cystal ag un i Jeriwsalem’; cysegrodd Bernard yr eglwys newydd yn 1131; daeth Harri II yn 1171; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ychwanegodd yr Esgob Gower (1328–1347) y groglofft a Llys yr Esgob; cododd yr Esgob Edward Vaughan (1509–1522) gapel y Drindod â’i do bwa gwyntyll; mae to’r corff a’i nenfwd derw Gwyddelig o 1530–1540; yn 1540 claddwyd Edmwnd Tudur, tad Harri VII, o flaen yr allor uchel; mae’r llawr yn codi bron bedwar metr o’r gorllewin i’r dwyrain; adferodd George Gilbert Scott yr adeilad yn 1862–1870; yn y 1950au arweiniodd pererindodau ieuenctid Cymry’r Groes lawer i wasanaeth yr eglwys; rhestredig Gradd I yn 1951; rhoddodd R. S. Thomas y darlleniad barddoniaeth cyntaf yn neuadd adferedig Coleg y Santes Fair yn 1966; yn 1982 rhoddodd y Frenhines Elizabeth II Gymun Brenhinol Dydd Iau Cablyd yma, y tro cyntaf y tu allan i Loegr; adferwyd statws dinas ar 1 Mehefin 1995; adferwyd y talcen gorllewinol â cherrig o chwarel Caerbwdi a ailagorwyd (1998), organ newydd (2000), deg cloch yn y porthdy Porth y Tŵr, ailgodwyd y clwystrau (2003–2007); ailgysegrwyd creirfa adferedig Dewi Sant ar Ddydd Gŵyl Dewi 2012. |
|---|---|
| Eglwys gadeiriol | Dechreuwyd 1181, gan mwyaf erbyn 1220FfynonellauSt Davids Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Tyddewi, yn Nhyddewi, dinas leiaf Prydain, ger pwynt mwyaf gorllewinol Cymru; cymuned fynachaidd a sefydlwyd gan Dewi Sant, abad Mynyw; rhwng 645 a 1097 ymosodwyd arni lawer gwaith, ac eto roedd mor enwog fel canolfan ffydd a dysg nes i’r Brenin Alfred geisio cymorth o Dyddewi i adfer dysg Wessex; lladdwyd yr Esgob Morgeneu gan ysbeilwyr yn 999 a’r Esgob Abraham yn 1080, y mae ei garreg fedd gerfiedig, Carreg Abraham, i’w gweld yn arddangosfa’r eglwys ym Mhorth-y-Tŵr; daeth Gwilym Goncwerwr i weddïo yn 1081; ysgrifennodd Rhygyfarch ei Fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuodd yr Esgob Bernard, a benodwyd yn 1115, eglwys gadeiriol newydd; yn 1123 cyhoeddodd y Pab Calistus II fod ‘dwy bererindod i Dyddewi gystal ag un i Rufain, a thair cystal ag un i Jeriwsalem’; cysegrodd Bernard yr eglwys newydd yn 1131; daeth Harri II yn 1171; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ychwanegodd yr Esgob Gower (1328–1347) y groglofft a Llys yr Esgob; cododd yr Esgob Edward Vaughan (1509–1522) gapel y Drindod â’i do bwa gwyntyll; mae to’r corff a’i nenfwd derw Gwyddelig o 1530–1540; yn 1540 claddwyd Edmwnd Tudur, tad Harri VII, o flaen yr allor uchel; mae’r llawr yn codi bron bedwar metr o’r gorllewin i’r dwyrain; adferodd George Gilbert Scott yr adeilad yn 1862–1870; yn y 1950au arweiniodd pererindodau ieuenctid Cymry’r Groes lawer i wasanaeth yr eglwys; rhestredig Gradd I yn 1951; rhoddodd R. S. Thomas y darlleniad barddoniaeth cyntaf yn neuadd adferedig Coleg y Santes Fair yn 1966; yn 1982 rhoddodd y Frenhines Elizabeth II Gymun Brenhinol Dydd Iau Cablyd yma, y tro cyntaf y tu allan i Loegr; adferwyd statws dinas ar 1 Mehefin 1995; adferwyd y talcen gorllewinol â cherrig o chwarel Caerbwdi a ailagorwyd (1998), organ newydd (2000), deg cloch yn y porthdy Porth y Tŵr, ailgodwyd y clwystrau (2003–2007); ailgysegrwyd creirfa adferedig Dewi Sant ar Ddydd Gŵyl Dewi 2012.Eglwys Gadeiriol Tyddewi (NPRN 306) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: saif yr eglwys gadeiriol mewn clos mawr â mur, a rennir gan afon Alun; mae gan y safle draddodiad o nawdd a hi oedd mynachlog Tyddewi yn yr Oesoedd Canol cynnar, o’r 7fed ganrif o leiaf; ysgrifennwyd anodau Lladin yma o’r 8fed ganrif; yn 885 gwahoddodd y Brenin Alfred Asser o Dyddewi i’w gylch o ysgolheigion, gan ddangos pwysigrwydd Tyddewi fel man dysg; gwelir cwlt Dewi yn Armes Prydein tua 930 ac ym Muchedd Dewi o ddiwedd yr 11eg ganrif; erbyn yr 11eg ganrif roedd yn gyrchfan pererinion sefydledig; un ar ddeg o ymosodiadau gan y Llychlynwyr rhwng 907 a 1091; cedwir naw maen cerfiedig o’r Oesoedd Canol cynnar yn yr eglwys; fe’i gelwir yn ‘archesgobaeth’ mewn ffynhonnell o’r 9fed ganrif; mae’r adeilad presennol gan mwyaf o 1180 hyd 1220; to corff cain o ddechrau’r 16eg ganrif; un o’r enghreifftiau Prydeinig cynharaf o drifforiwm a chlerestori ynghyd; yr adeilad eglwysig canoloesol pwysicaf yng Nghymru. |
