
Cymru Glyndŵr
Castell y Waun
Castell y gororau o’r 1290au ar ymyl Dyffryn Ceiriog, cartref teulu Myddelton am dros 400 mlynedd o 1595. Mae rhan o Glawdd Offa yn rhedeg drwy’r parc.
Llun: Tyrau crwn a bylchfuriau Castell y Waun · DeFacto, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Castell y Waun: castell y waun
Castell y Waun
- Castell castell
- y y fannod
- Waun gwauno gwaun (treiglad meddal: g → –)
Mae Castell y Waun yn gwarchod mynedfa Dyffryn Ceiriog, yn agos at y ffin. Fe’i dechreuwyd yn y 1290au yn gastell y Mers, a thyfodd yn blasty mawr, â Chlawdd Offa’n rhedeg drwy ei barc a maes brwydr Crogen gerllaw.FfynonellauChirk Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell y Waun, castell rhestredig Gradd I ger y Waun, ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; codwyd gan Roger Mortimer de Chirk yn y 1290au, yn gwarchod mynedfa Dyffryn Ceiriog, canolfan arglwyddiaeth y Mers yn y Waun; prynodd Syr Thomas Myddelton ef am £5,000; dymchwelwyd yn rhannol yn y Rhyfel Cartref a’i ailgodi; bu teulu Myddelton yn byw yno hyd 2004; o cyn y Rhyfel Byd Cyntaf hyd wedi’r Ail fe’i prydleswyd gan Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden, noddwr nodedig i’r celfyddydau a hyrwyddwr diwylliant Cymru; gosodwyd y parc gyntaf yn barc ceirw yn y 14eg ganrif; erbyn 1719 roedd gan y blaengwrt gatiau a sgrin haearn gyr godidog gan Robert a John Davies o’r Bers; ail-luniodd William Emes y parc yn y 1760au a’r 1770au; mae Clawdd Offa yn mynd o fewn 200 llath i’r castell, a chafodd cloddio gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys olion sylweddol o’i ffos a’i glawdd, wedi’u cadw’n rhannol gan y parcdir; mae Derwen Adwy’r Beddau, 300 llath o’r castell, yn nodi safle brwydr Crogen yn 1165; mae’r parc a’r gerddi’n Radd I ar gofrestr Cadw/ICOMOS.Chirk Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 145757): credir i’r gwaith ddechrau yn negawd olaf y 13eg ganrif wedi i Edward I roi arglwyddiaeth y Waun i Roger Mortimer; roedd y cynllun yn fwy na’r hyn a godwyd, â thyrau crwn ar y corneli a thyrau hanner crwn ar hyd y muriau, fel Harlech a Biwmares, ond nid yw’r tyrau’n codi’n uwch na’r llenfuriau; adferwyd wedi’r Rhyfel Cartref, ag oriel hir y mae ei cherfiadau pren o 1678 gan Thomas Dugdale; trodd gwaith diweddarach gan Joseph Turner yn y 1760au a’r 1770au, gan A. W. N. ac E. W. Pugin yn y 1840au a’r 1850au a chan Syr Arthur Blomfield yn y 1890au ef yn blasty godidog; gerddi a pharcdir a luniwyd gan William Emes o 1764; mae gatiau’r parc o 1719 yn arbennig o gywrain; goleuai gwaith nwy 1857 y castell a’r ystad.
