
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
Y Gymru Ddiwydiannol
Traphont Pontcysyllte
Mae cafn haearn bwrw Thomas Telford yn cario Camlas Llangollen 38 metr uwchben Afon Dyfrdwy. Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Pontcysyllte: y bont yng Nghysyllte, yr hen drefgordd ar lan Dyfrdwy
Pontcysyllte
- Pont pont
- cysyllte Cysyllte, y drefgordd
Mae Traphont Ddŵr Pontcysyllte yn cario Camlas Llangollen dros ddyffryn Dyfrdwy rhwng Trefor a Froncysyllte, 39 metr uwchben yr afon. Fe’i hagorwyd yn 1805, a hi yw’r draphont ddŵr hiraf ym Mhrydain Fawr a’r draphont ddŵr camlas uchaf yn y byd, ac ynghyd ag un filltir ar ddeg o’r gamlas mae’n Safle Treftadaeth y Byd.FfynonellauPontcysyllte Aqueduct ↗Wikipedia (Saesneg)Traphont Ddŵr Pontcysyllte, sy’n cario Camlas Llangollen dros afon Dyfrdwy yn Nyffryn Llangollen; adeiladwaith o garreg a haearn bwrw â 19 bwa, a gwblhawyd yn 1805 wedi deng mlynedd o gynllunio a chodi, 12 troedfedd o led, ‘y draphont ddŵr hiraf ym Mhrydain Fawr a’r draphont ddŵr camlas uchaf yn y byd’; bwriadwyd hi’n rhan o Gamlas Ellesmere, i gysylltu Hafren yn Amwythig â Merswy, gan ddilyn y llwybr gorllewinol uchel drwy feysydd glo gogledd-ddwyrain Cymru; ystyr yr enw yw pont Cysyllte, trefgordd ym mhlwyf Llangollen lle mae ei phen deheuol; roedd Telford yn hyderus am iddo godi traphont gafn haearn bwrw yn Longdon-on-Tern; cyflenwyd yr haearn gan William Hazledine o’i ffowndrïau yn Amwythig a Chefn Mawr, a chafnau’r cafn o ffowndri Plas Kynaston yng Nghefn Mawr; y gost oedd tua £47,000; agorodd ar 26 Tachwedd 1805, ac mae’r plac yn cofnodi gosod y garreg gyntaf ar 25 Gorffennaf 1795; bolltiwyd platiau’r cafn ynghyd a’r uniadau wedi’u gwely â gwlanen Gymreig; cloddiwyd tywodfaen yng Nghefn Mawr, yn y lle a elwir yn lleol ‘The Rock’; gadawyd y draphont yn llawn dŵr am chwe mis i brofi ei bod yn dal dŵr; cododd Telford Raeadr y Bedol ger Llandysilio i fwydo’r gamlas â dŵr o Ddyfrdwy; rhestredig Gradd I ac yn rhan o Safle Treftadaeth y Byd UNESCO; ailenwyd yn Gamlas Llangollen yn y 1980au, ac mae bellach ymhlith camlesi mwyaf poblogaidd Prydain i wyliau, yng ngofal Glandŵr Cymru.Dyfrbont Pontcysyllte ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pontcysyllte, traphont i gychod sy’n dwyn Camlas Llangollen dros ddyffryn Dyfrdwy rhwng pentrefi Trefor a Froncysyllte, i’r dwyrain o Langollen; cwblhawyd yn 1805, a hon o hyd yw’r draphont ddŵr hiraf ac uchaf yng ngwledydd Prydain; rhestredig Gradd I ac yn un o Safleoedd Treftadaeth y Byd Cymru; fe’i codwyd gan Thomas Telford a William Jessop, 1,007 troedfedd o hyd; roedd y