| Dinas | Adferwyd y statws ar 1 Mehefin 1995FfynhonnellSt Davids Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Tyddewi, yn Nhyddewi, dinas leiaf Prydain, ger pwynt mwyaf gorllewinol Cymru; cymuned fynachaidd a sefydlwyd gan Dewi Sant, abad Mynyw; rhwng 645 a 1097 ymosodwyd arni lawer gwaith, ac eto roedd mor enwog fel canolfan ffydd a dysg nes i’r Brenin Alfred geisio cymorth o Dyddewi i adfer dysg Wessex; lladdwyd yr Esgob Morgeneu gan ysbeilwyr yn 999 a’r Esgob Abraham yn 1080, y mae ei garreg fedd gerfiedig, Carreg Abraham, i’w gweld yn arddangosfa’r eglwys ym Mhorth-y-Tŵr; daeth Gwilym Goncwerwr i weddïo yn 1081; ysgrifennodd Rhygyfarch ei Fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuodd yr Esgob Bernard, a benodwyd yn 1115, eglwys gadeiriol newydd; yn 1123 cyhoeddodd y Pab Calistus II fod ‘dwy bererindod i Dyddewi gystal ag un i Rufain, a thair cystal ag un i Jeriwsalem’; cysegrodd Bernard yr eglwys newydd yn 1131; daeth Harri II yn 1171; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ychwanegodd yr Esgob Gower (1328–1347) y groglofft a Llys yr Esgob; cododd yr Esgob Edward Vaughan (1509–1522) gapel y Drindod â’i do bwa gwyntyll; mae to’r corff a’i nenfwd derw Gwyddelig o 1530–1540; yn 1540 claddwyd Edmwnd Tudur, tad Harri VII, o flaen yr allor uchel; mae’r llawr yn codi bron bedwar metr o’r gorllewin i’r dwyrain; adferodd George Gilbert Scott yr adeilad yn 1862–1870; yn y 1950au arweiniodd pererindodau ieuenctid Cymry’r Groes lawer i wasanaeth yr eglwys; rhestredig Gradd I yn 1951; rhoddodd R. S. Thomas y darlleniad barddoniaeth cyntaf yn neuadd adferedig Coleg y Santes Fair yn 1966; yn 1982 rhoddodd y Frenhines Elizabeth II Gymun Brenhinol Dydd Iau Cablyd yma, y tro cyntaf y tu allan i Loegr; adferwyd statws dinas ar 1 Mehefin 1995; adferwyd y talcen gorllewinol â cherrig o chwarel Caerbwdi a ailagorwyd (1998), organ newydd (2000), deg cloch yn y porthdy Porth y Tŵr, ailgodwyd y clwystrau (2003–2007); ailgysegrwyd creirfa adferedig Dewi Sant ar Ddydd Gŵyl Dewi 2012. |
Mynyw
Yn Gymraeg gelwid y lle gyntaf yn Fynyw, yn Lladin Menevia, a Dewi oedd ei abad. Saif yr eglwys mewn clos mawr â mur wrth afon fechan Alun, ac am amser hir bu’n fan nawdd. Galwodd awdur o’r nawfed ganrif hi’n archesgobaeth hyd yn oed.FfynonellauSt Davids Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Tyddewi, yn Nhyddewi, dinas leiaf Prydain, ger pwynt mwyaf gorllewinol Cymru; cymuned fynachaidd a sefydlwyd gan Dewi Sant, abad Mynyw; rhwng 645 a 1097 ymosodwyd arni lawer gwaith, ac eto roedd mor enwog fel canolfan ffydd a dysg nes i’r Brenin Alfred geisio cymorth o Dyddewi i adfer dysg Wessex; lladdwyd yr Esgob Morgeneu gan ysbeilwyr yn 999 a’r Esgob Abraham yn 1080, y mae ei garreg fedd gerfiedig, Carreg Abraham, i’w gweld yn arddangosfa’r eglwys ym Mhorth-y-Tŵr; daeth Gwilym Goncwerwr i weddïo yn 1081; ysgrifennodd Rhygyfarch ei Fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuodd yr Esgob Bernard, a benodwyd yn 1115, eglwys gadeiriol newydd; yn 1123 cyhoeddodd y Pab Calistus II fod ‘dwy bererindod i Dyddewi gystal ag un i Rufain, a thair cystal ag un i Jeriwsalem’; cysegrodd Bernard yr eglwys newydd yn 1131; daeth Harri II yn 1171; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ychwanegodd yr Esgob Gower (1328–1347) y groglofft a Llys yr Esgob; cododd yr Esgob Edward Vaughan (1509–1522) gapel y Drindod