| Dechreuwyd | Y 1290auFfynonellauChirk Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell y Waun, castell rhestredig Gradd I ger y Waun, ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; codwyd gan Roger Mortimer de Chirk yn y 1290au, yn gwarchod mynedfa Dyffryn Ceiriog, canolfan arglwyddiaeth y Mers yn y Waun; prynodd Syr Thomas Myddelton ef am £5,000; dymchwelwyd yn rhannol yn y Rhyfel Cartref a’i ailgodi; bu teulu Myddelton yn byw yno hyd 2004; o cyn y Rhyfel Byd Cyntaf hyd wedi’r Ail fe’i prydleswyd gan Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden, noddwr nodedig i’r celfyddydau a hyrwyddwr diwylliant Cymru; gosodwyd y parc gyntaf yn barc ceirw yn y 14eg ganrif; erbyn 1719 roedd gan y blaengwrt gatiau a sgrin haearn gyr godidog gan Robert a John Davies o’r Bers; ail-luniodd William Emes y parc yn y 1760au a’r 1770au; mae Clawdd Offa yn mynd o fewn 200 llath i’r castell, a chafodd cloddio gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys olion sylweddol o’i ffos a’i glawdd, wedi’u cadw’n rhannol gan y parcdir; mae Derwen Adwy’r Beddau, 300 llath o’r castell, yn nodi safle brwydr Crogen yn 1165; mae’r parc a’r gerddi’n Radd I ar gofrestr Cadw/ICOMOS.Chirk Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 145757): credir i’r gwaith ddechrau yn negawd olaf y 13eg ganrif wedi i Edward I roi arglwyddiaeth y Waun i Roger Mortimer; roedd y cynllun yn fwy na’r hyn a godwyd, â thyrau crwn ar y corneli a thyrau hanner crwn ar hyd y muriau, fel Harlech a Biwmares, ond nid yw’r tyrau’n codi’n uwch na’r llenfuriau; adferwyd wedi’r Rhyfel Cartref, ag oriel hir y mae ei cherfiadau pren o 1678 gan Thomas Dugdale; trodd gwaith diweddarach gan Joseph Turner yn y 1760au a’r 1770au, gan A. W. N. ac E. W. Pugin yn y 1840au a’r 1850au a chan Syr Arthur Blomfield yn y 1890au ef yn blasty godidog; gerddi a pharcdir a luniwyd gan William Emes o 1764; mae gatiau’r parc o 1719 yn arbennig o gywrain; goleuai gwaith nwy 1857 y castell a’r ystad. |
|---|---|
| Gatiau Davies | 1719FfynonellauChirk Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell y Waun, castell rhestredig Gradd I ger y Waun, ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; codwyd gan Roger Mortimer de Chirk yn y 1290au, yn gwarchod mynedfa Dyffryn Ceiriog, canolfan arglwyddiaeth y Mers yn y Waun; prynodd Syr Thomas Myddelton ef am £5,000; dymchwelwyd yn rhannol yn y Rhyfel Cartref a’i ailgodi; bu teulu Myddelton yn byw yno hyd 2004; o cyn y Rhyfel Byd Cyntaf hyd wedi’r Ail fe’i prydleswyd gan Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden, noddwr nodedig i’r celfyddydau a hyrwyddwr diwylliant Cymru; gosodwyd y parc gyntaf yn barc ceirw yn y 14eg ganrif; erbyn 1719 roedd gan y blaengwrt gatiau a sgrin haearn gyr godidog gan Robert a John Davies o’r Bers; ail-luniodd William Emes y parc yn y 1760au a’r 1770au; mae Clawdd Offa yn mynd o fewn 200 llath i’r castell, a chafodd cloddio gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys olion sylweddol o’i ffos a’i glawdd, wedi’u cadw’n rhannol gan y parcdir; mae Derwen Adwy’r Beddau, 300 llath o’r castell, yn nodi safle brwydr Crogen yn 1165; mae’r parc a’r gerddi’n Radd I ar gofrestr Cadw/ICOMOS.Chirk Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 145757): credir i’r gwaith ddechrau yn negawd olaf y 13eg ganrif wedi i Edward I roi arglwyddiaeth y Waun i Roger Mortimer; roedd y cynllun yn fwy na’r hyn a godwyd, â thyrau crwn ar y corneli a thyrau hanner crwn ar hyd y muriau, fel Harlech a Biwmares, ond nid yw’r tyrau’n codi’n uwch na’r llenfuriau; adferwyd wedi’r Rhyfel Cartref, ag oriel hir y mae ei cherfiadau pren o 1678 gan Thomas Dugdale; trodd gwaith diweddarach gan Joseph Turner yn y 1760au a’r 1770au, gan A. W. N. ac E. W. Pugin yn y 1840au a’r 1850au a chan Syr Arthur Blomfield yn y 1890au ef yn blasty godidog; gerddi a pharcdir a luniwyd gan William Emes o 1764; mae gatiau’r parc o 1719 yn arbennig o gywrain; goleuai gwaith nwy 1857 y castell a’r ystad. |