morter yn cynnwys calch, dŵr a gwaed ych; gwnaed y platiau haearn yn Ffowndri Plas Kynaston; defnyddiwyd gwlanen Gymreig i selio’r uniadau; gadawyd hi am chwe mis i sicrhau ei bod yn dal dŵr cyn ei defnyddio; un o gampweithiau peirianneg sifil cyntaf y peiriannydd enwog Thomas Telford, dan oruchwyliaeth y peiriannydd camlesi mwy profiadol William Jessop; agorwyd ar 26 Tachwedd 1805, wedi tua deng mlynedd a £47,000; mae’r llwybr halio wedi’i gydbwyso dros y cafn fel y gall cychod cul symud yn fwy rhydd drwy’r dŵr; dim ond chwe modfedd uwchben y dŵr yw ymyl y cafn, ac o dan fwrdd y cychod, fel nad oes dim rhwng y cychwr a’r cwymp mawr i waelod y dyffryn; cynigiwyd am statws Treftadaeth y Byd yn 2005, ar ei daucanmlwyddiant, a’i roi yn 2009 ynghyd ag 11 milltir o’r gamlas.Pontcysyllte Aqueduct ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 34410): mae’n cario Camlas Llangollen (Ellesmere) 307 metr dros Ddyfrdwy, 39 metr uwchben gwely’r afon, a godwyd gan William Jessop a Thomas Telford, Telford yn Asiant Cyffredinol a Jessop yn beiriannydd ymgynghorol, am gost o tua £47,000; codwyd y pileri carreg, sy’n wag yn eu rhannau uchaf ac yn meinhau i arbed pwysau, fesul cam o lwyfannau coed; gwnaed y cafn, yn gyfan gwbl o haearn bwrw o ffowndri a godwyd yn arbennig ym Mhlas Kynaston gerllaw, mewn 19 rhan o blatiau dwy fodfedd o drwch, wedi’u bolltio ynghyd; mae’r cafn yn eistedd ar ei asennau haearn, wedi’i ddal i lawr gan bwysau’r dŵr sydd ynddo; ailgodwyd y llwybr halio yn 1831 yn ei ffurf gantilifer bresennol, gan adael i ddŵr lifo oddi tano wrth i gychod basio; y draphont fordwyol dalaf a hiraf yn ei dydd; fe’i codwyd wrth i dwristiaeth fodern yng Nghymru ddechrau: daeth yr Archddug Johann o Awstria yn 1816 a chynghori edrych arni oddi tano i weld ei gwneuthuriad, ac ar 22 Mehefin 1830 paentiodd yr arlunydd Ffrengig Alphonse Dousseau hi yn erbyn dyffryn Dyfrdwy ar fachlud haul, ag adfeilion Castell Dinas Brân yn y pellter; cofrestrwyd yn Safle Treftadaeth y Byd yn 2009.Pontcysyllte Aqueduct ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i rhoddwyd ar Restr Treftadaeth y Byd UNESCO ar 27 Mehefin 2009 fel “Traphont Ddŵr a Chamlas Pontcysyllte”; mae’r safle’n tua 11 milltir (18 km) o ddyfrffordd ddi-dor, o Raeadr y Bedol ar Ddyfrdwy ger Llangollen hyd Bont Gledrid ger Rhoswiel, ac mae’n cynnwys Traphont y Waun, sy’n hŷn; mae’r draphont yn 307 metr o hyd a 39 metr uwchben yr afon, gyda chafn haearn bwrw ar asennau bwaog o haearn, a gwnaed ei morter o galch, dŵr a gwaed ych; hi yw’r draphont ddŵr hwyaf ym Mhrydain a’r draphont gamlas uchaf yn y byd.