â’i do bwa gwyntyll; mae to’r corff a’i nenfwd derw Gwyddelig o 1530–1540; yn 1540 claddwyd Edmwnd Tudur, tad Harri VII, o flaen yr allor uchel; mae’r llawr yn codi bron bedwar metr o’r gorllewin i’r dwyrain; adferodd George Gilbert Scott yr adeilad yn 1862–1870; yn y 1950au arweiniodd pererindodau ieuenctid Cymry’r Groes lawer i wasanaeth yr eglwys; rhestredig Gradd I yn 1951; rhoddodd R. S. Thomas y darlleniad barddoniaeth cyntaf yn neuadd adferedig Coleg y Santes Fair yn 1966; yn 1982 rhoddodd y Frenhines Elizabeth II Gymun Brenhinol Dydd Iau Cablyd yma, y tro cyntaf y tu allan i Loegr; adferwyd statws dinas ar 1 Mehefin 1995; adferwyd y talcen gorllewinol â cherrig o chwarel Caerbwdi a ailagorwyd (1998), organ newydd (2000), deg cloch yn y porthdy Porth y Tŵr, ailgodwyd y clwystrau (2003–2007); ailgysegrwyd creirfa adferedig Dewi Sant ar Ddydd Gŵyl Dewi 2012.Eglwys Gadeiriol Tyddewi (NPRN 306) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: saif yr eglwys gadeiriol mewn clos mawr â mur, a rennir gan afon Alun; mae gan y safle draddodiad o nawdd a hi oedd mynachlog Tyddewi yn yr Oesoedd Canol cynnar, o’r 7fed ganrif o leiaf; ysgrifennwyd anodau Lladin yma o’r 8fed ganrif; yn 885 gwahoddodd y Brenin Alfred Asser o Dyddewi i’w gylch o ysgolheigion, gan ddangos pwysigrwydd Tyddewi fel man dysg; gwelir cwlt Dewi yn Armes Prydein tua 930 ac ym Muchedd Dewi o ddiwedd yr 11eg ganrif; erbyn yr 11eg ganrif roedd yn gyrchfan pererinion sefydledig; un ar ddeg o ymosodiadau gan y Llychlynwyr rhwng 907 a 1091; cedwir naw maen cerfiedig o’r Oesoedd Canol cynnar yn yr eglwys; fe’i gelwir yn ‘archesgobaeth’ mewn ffynhonnell o’r 9fed ganrif; mae’r adeilad presennol gan mwyaf o 1180 hyd 1220; to corff cain o ddechrau’r 16eg ganrif; un o’r enghreifftiau Prydeinig cynharaf o drifforiwm a chlerestori ynghyd; yr adeilad eglwysig canoloesol pwysicaf yng Nghymru.
Tŷ dysg
Ysgrifennwyd anodau Lladin yma o’r wythfed ganrif. Roedd Tyddewi mor enwog am ddysg nes i’r Brenin Alfred o Wessex wahodd Asser o Dyddewi yn 885 i ymuno â’i gylch o ysgolheigion a helpu i adfywio dysg yn ei deyrnas. Tua 930 galwodd y gerdd fawr Armes Prydein ar enw Dewi, ac yn 1090 ysgrifennodd Rhygyfarch ap Sulien Fuchedd Ladin Dewi yma. Cedwir naw maen cerfiedig o’r Oesoedd Canol cynnar yn yr eglwys gadeiriol, yn eu plith Carreg Abraham.FfynonellauEglwys Gadeiriol Tyddewi (NPRN 306) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: saif yr eglwys gadeiriol mewn clos mawr â mur, a rennir gan afon Alun; mae gan y safle draddodiad o nawdd a hi oedd mynachlog Tyddewi yn yr Oesoedd Canol cynnar, o’r 7fed ganrif o leiaf; ysgrifennwyd anodau Lladin yma o’r 8fed ganrif; yn 885 gwahoddodd y Brenin Alfred Asser o Dyddewi i’w gylch o ysgolheigion, gan ddangos pwysigrwydd Tyddewi fel man dysg; gwelir cwlt Dewi yn Armes Prydein tua 930 ac ym Muchedd Dewi o ddiwedd yr 11eg ganrif; erbyn yr 11eg ganrif roedd yn gyrchfan pererinion sefydledig; un ar ddeg o ymosodiadau gan y Llychlynwyr rhwng 907 a 1091; cedwir naw maen cerfiedig o’r Oesoedd Canol cynnar yn yr eglwys; fe’i gelwir yn ‘archesgobaeth’ mewn ffynhonnell o’r 9fed ganrif; mae’r adeilad presennol gan mwyaf o 1180 hyd 1220; to corff cain o ddechrau’r 16eg ganrif; un o’r enghreifftiau Prydeinig cynharaf o drifforiwm a chlerestori ynghyd; yr adeilad eglwysig canoloesol pwysicaf yng Nghymru.St Davids Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Tyddewi, yn Nhyddewi, dinas leiaf Prydain, ger pwynt mwyaf gorllewinol Cymru; cymuned fynachaidd a sefydlwyd gan Dewi Sant, abad Mynyw; rhwng 645 a 1097 ymosodwyd arni lawer gwaith, ac eto roedd mor enwog fel canolfan ffydd a dysg nes i’r Brenin Alfred geisio cymorth o Dyddewi i adfer dysg Wessex; lladdwyd yr Esgob Morgeneu gan ysbeilwyr yn 999 a’r Esgob Abraham yn 1080, y mae ei