| Parc a gerddi | Gradd I; Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 2011FfynonellauChirk Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell y Waun, castell rhestredig Gradd I ger y Waun, ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; codwyd gan Roger Mortimer de Chirk yn y 1290au, yn gwarchod mynedfa Dyffryn Ceiriog, canolfan arglwyddiaeth y Mers yn y Waun; prynodd Syr Thomas Myddelton ef am £5,000; dymchwelwyd yn rhannol yn y Rhyfel Cartref a’i ailgodi; bu teulu Myddelton yn byw yno hyd 2004; o cyn y Rhyfel Byd Cyntaf hyd wedi’r Ail fe’i prydleswyd gan Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden, noddwr nodedig i’r celfyddydau a hyrwyddwr diwylliant Cymru; gosodwyd y parc gyntaf yn barc ceirw yn y 14eg ganrif; erbyn 1719 roedd gan y blaengwrt gatiau a sgrin haearn gyr godidog gan Robert a John Davies o’r Bers; ail-luniodd William Emes y parc yn y 1760au a’r 1770au; mae Clawdd Offa yn mynd o fewn 200 llath i’r castell, a chafodd cloddio gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys olion sylweddol o’i ffos a’i glawdd, wedi’u cadw’n rhannol gan y parcdir; mae Derwen Adwy’r Beddau, 300 llath o’r castell, yn nodi safle brwydr Crogen yn 1165; mae’r parc a’r gerddi’n Radd I ar gofrestr Cadw/ICOMOS.Castell y Waun ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: saif Castell y Waun ger y Waun ym Mwrdeistref Sirol Wrecsam; mae’r castell a’i erddi nodedig yn rhan o barcdir eang Ystad y Waun, sy’n ardal gadwraeth; mae Castell y Waun a’i barcdir yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 28 Gorffennaf 2011, 308.54 hectar, a Chyfoeth Naturiol Cymru sy’n gyfrifol amdano. |
Crogen ac Adwy’r Beddau
Yn 1165 cododd Owain Gwynedd lu Cymreig unedig yng Nghorwen, gyda Rhys ap Gruffudd, Iorwerth Goch ac Owain Cyfeiliog, ac ymosododd milwyr Cymreig ar fyddin Harri II yn Nyffryn Ceiriog; rhoddodd Harri’r gorau i’w ymgyrch. Mae Derwen Adwy’r Beddau, 300 llath o’r castell, yn nodi safle brwydr Crogen.FfynonellauBattle of Crogen ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1165 casglodd Harri II fyddin fawr yn Amwythig; cododd Owain Gwynedd lu unedig yng Nghorwen, gyda Rhys ap Gruffudd, Iorwerth Goch ac Owain Cyfeiliog; torrodd Harri goed yn Nyffryn Ceiriog, lle ymosododd milwyr Cymreig ar ei fyddin; cysylltir y lle ag Adwy’r Beddau; ar y Berwyn, medd y Brut, gorthrymwyd y fyddin gan dymestl gref o wynt a llifogydd mawr o law; aeth Harri’n ôl i Amwythig a pheri dallu dau ar hugain o wystlon, dau ohonynt yn feibion i Owain; yna rhoddodd y gorau i’r ymgyrch.Chirk Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell y Waun, castell rhestredig Gradd I ger y Waun, ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; codwyd gan Roger Mortimer de Chirk yn y 1290au, yn gwarchod mynedfa Dyffryn Ceiriog, canolfan arglwyddiaeth y Mers yn y Waun; prynodd Syr Thomas Myddelton ef am £5,000; dymchwelwyd yn rhannol yn y Rhyfel Cartref a’i ailgodi; bu teulu Myddelton yn byw yno hyd 2004; o cyn y Rhyfel Byd Cyntaf hyd wedi’r Ail fe’i prydleswyd gan Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden, noddwr nodedig i’r celfyddydau a hyrwyddwr diwylliant Cymru; gosodwyd y parc gyntaf yn barc ceirw yn y 14eg ganrif; erbyn 1719 roedd gan y blaengwrt gatiau a sgrin haearn gyr godidog gan Robert a John Davies o’r Bers; ail-luniodd William Emes y parc yn y 1760au a’r 1770au; mae Clawdd Offa yn mynd o fewn 200 llath i’r castell, a chafodd cloddio gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys olion sylweddol o’i ffos a’i glawdd, wedi’u cadw’n rhannol gan y parcdir; mae Derwen Adwy’r Beddau, 300 llath o’r castell, yn nodi safle brwydr Crogen yn 1165; mae’r parc a’r gerddi’n Radd I ar gofrestr Cadw/ICOMOS.