| Agorwyd | 26 Tachwedd 1805FfynonellauPontcysyllte Aqueduct ↗Wikipedia (Saesneg)Traphont Ddŵr Pontcysyllte, sy’n cario Camlas Llangollen dros afon Dyfrdwy yn Nyffryn Llangollen; adeiladwaith o garreg a haearn bwrw â 19 bwa, a gwblhawyd yn 1805 wedi deng mlynedd o gynllunio a chodi, 12 troedfedd o led, ‘y draphont ddŵr hiraf ym Mhrydain Fawr a’r draphont ddŵr camlas uchaf yn y byd’; bwriadwyd hi’n rhan o Gamlas Ellesmere, i gysylltu Hafren yn Amwythig â Merswy, gan ddilyn y llwybr gorllewinol uchel drwy feysydd glo gogledd-ddwyrain Cymru; ystyr yr enw yw pont Cysyllte, trefgordd ym mhlwyf Llangollen lle mae ei phen deheuol; roedd Telford yn hyderus am iddo godi traphont gafn haearn bwrw yn Longdon-on-Tern; cyflenwyd yr haearn gan William Hazledine o’i ffowndrïau yn Amwythig a Chefn Mawr, a chafnau’r cafn o ffowndri Plas Kynaston yng Nghefn Mawr; y gost oedd tua £47,000; agorodd ar 26 Tachwedd 1805, ac mae’r plac yn cofnodi gosod y garreg gyntaf ar 25 Gorffennaf 1795; bolltiwyd platiau’r cafn ynghyd a’r uniadau wedi’u gwely â gwlanen Gymreig; cloddiwyd tywodfaen yng Nghefn Mawr, yn y lle a elwir yn lleol ‘The Rock’; gadawyd y draphont yn llawn dŵr am chwe mis i brofi ei bod yn dal dŵr; cododd Telford Raeadr y Bedol ger Llandysilio i fwydo’r gamlas â dŵr o Ddyfrdwy; rhestredig Gradd I ac yn rhan o Safle Treftadaeth y Byd UNESCO; ailenwyd yn Gamlas Llangollen yn y 1980au, ac mae bellach ymhlith camlesi mwyaf poblogaidd Prydain i wyliau, yng ngofal Glandŵr Cymru.Dyfrbont Pontcysyllte ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pontcysyllte, traphont i gychod sy’n dwyn Camlas Llangollen dros ddyffryn Dyfrdwy rhwng pentrefi Trefor a Froncysyllte, i’r dwyrain o Langollen; cwblhawyd yn 1805, a hon o hyd yw’r draphont ddŵr hiraf ac uchaf yng ngwledydd Prydain; rhestredig Gradd I ac yn un o Safleoedd Treftadaeth y Byd Cymru; fe’i codwyd gan Thomas Telford a William Jessop, 1,007 troedfedd o hyd; roedd y morter yn cynnwys calch, dŵr a gwaed ych; gwnaed y platiau haearn yn Ffowndri Plas Kynaston; defnyddiwyd gwlanen Gymreig i selio’r uniadau; gadawyd hi am chwe mis i sicrhau ei bod yn dal dŵr cyn ei defnyddio; un o gampweithiau peirianneg sifil cyntaf y peiriannydd enwog Thomas Telford, dan oruchwyliaeth y peiriannydd camlesi mwy profiadol William Jessop; agorwyd ar 26 Tachwedd 1805, wedi tua deng mlynedd a £47,000; mae’r llwybr halio wedi’i gydbwyso dros y cafn fel y gall cychod cul symud yn fwy rhydd drwy’r dŵr; dim ond chwe modfedd uwchben y dŵr yw ymyl y cafn, ac o dan fwrdd y cychod, fel nad oes dim rhwng y cychwr a’r cwymp mawr i waelod y dyffryn; cynigiwyd am statws Treftadaeth y Byd yn 2005, ar ei daucanmlwyddiant, a’i roi yn 2009 ynghyd ag 11 milltir o’r gamlas. |
|---|---|