garreg fedd gerfiedig, Carreg Abraham, i’w gweld yn arddangosfa’r eglwys ym Mhorth-y-Tŵr; daeth Gwilym Goncwerwr i weddïo yn 1081; ysgrifennodd Rhygyfarch ei Fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuodd yr Esgob Bernard, a benodwyd yn 1115, eglwys gadeiriol newydd; yn 1123 cyhoeddodd y Pab Calistus II fod ‘dwy bererindod i Dyddewi gystal ag un i Rufain, a thair cystal ag un i Jeriwsalem’; cysegrodd Bernard yr eglwys newydd yn 1131; daeth Harri II yn 1171; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ychwanegodd yr Esgob Gower (1328–1347) y groglofft a Llys yr Esgob; cododd yr Esgob Edward Vaughan (1509–1522) gapel y Drindod â’i do bwa gwyntyll; mae to’r corff a’i nenfwd derw Gwyddelig o 1530–1540; yn 1540 claddwyd Edmwnd Tudur, tad Harri VII, o flaen yr allor uchel; mae’r llawr yn codi bron bedwar metr o’r gorllewin i’r dwyrain; adferodd George Gilbert Scott yr adeilad yn 1862–1870; yn y 1950au arweiniodd pererindodau ieuenctid Cymry’r Groes lawer i wasanaeth yr eglwys; rhestredig Gradd I yn 1951; rhoddodd R. S. Thomas y darlleniad barddoniaeth cyntaf yn neuadd adferedig Coleg y Santes Fair yn 1966; yn 1982 rhoddodd y Frenhines Elizabeth II Gymun Brenhinol Dydd Iau Cablyd yma, y tro cyntaf y tu allan i Loegr; adferwyd statws dinas ar 1 Mehefin 1995; adferwyd y talcen gorllewinol â cherrig o chwarel Caerbwdi a ailagorwyd (1998), organ newydd (2000), deg cloch yn y porthdy Porth y Tŵr, ailgodwyd y clwystrau (2003–2007); ailgysegrwyd creirfa adferedig Dewi Sant ar Ddydd Gŵyl Dewi 2012.Eglwys Gadeiriol Tyddewi ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol dinas fechan Tyddewi, sedd Esgob Tyddewi; saif lle, yn ôl traddodiad, y sefydlwyd cymuned o fynachod gan Dewi ei hun yn y 6g; ymosodwyd arni lawer gwaith rhwng 645 a 1097, yn arbennig gan y Llychlynwyr, ond enillodd gymaint o fri fel canolfan dysg nes i Alfred, brenin Wessex, ofyn am gymorth oddi yma i adfywio dysg yn Wessex; ysgrifennodd Rhygyfarch ap Sulien fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ymhlith yr enwogion a gladdwyd ynddi mae Rhys ap Gruffudd, yr Arglwydd Rhys.
Drwy’r stormydd
Rhwng 907 a 1091 ymosododd y Llychlynwyr ar yr eglwys un ar ddeg o weithiau, ac yn 999 lladdasant yr Esgob Morgeneu. Bob tro cododd Tyddewi eto. Yn 1081 daeth Gwilym Goncwerwr yma i weddïo, a daeth Harri II yn 1171.FfynonellauEglwys Gadeiriol Tyddewi (NPRN 306) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: saif yr eglwys gadeiriol mewn clos mawr â mur, a rennir gan afon Alun; mae gan y safle draddodiad o nawdd a hi oedd mynachlog Tyddewi yn yr Oesoedd Canol cynnar, o’r 7fed ganrif o leiaf; ysgrifennwyd anodau Lladin yma o’r 8fed ganrif; yn 885 gwahoddodd y Brenin Alfred Asser o Dyddewi i’w gylch o ysgolheigion, gan ddangos pwysigrwydd Tyddewi fel man dysg; gwelir cwlt Dewi yn Armes Prydein tua 930 ac ym Muchedd Dewi o ddiwedd yr 11eg ganrif; erbyn yr 11eg ganrif roedd yn gyrchfan pererinion sefydledig; un ar ddeg o ymosodiadau gan y Llychlynwyr rhwng 907 a 1091; cedwir naw maen cerfiedig o’r Oesoedd Canol cynnar yn yr eglwys; fe’i gelwir yn ‘archesgobaeth’ mewn ffynhonnell o’r 9fed ganrif; mae’r adeilad presennol gan mwyaf o 1180 hyd 1220; to corff cain o ddechrau’r 16eg ganrif; un o’r enghreifftiau Prydeinig cynharaf o drifforiwm a chlerestori ynghyd; yr adeilad eglwysig canoloesol pwysicaf yng Nghymru.St Davids Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Tyddewi, yn Nhyddewi, dinas leiaf Prydain, ger pwynt mwyaf gorllewinol Cymru; cymuned fynachaidd a sefydlwyd gan Dewi Sant, abad Mynyw; rhwng 645 a 1097 ymosodwyd arni lawer gwaith, ac eto roedd mor enwog fel canolfan ffydd a dysg nes i’r Brenin Alfred geisio cymorth o Dyddewi i adfer dysg Wessex; lladdwyd yr Esgob Morgeneu gan ysbeilwyr yn 999 a’r Esgob Abraham yn 1080, y mae ei