Clawdd Offa
Mae Clawdd Offa yn mynd o fewn 200 llath i’r castell, ac mae’r parcdir wedi helpu i’w gadw: cafodd cloddio gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys olion sylweddol o’i ffos a’i glawdd yma, a dyddiwyd un rhan yn y Waun i rhwng 430 a 652.FfynonellauChirk Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell y Waun, castell rhestredig Gradd I ger y Waun, ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; codwyd gan Roger Mortimer de Chirk yn y 1290au, yn gwarchod mynedfa Dyffryn Ceiriog, canolfan arglwyddiaeth y Mers yn y Waun; prynodd Syr Thomas Myddelton ef am £5,000; dymchwelwyd yn rhannol yn y Rhyfel Cartref a’i ailgodi; bu teulu Myddelton yn byw yno hyd 2004; o cyn y Rhyfel Byd Cyntaf hyd wedi’r Ail fe’i prydleswyd gan Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden, noddwr nodedig i’r celfyddydau a hyrwyddwr diwylliant Cymru; gosodwyd y parc gyntaf yn barc ceirw yn y 14eg ganrif; erbyn 1719 roedd gan y blaengwrt gatiau a sgrin haearn gyr godidog gan Robert a John Davies o’r Bers; ail-luniodd William Emes y parc yn y 1760au a’r 1770au; mae Clawdd Offa yn mynd o fewn 200 llath i’r castell, a chafodd cloddio gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys olion sylweddol o’i ffos a’i glawdd, wedi’u cadw’n rhannol gan y parcdir; mae Derwen Adwy’r Beddau, 300 llath o’r castell, yn nodi safle brwydr Crogen yn 1165; mae’r parc a’r gerddi’n Radd I ar gofrestr Cadw/ICOMOS.Offa’s Dyke ↗Wikipedia (Saesneg)Clawdd Offa, a briodolir yn draddodiadol i Offa, brenin Mersia 757–796, a ddyddir fel arfer tua 784 er bod ei ddechreuad yn gynharach; mae’n dilyn y ffin rhwng Cymru a Lloegr yn fras, ac mae’r ffin yn rhedeg o fewn ychydig filltiroedd iddo o hyd gan mwyaf; dywedodd Asser ei fod yn rhedeg o fôr i fôr, ond mae ymchwil diweddarach yn awgrymu llinell fyrrach; tua 20 m o led gyda’i ffos a thua 2.4 m o uchder, a’r ffos ar ochr Cymru a’r clawdd ar ochr Mersia; 82 milltir o wrthglawdd; dyddiodd astudiaeth radiocarbon yn y Waun yn 2014 rai rhannau i 430–652; dyddiwyd rhan o Glawdd Wat i’r cyfnod ôl-Rufeinig; Llwybr Clawdd Offa, a agorwyd yn 1971, yn llwybr cenedlaethol tua 177 milltir o aber Hafren i arfordir y gogledd.