| Hyd | 307 metrFfynonellauPontcysyllte Aqueduct ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 34410): mae’n cario Camlas Llangollen (Ellesmere) 307 metr dros Ddyfrdwy, 39 metr uwchben gwely’r afon, a godwyd gan William Jessop a Thomas Telford, Telford yn Asiant Cyffredinol a Jessop yn beiriannydd ymgynghorol, am gost o tua £47,000; codwyd y pileri carreg, sy’n wag yn eu rhannau uchaf ac yn meinhau i arbed pwysau, fesul cam o lwyfannau coed; gwnaed y cafn, yn gyfan gwbl o haearn bwrw o ffowndri a godwyd yn arbennig ym Mhlas Kynaston gerllaw, mewn 19 rhan o blatiau dwy fodfedd o drwch, wedi’u bolltio ynghyd; mae’r cafn yn eistedd ar ei asennau haearn, wedi’i ddal i lawr gan bwysau’r dŵr sydd ynddo; ailgodwyd y llwybr halio yn 1831 yn ei ffurf gantilifer bresennol, gan adael i ddŵr lifo oddi tano wrth i gychod basio; y draphont fordwyol dalaf a hiraf yn ei dydd; fe’i codwyd wrth i dwristiaeth fodern yng Nghymru ddechrau: daeth yr Archddug Johann o Awstria yn 1816 a chynghori edrych arni oddi tano i weld ei gwneuthuriad, ac ar 22 Mehefin 1830 paentiodd yr arlunydd Ffrengig Alphonse Dousseau hi yn erbyn dyffryn Dyfrdwy ar fachlud haul, ag adfeilion Castell Dinas Brân yn y pellter; cofrestrwyd yn Safle Treftadaeth y Byd yn 2009.Pontcysyllte Aqueduct ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd gan Thomas Telford a William Jessop; dechreuwyd y gwaith ar 25 Gorffennaf 1795 ac fe’i hagorwyd ar 26 Tachwedd 1805; 336 llath (307 m) o hyd a 127 troedfedd (39 m) uwchben yr afon; pedwar rhychwant ar bymtheg ar ddeunaw o bileri cerrig gwag, gyda chafn haearn bwrw ar asennau haearn bwaog; roedd y morter o galch, dŵr a gwaed ych; fe’i gwnaed yn Safle Treftadaeth y Byd ar 27 Mehefin 2009; y draphont ddŵr hiraf ym Mhrydain a’r draphont ddŵr camlas uchaf yn y byd. |
| Safle Treftadaeth y Byd | 2009FfynonellauDyfrbont Pontcysyllte ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pontcysyllte, traphont i gychod sy’n dwyn Camlas Llangollen dros ddyffryn Dyfrdwy rhwng pentrefi Trefor a Froncysyllte, i’r dwyrain o Langollen; cwblhawyd yn 1805, a hon o hyd yw’r draphont ddŵr hiraf ac uchaf yng ngwledydd Prydain; rhestredig Gradd I ac yn un o Safleoedd Treftadaeth y Byd Cymru; fe’i codwyd gan Thomas Telford a William Jessop, 1,007 troedfedd o hyd; roedd y morter yn cynnwys calch, dŵr a gwaed ych; gwnaed y platiau haearn yn Ffowndri Plas Kynaston; defnyddiwyd gwlanen Gymreig i selio’r uniadau; gadawyd hi am chwe mis i sicrhau ei bod yn dal dŵr cyn ei defnyddio; un o gampweithiau peirianneg sifil cyntaf y peiriannydd enwog Thomas Telford, dan oruchwyliaeth y peiriannydd camlesi mwy profiadol William Jessop; agorwyd ar 26 Tachwedd 1805, wedi tua deng mlynedd a £47,000; mae’r llwybr halio wedi’i gydbwyso dros y cafn fel y gall cychod cul symud yn fwy rhydd drwy’r dŵr; dim ond chwe modfedd uwchben y dŵr yw ymyl y cafn, ac o dan fwrdd y cychod, fel nad oes dim rhwng y cychwr a’r cwymp mawr i waelod y dyffryn; cynigiwyd am statws Treftadaeth y Byd yn 2005, ar ei daucanmlwyddiant, a’i roi yn 2009 ynghyd ag 11 milltir o’r gamlas.Pontcysyllte Aqueduct ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 34410): mae’n cario Camlas Llangollen (Ellesmere) 307 metr dros Ddyfrdwy, 39 metr uwchben gwely’r afon, a godwyd gan William Jessop a Thomas Telford, Telford yn Asiant Cyffredinol a Jessop yn beiriannydd ymgynghorol, am gost o tua £47,000; codwyd