garreg fedd gerfiedig, Carreg Abraham, i’w gweld yn arddangosfa’r eglwys ym Mhorth-y-Tŵr; daeth Gwilym Goncwerwr i weddïo yn 1081; ysgrifennodd Rhygyfarch ei Fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuodd yr Esgob Bernard, a benodwyd yn 1115, eglwys gadeiriol newydd; yn 1123 cyhoeddodd y Pab Calistus II fod ‘dwy bererindod i Dyddewi gystal ag un i Rufain, a thair cystal ag un i Jeriwsalem’; cysegrodd Bernard yr eglwys newydd yn 1131; daeth Harri II yn 1171; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ychwanegodd yr Esgob Gower (1328–1347) y groglofft a Llys yr Esgob; cododd yr Esgob Edward Vaughan (1509–1522) gapel y Drindod â’i do bwa gwyntyll; mae to’r corff a’i nenfwd derw Gwyddelig o 1530–1540; yn 1540 claddwyd Edmwnd Tudur, tad Harri VII, o flaen yr allor uchel; mae’r llawr yn codi bron bedwar metr o’r gorllewin i’r dwyrain; adferodd George Gilbert Scott yr adeilad yn 1862–1870; yn y 1950au arweiniodd pererindodau ieuenctid Cymry’r Groes lawer i wasanaeth yr eglwys; rhestredig Gradd I yn 1951; rhoddodd R. S. Thomas y darlleniad barddoniaeth cyntaf yn neuadd adferedig Coleg y Santes Fair yn 1966; yn 1982 rhoddodd y Frenhines Elizabeth II Gymun Brenhinol Dydd Iau Cablyd yma, y tro cyntaf y tu allan i Loegr; adferwyd statws dinas ar 1 Mehefin 1995; adferwyd y talcen gorllewinol â cherrig o chwarel Caerbwdi a ailagorwyd (1998), organ newydd (2000), deg cloch yn y porthdy Porth y Tŵr, ailgodwyd y clwystrau (2003–2007); ailgysegrwyd creirfa adferedig Dewi Sant ar Ddydd Gŵyl Dewi 2012.
Dwy bererindod gystal â Rhufain
Yn 1123 cyhoeddodd y Pab Calistus II fod dwy bererindod i Dyddewi gystal ag un i Rufain, a thair gystal ag un i Jeriwsalem. Am ganrifoedd cerddodd pererinion ffyrdd Cymru at greirfa Dewi, a bendithiwyd y greirfa adferedig eto ar Ddydd Gŵyl Dewi 2012.FfynhonnellSt Davids Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Tyddewi, yn Nhyddewi, dinas leiaf Prydain, ger pwynt mwyaf gorllewinol Cymru; cymuned fynachaidd a sefydlwyd gan Dewi Sant, abad Mynyw; rhwng 645 a 1097 ymosodwyd arni lawer gwaith, ac eto roedd mor enwog fel canolfan ffydd a dysg nes i’r Brenin Alfred geisio cymorth o Dyddewi i adfer dysg Wessex; lladdwyd yr Esgob Morgeneu gan ysbeilwyr yn 999 a’r Esgob Abraham yn 1080, y mae ei garreg fedd gerfiedig, Carreg Abraham, i’w gweld yn arddangosfa’r eglwys ym Mhorth-y-Tŵr; daeth Gwilym Goncwerwr i weddïo yn 1081; ysgrifennodd Rhygyfarch ei Fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuodd yr Esgob Bernard, a benodwyd yn 1115, eglwys gadeiriol newydd; yn 1123 cyhoeddodd y Pab Calistus II fod ‘dwy bererindod i Dyddewi gystal ag un i Rufain, a thair cystal ag un i Jeriwsalem’; cysegrodd Bernard yr eglwys newydd yn 1131; daeth Harri II yn 1171; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ychwanegodd yr Esgob Gower (1328–1347) y groglofft a Llys yr Esgob; cododd yr Esgob Edward Vaughan (1509–1522) gapel y Drindod â’i do bwa gwyntyll; mae to’r corff a’i nenfwd derw Gwyddelig o 1530–1540; yn 1540 claddwyd Edmwnd Tudur, tad Harri VII, o flaen yr allor uchel; mae’r llawr yn codi bron bedwar metr o’r gorllewin i’r dwyrain; adferodd George Gilbert Scott yr adeilad yn 1862–1870; yn y 1950au arweiniodd pererindodau ieuenctid Cymry’r Groes lawer i wasanaeth yr eglwys; rhestredig Gradd I yn 1951; rhoddodd R. S. Thomas y darlleniad barddoniaeth cyntaf yn neuadd adferedig Coleg y Santes Fair yn 1966; yn 1982 rhoddodd y Frenhines Elizabeth II Gymun Brenhinol Dydd Iau Cablyd yma, y tro cyntaf y tu allan i Loegr; adferwyd statws dinas ar 1 Mehefin 1995; adferwyd y talcen gorllewinol â cherrig o chwarel Caerbwdi a ailagorwyd (1998), organ newydd (2000), deg cloch yn y porthdy Porth y Tŵr, ailgodwyd y clwystrau (2003–2007); ailgysegrwyd creirfa adferedig Dewi Sant ar Ddydd Gŵyl Dewi 2012.