Castell y Mers
Dechreuodd Roger Mortimer y castell wedi i Edward I roi arglwyddiaeth y Waun iddo, ar gynllun tebyg i Harlech a Biwmares, â thyrau crwn ar y corneli a thyrau hanner crwn ar hyd y muriau. Roedd y cynllun yn fwy na’r hyn a godwyd, ac nid yw ei dyrau’n codi’n uwch na’r muriau.FfynonellauChirk Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 145757): credir i’r gwaith ddechrau yn negawd olaf y 13eg ganrif wedi i Edward I roi arglwyddiaeth y Waun i Roger Mortimer; roedd y cynllun yn fwy na’r hyn a godwyd, â thyrau crwn ar y corneli a thyrau hanner crwn ar hyd y muriau, fel Harlech a Biwmares, ond nid yw’r tyrau’n codi’n uwch na’r llenfuriau; adferwyd wedi’r Rhyfel Cartref, ag oriel hir y mae ei cherfiadau pren o 1678 gan Thomas Dugdale; trodd gwaith diweddarach gan Joseph Turner yn y 1760au a’r 1770au, gan A. W. N. ac E. W. Pugin yn y 1840au a’r 1850au a chan Syr Arthur Blomfield yn y 1890au ef yn blasty godidog; gerddi a pharcdir a luniwyd gan William Emes o 1764; mae gatiau’r parc o 1719 yn arbennig o gywrain; goleuai gwaith nwy 1857 y castell a’r ystad.Chirk Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell y Waun, castell rhestredig Gradd I ger y Waun, ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; codwyd gan Roger Mortimer de Chirk yn y 1290au, yn gwarchod mynedfa Dyffryn Ceiriog, canolfan arglwyddiaeth y Mers yn y Waun; prynodd Syr Thomas Myddelton ef am £5,000; dymchwelwyd yn rhannol yn y Rhyfel Cartref a’i ailgodi; bu teulu Myddelton yn byw yno hyd 2004; o cyn y Rhyfel Byd Cyntaf hyd wedi’r Ail fe’i prydleswyd gan Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden, noddwr nodedig i’r celfyddydau a hyrwyddwr diwylliant Cymru; gosodwyd y parc gyntaf yn barc ceirw yn y 14eg ganrif; erbyn 1719 roedd gan y blaengwrt gatiau a sgrin haearn gyr godidog gan Robert a John Davies o’r Bers; ail-luniodd William Emes y parc yn y 1760au a’r 1770au; mae Clawdd Offa yn mynd o fewn 200 llath i’r castell, a chafodd cloddio gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys olion sylweddol o’i ffos a’i glawdd, wedi’u cadw’n rhannol gan y parcdir; mae Derwen Adwy’r Beddau, 300 llath o’r castell, yn nodi safle brwydr Crogen yn 1165; mae’r parc a’r gerddi’n Radd I ar gofrestr Cadw/ICOMOS.