Yr eglwys gadeiriol
Dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181. Mae ei llawr yn codi bron bedwar metr o’r gorllewin i’r dwyrain, ac mae ynddi un o’r enghreifftiau cynharaf ym Mhrydain o drifforiwm a chlerestori ynghyd. Ychwanegodd yr Esgob Henry de Gower y groglofft a Llys mawr yr Esgob yn y bedwaredd ganrif ar ddeg, a chododd yr Esgob Edward Vaughan gapel y Drindod â’i do bwa gwyntyll. Mae nenfwd derw Gwyddelig y corff o’r 1530au.FfynonellauSt Davids Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Tyddewi, yn Nhyddewi, dinas leiaf Prydain, ger pwynt mwyaf gorllewinol Cymru; cymuned fynachaidd a sefydlwyd gan Dewi Sant, abad Mynyw; rhwng 645 a 1097 ymosodwyd arni lawer gwaith, ac eto roedd mor enwog fel canolfan ffydd a dysg nes i’r Brenin Alfred geisio cymorth o Dyddewi i adfer dysg Wessex; lladdwyd yr Esgob Morgeneu gan ysbeilwyr yn 999 a’r Esgob Abraham yn 1080, y mae ei garreg fedd gerfiedig, Carreg Abraham, i’w gweld yn arddangosfa’r eglwys ym Mhorth-y-Tŵr; daeth Gwilym Goncwerwr i weddïo yn 1081; ysgrifennodd Rhygyfarch ei Fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuodd yr Esgob Bernard, a benodwyd yn 1115, eglwys gadeiriol newydd; yn 1123 cyhoeddodd y Pab Calistus II fod ‘dwy bererindod i Dyddewi gystal ag un i Rufain, a thair cystal ag un i Jeriwsalem’; cysegrodd Bernard yr eglwys newydd yn 1131; daeth Harri II yn 1171; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ychwanegodd yr Esgob Gower (1328–1347) y groglofft a Llys yr Esgob; cododd yr Esgob Edward Vaughan (1509–1522) gapel y Drindod â’i do bwa gwyntyll; mae to’r corff a’i nenfwd derw Gwyddelig o 1530–1540; yn 1540 claddwyd Edmwnd Tudur, tad Harri VII, o flaen yr allor uchel; mae’r llawr yn codi bron bedwar metr o’r gorllewin i’r dwyrain; adferodd George Gilbert Scott yr adeilad yn 1862–1870; yn y 1950au arweiniodd pererindodau ieuenctid Cymry’r Groes lawer i wasanaeth yr eglwys; rhestredig Gradd I yn 1951; rhoddodd R. S. Thomas y darlleniad barddoniaeth cyntaf yn neuadd adferedig Coleg y Santes Fair yn 1966; yn 1982 rhoddodd y Frenhines Elizabeth II Gymun Brenhinol Dydd Iau Cablyd yma, y tro cyntaf y tu allan i Loegr; adferwyd statws dinas ar 1 Mehefin 1995; adferwyd y talcen gorllewinol â cherrig o chwarel Caerbwdi a ailagorwyd (1998), organ newydd (2000), deg cloch yn y porthdy Porth y Tŵr, ailgodwyd y clwystrau (2003–2007); ailgysegrwyd creirfa adferedig Dewi Sant ar Ddydd Gŵyl Dewi 2012.Eglwys Gadeiriol Tyddewi (NPRN 306) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: saif yr eglwys gadeiriol mewn clos mawr â mur, a rennir gan afon Alun; mae gan y safle draddodiad o nawdd a hi oedd mynachlog Tyddewi yn yr Oesoedd Canol cynnar, o’r 7fed ganrif o leiaf; ysgrifennwyd anodau Lladin yma o’r 8fed ganrif; yn 885 gwahoddodd y Brenin Alfred Asser o Dyddewi i’w gylch o ysgolheigion, gan ddangos pwysigrwydd Tyddewi fel man dysg; gwelir cwlt Dewi yn Armes Prydein tua 930 ac ym Muchedd Dewi o ddiwedd yr 11eg ganrif; erbyn yr 11eg ganrif roedd yn gyrchfan pererinion sefydledig; un ar ddeg o ymosodiadau gan y Llychlynwyr rhwng 907 a 1091; cedwir naw maen cerfiedig o’r Oesoedd Canol cynnar yn yr eglwys; fe’i gelwir yn ‘archesgobaeth’ mewn ffynhonnell o’r 9fed ganrif; mae’r adeilad presennol gan mwyaf o 1180 hyd 1220; to corff cain o ddechrau’r 16eg ganrif; un o’r enghreifftiau Prydeinig cynharaf o drifforiwm a chlerestori ynghyd; yr adeilad eglwysig canoloesol pwysicaf yng Nghymru.
Tywysogion yn gorffwys
Claddwyd yr Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth, yma, ac yn 1540 gosodwyd Edmwnd Tudur, tad Harri VII, o flaen yr allor uchel. Yn 1982 rhoddodd y Frenhines y Cymun Brenhinol yma, y tro cyntaf erioed i’r seremoni gael ei chynnal y tu allan i Loegr.FfynonellauEglwys Gadeiriol Tyddewi ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol dinas fechan Tyddewi, sedd Esgob Tyddewi; saif lle, yn ôl traddodiad, y sefydlwyd cymuned o fynachod gan Dewi ei hun yn y 6g; ymosodwyd arni lawer gwaith rhwng 645 a 1097, yn arbennig gan y Llychlynwyr, ond enillodd gymaint o fri fel canolfan dysg nes i Alfred, brenin Wessex, ofyn am gymorth oddi yma i adfywio dysg yn Wessex; ysgrifennodd Rhygyfarch ap Sulien fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ymhlith yr enwogion a gladdwyd ynddi mae Rhys ap Gruffudd, yr Arglwydd Rhys.St Davids Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Tyddewi, yn Nhyddewi, dinas leiaf Prydain, ger pwynt mwyaf gorllewinol Cymru; cymuned fynachaidd a sefydlwyd gan Dewi Sant, abad Mynyw; rhwng 645 a 1097 ymosodwyd arni lawer gwaith, ac eto roedd mor enwog fel canolfan ffydd a dysg nes i’r Brenin Alfred geisio cymorth o Dyddewi i adfer dysg Wessex; lladdwyd yr Esgob Morgeneu gan ysbeilwyr yn 999 a’r Esgob Abraham yn 1080, y mae ei garreg fedd gerfiedig, Carreg Abraham, i’w gweld yn arddangosfa’r eglwys ym Mhorth-y-Tŵr; daeth Gwilym Goncwerwr i weddïo yn 1081; ysgrifennodd Rhygyfarch ei Fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuodd yr Esgob Bernard, a benodwyd yn 1115, eglwys gadeiriol newydd; yn 1123 cyhoeddodd y Pab Calistus II fod ‘dwy bererindod i Dyddewi gystal ag un i Rufain, a thair cystal ag un i Jeriwsalem’; cysegrodd Bernard yr eglwys newydd yn 1131; daeth Harri II yn 1171; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ychwanegodd yr Esgob Gower (1328–1347) y groglofft a Llys yr Esgob; cododd yr Esgob Edward Vaughan (1509–1522) gapel y Drindod â’i do bwa gwyntyll; mae to’r corff a’i nenfwd derw Gwyddelig o 1530–1540; yn 1540 claddwyd Edmwnd Tudur, tad Harri VII, o flaen yr allor uchel; mae’r llawr yn codi bron bedwar metr o’r gorllewin i’r dwyrain; adferodd George Gilbert Scott yr adeilad yn 1862–1870; yn y 1950au arweiniodd pererindodau ieuenctid Cymry’r Groes lawer i wasanaeth yr eglwys; rhestredig Gradd I yn 1951; rhoddodd R. S. Thomas y darlleniad barddoniaeth cyntaf yn neuadd adferedig Coleg y Santes Fair yn 1966; yn 1982 rhoddodd y Frenhines Elizabeth II Gymun Brenhinol Dydd Iau Cablyd yma, y tro cyntaf y tu allan i Loegr; adferwyd statws dinas ar 1 Mehefin 1995; adferwyd y talcen gorllewinol â cherrig o chwarel Caerbwdi a ailagorwyd (1998), organ newydd (2000), deg cloch yn y porthdy Porth y Tŵr, ailgodwyd y clwystrau (2003–2007); ailgysegrwyd creirfa adferedig Dewi Sant ar Ddydd Gŵyl Dewi 2012.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ddoe a heddiw


Eglwys Dewi Sant yn ei phant ger y môr, wedi’i darlunio ar 5 Ebrill 1740. Adferwyd yr eglwys gadeiriol gan George Gilbert Scott o’r 1860au ymlaen, ac mae Llys yr Esgob mawr wrth ei hochr yng ngofal Cadw heddiw.
Ddoe: yr eglwys gadeiriol a Llys yr Esgob o’r de-ddwyrain · Samuel and Nathaniel Buck, CC0, Wikimedia CommonsHeddiw: yr eglwys gadeiriol a’r llys o’r de-ddwyrain · Christopher Hilton, CC BY-SA 2.0, Wikimedia CommonsY stori lawn
Erthygl · 20 munYr awduron a gofnododd Gymru gynnar
O Gildas yn Llanilltud Fawr hyd Gerallt Gymro ar y ffordd yn 1188: y mynachod, yr ysgolheigion a’r storïwyr a ysgrifennodd hanes y Brythoniaid, bucheddau’r saint, gweithredoedd y brenhinoedd a’r chwedlau cyntaf am Arthur, a’r copïwyr a gadwodd y cwbl.