Gatiau Davies
Erbyn 1719 roedd gan y blaengwrt gatiau a sgrin haearn gyr godidog, a wnaed gan y brodyr Robert a John Davies o’r Bers. Maent yn arbennig o gywrain, ac fe’u symudwyd ers hynny o’r blaengwrt i un o fynedfeydd y parc.FfynonellauChirk Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell y Waun, castell rhestredig Gradd I ger y Waun, ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; codwyd gan Roger Mortimer de Chirk yn y 1290au, yn gwarchod mynedfa Dyffryn Ceiriog, canolfan arglwyddiaeth y Mers yn y Waun; prynodd Syr Thomas Myddelton ef am £5,000; dymchwelwyd yn rhannol yn y Rhyfel Cartref a’i ailgodi; bu teulu Myddelton yn byw yno hyd 2004; o cyn y Rhyfel Byd Cyntaf hyd wedi’r Ail fe’i prydleswyd gan Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden, noddwr nodedig i’r celfyddydau a hyrwyddwr diwylliant Cymru; gosodwyd y parc gyntaf yn barc ceirw yn y 14eg ganrif; erbyn 1719 roedd gan y blaengwrt gatiau a sgrin haearn gyr godidog gan Robert a John Davies o’r Bers; ail-luniodd William Emes y parc yn y 1760au a’r 1770au; mae Clawdd Offa yn mynd o fewn 200 llath i’r castell, a chafodd cloddio gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys olion sylweddol o’i ffos a’i glawdd, wedi’u cadw’n rhannol gan y parcdir; mae Derwen Adwy’r Beddau, 300 llath o’r castell, yn nodi safle brwydr Crogen yn 1165; mae’r parc a’r gerddi’n Radd I ar gofrestr Cadw/ICOMOS.Chirk Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 145757): credir i’r gwaith ddechrau yn negawd olaf y 13eg ganrif wedi i Edward I roi arglwyddiaeth y Waun i Roger Mortimer; roedd y cynllun yn fwy na’r hyn a godwyd, â thyrau crwn ar y corneli a thyrau hanner crwn ar hyd y muriau, fel Harlech a Biwmares, ond nid yw’r tyrau’n codi’n uwch na’r llenfuriau; adferwyd wedi’r Rhyfel Cartref, ag oriel hir y mae ei cherfiadau pren o 1678 gan Thomas Dugdale; trodd gwaith diweddarach gan Joseph Turner yn y 1760au a’r 1770au, gan A. W. N. ac E. W. Pugin yn y 1840au a’r 1850au a chan Syr Arthur Blomfield yn y 1890au ef yn blasty godidog; gerddi a pharcdir a luniwyd gan William Emes o 1764; mae gatiau’r parc o 1719 yn arbennig o gywrain; goleuai gwaith nwy 1857 y castell a’r ystad.
Plasty
Prynodd Syr Thomas Myddelton y castell am £5,000, a bu ei deulu’n byw yma hyd 2004. Y tu mewn mae oriel hir a gerfiwyd gan Thomas Dugdale yn 1678 a gwaith diweddarach gan A. W. N. ac E. W. Pugin. O cyn y Rhyfel Byd Cyntaf hyd wedi’r Ail fe’i prydleswyd gan yr Arglwydd Howard de Walden, noddwr nodedig i’r celfyddydau a hyrwyddwr diwylliant Cymru.FfynonellauChirk Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell y Waun, castell rhestredig Gradd I ger y Waun, ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; codwyd gan Roger Mortimer de Chirk yn y 1290au, yn gwarchod mynedfa Dyffryn Ceiriog, canolfan arglwyddiaeth y Mers yn y Waun; prynodd Syr Thomas Myddelton ef am £5,000; dymchwelwyd yn rhannol yn y Rhyfel Cartref a’i ailgodi; bu teulu Myddelton yn byw yno hyd 2004; o cyn y Rhyfel Byd Cyntaf hyd wedi’r Ail fe’i prydleswyd gan Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden, noddwr nodedig i’r celfyddydau a hyrwyddwr diwylliant Cymru; gosodwyd y parc gyntaf yn barc ceirw yn y 14eg ganrif; erbyn 1719 roedd gan y blaengwrt gatiau a sgrin haearn gyr godidog gan Robert a John Davies o’r Bers; ail-luniodd William Emes y parc yn y 1760au a’r 1770au; mae Clawdd Offa yn mynd o fewn 200 llath i’r castell, a chafodd cloddio gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys olion sylweddol o’i ffos a’i glawdd, wedi’u cadw’n rhannol gan y parcdir; mae Derwen Adwy’r Beddau, 300 llath o’r castell, yn nodi safle brwydr Crogen yn 1165; mae’r parc a’r gerddi’n Radd I ar gofrestr Cadw/ICOMOS.Chirk Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 145757): credir i’r gwaith ddechrau yn negawd olaf y 13eg ganrif wedi i Edward I roi arglwyddiaeth y Waun i Roger Mortimer; roedd y cynllun yn fwy na’r hyn a godwyd, â thyrau crwn ar y corneli a thyrau hanner crwn ar hyd y muriau, fel Harlech a Biwmares, ond nid yw’r tyrau’n codi’n uwch na’r llenfuriau; adferwyd wedi’r Rhyfel Cartref, ag oriel hir y mae ei cherfiadau pren o 1678 gan Thomas Dugdale; trodd gwaith diweddarach gan Joseph Turner yn y 1760au a’r 1770au, gan A. W. N. ac E. W. Pugin yn y 1840au a’r 1850au a chan Syr Arthur Blomfield yn y 1890au ef yn blasty godidog; gerddi a pharcdir a luniwyd gan William Emes o 1764; mae gatiau’r parc o 1719 yn arbennig o gywrain; goleuai gwaith nwy 1857 y castell a’r ystad.
Ymweld
Mae’r castell, y gerddi a’r parcdir, a luniwyd gan William Emes o 1764, yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Mae’r parc, 308 hectar, yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig.FfynonellauChirk Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell y Waun, castell rhestredig Gradd I ger y Waun, ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; codwyd gan Roger Mortimer de Chirk yn y 1290au, yn gwarchod mynedfa Dyffryn Ceiriog, canolfan arglwyddiaeth y Mers yn y Waun; prynodd Syr Thomas Myddelton ef am £5,000; dymchwelwyd yn rhannol yn y Rhyfel Cartref a’i ailgodi; bu teulu Myddelton yn byw yno hyd 2004; o cyn y Rhyfel Byd Cyntaf hyd wedi’r Ail fe’i prydleswyd gan Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden, noddwr nodedig i’r celfyddydau a hyrwyddwr diwylliant Cymru; gosodwyd y parc gyntaf yn barc ceirw yn y 14eg ganrif; erbyn 1719 roedd gan y blaengwrt gatiau a sgrin haearn gyr godidog gan Robert a John Davies o’r Bers; ail-luniodd William Emes y parc yn y 1760au a’r 1770au; mae Clawdd Offa yn mynd o fewn 200 llath i’r castell, a chafodd cloddio gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys olion sylweddol o’i ffos a’i glawdd, wedi’u cadw’n rhannol gan y parcdir; mae Derwen Adwy’r Beddau, 300 llath o’r castell, yn nodi safle brwydr Crogen yn 1165; mae’r parc a’r gerddi’n Radd I ar gofrestr Cadw/ICOMOS.Chirk Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 145757): credir i’r gwaith ddechrau yn negawd olaf y 13eg ganrif wedi i Edward I roi arglwyddiaeth y Waun i Roger Mortimer; roedd y cynllun yn fwy na’r hyn a godwyd, â thyrau crwn ar y corneli a thyrau hanner crwn ar hyd y muriau, fel Harlech a Biwmares, ond nid yw’r tyrau’n codi’n uwch na’r llenfuriau; adferwyd wedi’r Rhyfel Cartref, ag oriel hir y mae ei cherfiadau pren o 1678 gan Thomas Dugdale; trodd gwaith diweddarach gan Joseph Turner yn y 1760au a’r 1770au, gan A. W. N. ac E. W. Pugin yn y 1840au a’r 1850au a chan Syr Arthur Blomfield yn y 1890au ef yn blasty godidog; gerddi a pharcdir a luniwyd gan William Emes o 1764; mae gatiau’r parc o 1719 yn arbennig o gywrain; goleuai gwaith nwy 1857 y castell a’r ystad.Castell y Waun ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: saif Castell y Waun ger y Waun ym Mwrdeistref Sirol Wrecsam; mae’r castell a’i erddi nodedig yn rhan o barcdir eang Ystad y Waun, sy’n ardal gadwraeth; mae Castell y Waun a’i barcdir yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 28 Gorffennaf 2011, 308.54 hectar, a Chyfoeth Naturiol Cymru sy’n gyfrifol amdano.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