Erthygl · 11 munPadrig Sant, y Brython o Gymru
Brython oedd nawddsant Iwerddon, mab i ddiacon a gipiwyd o’i gartref gan ysbeilwyr o Iwerddon yn un ar bymtheg oed. Mae traddodiad Cymru yn dal mai yng Nghymru yr oedd ei gartref, ym Manwen ym mlaen cwm Dulais. Ei eiriau ei hun, hawliau Cymru, a’r lleill.
Erthygl · 13 munY Tywysog Rhys ap Gruffudd: yr Arglwydd Rhys a’r eisteddfod gyntaf
Yn amddifad yn fachgen, enillodd Rhys ap Gruffudd deyrnas gyfan Deheubarth yn ôl oddi ar y Normaniaid, safodd gydag Owain Gwynedd yn erbyn Harri II, rheolodd dde Cymru am ddeugain mlynedd, ac adeg y Nadolig 1176 cynhaliodd yr eisteddfod gyntaf yn ei gastell yn Aberteifi.
Erthygl · 12 munNest ferch Rhys: tywysoges Deheubarth a mam y Geraldiaid
Bu merch brenin olaf Deheubarth fyw drwy goncwest Normanaidd y de, achubodd fywyd ei gŵr ar noson o dân yng Nghenarth Bychan, a daeth yn fam i deulu a enillodd Iwerddon ac a roddodd Gerallt Gymro i Gymru.
Erthygl · 11 munJoseff o Arimathea yn dod i Brydain
Y gŵr cyfoethog a osododd Grist yn ei fedd ei hun, a’r traddodiad iddo ddod at y Brythoniaid yn Ynys Wydrin yn OC 63 a chodi eglwys gyntaf Prydain. Dewi Sant, y Ddraenen Sanctaidd, y Greal, a’r cwpan a ddaeth i Gymru.
Erthygl · 16 munCristnogion cyntaf Prydain
Ysgrifennodd Gildas i ffydd Crist gyrraedd yr ynys hon ym mlynyddoedd olaf yr Ymerawdwr Tiberius, cyn OC 37. Y tystion, traddodiadau Joseff, Brân a Lleurwg, y merthyron, a’r eglwys Frythonig a oedd yn hen cyn i Awstin ddod.
Beth ddigwyddodd yma
Marw Dewi Sant (cronicl cynnar:Annales Cambriae, y 10fed ganrif)
Bu farw Dewi, yn ôl traddodiad ar 1 Mawrth, yn ei fynachlog, lle saif Tyddewi heddiw, dinas leiaf Prydain.
Marw Dewi SantAsser yn ysgrifennu buchedd Alffred (wedi’i gofnodi)
Mae Asser, ysgolhaig o Dyddewi, yn ysgrifennu buchedd Alffred Fawr, yr ymunodd â’i lys. Dyma’r cofiant cyntaf i frenin o Sais.
Asser yn ysgrifennu buchedd AlffredAnnales Cambriae (wedi’i gofnodi)
Yn Nhyddewi, mae mynachod yn casglu Annales Cambriae ynghyd, cofnod blwyddyn wrth flwyddyn sy’n enwi Arthur ym Maddon a Chamlan.
Annales CambriaeSulien Ddoeth (wedi’i gofnodi)
Mae Sulien, ysgolhaig a fu’n astudio yn Iwerddon ac a fu’n dysgu yn Llanbadarn Fawr, yn dod yn Esgob Tyddewi. Mae ei feibion yn gwneud Llanbadarn yn ganolfan dysg.
Sulien DdoethGwilym yn Nhyddewi (wedi’i gofnodi)
Daw Gwilym Goncwerwr i Dyddewi yn bererin, ac mae’n cwrdd â Rhys ap Tewdwr, y mae’n ei gydnabod yn frenin Deheubarth.
Gwilym yn NhyddewiBuchedd Dewi (wedi’i gofnodi)
Mae Rhygyfarch, mab yr Esgob Sulien o Dyddewi, yn ysgrifennu Buchedd Dewi, gyda geiriau olaf Dewi: ‘gwnewch y pethau bychain’.
Buchedd DewiMarw’r Arglwydd Rhys
Mae’r Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth, noddwr beirdd ac Ystrad Fflur, yn marw ac yn cael ei gladdu yn Nhyddewi.
Marw’r Arglwydd RhysLlys yr Esgob yn Nhyddewi
Mae’r Esgob Henry de Gower yn codi Llys mawr yr Esgob ger yr eglwys gadeiriol yn Nhyddewi, gyda’i fylchfuriau bwaog.
Llys yr Esgob yn Nhyddewi
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Lleoedd sanctaidd
0 / 8Llwybrau pererinion, ffynhonnau sanctaidd ac ynys yr ugain mil o seintiau.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
