y pileri carreg, sy’n wag yn eu rhannau uchaf ac yn meinhau i arbed pwysau, fesul cam o lwyfannau coed; gwnaed y cafn, yn gyfan gwbl o haearn bwrw o ffowndri a godwyd yn arbennig ym Mhlas Kynaston gerllaw, mewn 19 rhan o blatiau dwy fodfedd o drwch, wedi’u bolltio ynghyd; mae’r cafn yn eistedd ar ei asennau haearn, wedi’i ddal i lawr gan bwysau’r dŵr sydd ynddo; ailgodwyd y llwybr halio yn 1831 yn ei ffurf gantilifer bresennol, gan adael i ddŵr lifo oddi tano wrth i gychod basio; y draphont fordwyol dalaf a hiraf yn ei dydd; fe’i codwyd wrth i dwristiaeth fodern yng Nghymru ddechrau: daeth yr Archddug Johann o Awstria yn 1816 a chynghori edrych arni oddi tano i weld ei gwneuthuriad, ac ar 22 Mehefin 1830 paentiodd yr arlunydd Ffrengig Alphonse Dousseau hi yn erbyn dyffryn Dyfrdwy ar fachlud haul, ag adfeilion Castell Dinas Brân yn y pellter; cofrestrwyd yn Safle Treftadaeth y Byd yn 2009. |
Pont Cysyllte
Ystyr yr enw yw pont Cysyllte, y drefgordd ym mhlwyf Llangollen lle mae ei phen deheuol. Codwyd y draphont i Gamlas Ellesmere, a ddilynai’r llwybr gorllewinol uchel ar draws y dyffryn drwy feysydd glo gogledd-ddwyrain Cymru.FfynhonnellPontcysyllte Aqueduct ↗Wikipedia (Saesneg)Traphont Ddŵr Pontcysyllte, sy’n cario Camlas Llangollen dros afon Dyfrdwy yn Nyffryn Llangollen; adeiladwaith o garreg a haearn bwrw â 19 bwa, a gwblhawyd yn 1805 wedi deng mlynedd o gynllunio a chodi, 12 troedfedd o led, ‘y draphont ddŵr hiraf ym Mhrydain Fawr a’r draphont ddŵr camlas uchaf yn y byd’; bwriadwyd hi’n rhan o Gamlas Ellesmere, i gysylltu Hafren yn Amwythig â Merswy, gan ddilyn y llwybr gorllewinol uchel drwy feysydd glo gogledd-ddwyrain Cymru; ystyr yr enw yw pont Cysyllte, trefgordd ym mhlwyf Llangollen lle mae ei phen deheuol; roedd Telford yn hyderus am iddo godi traphont gafn haearn bwrw yn Longdon-on-Tern; cyflenwyd yr haearn gan William Hazledine o’i ffowndrïau yn Amwythig a Chefn Mawr, a chafnau’r cafn o ffowndri Plas Kynaston yng Nghefn Mawr; y gost oedd tua £47,000; agorodd ar 26 Tachwedd 1805, ac mae’r plac yn cofnodi gosod y garreg gyntaf ar 25 Gorffennaf 1795; bolltiwyd platiau’r cafn ynghyd a’r uniadau wedi’u gwely â gwlanen Gymreig; cloddiwyd tywodfaen yng Nghefn Mawr, yn y lle a elwir yn lleol ‘The Rock’; gadawyd y draphont yn llawn dŵr am chwe mis i brofi ei bod yn dal dŵr; cododd Telford Raeadr y Bedol ger Llandysilio i fwydo’r gamlas â dŵr o Ddyfrdwy; rhestredig Gradd I ac yn rhan o Safle Treftadaeth y Byd UNESCO; ailenwyd yn Gamlas Llangollen yn y 1980au, ac mae bellach ymhlith camlesi mwyaf poblogaidd Prydain i wyliau, yng ngofal Glandŵr Cymru.
Telford a Jessop
Roedd yn un o gampweithiau cyntaf Thomas Telford, dan oruchwyliaeth y peiriannydd camlesi mwy profiadol William Jessop. Gosodwyd y garreg gyntaf ar 25 Gorffennaf 1795, ac wedi tua deng mlynedd a £47,000 agorwyd y draphont ar 26 Tachwedd 1805.FfynonellauDyfrbont Pontcysyllte ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pontcysyllte, traphont i gychod sy’n dwyn Camlas Llangollen dros ddyffryn Dyfrdwy rhwng pentrefi Trefor a Froncysyllte, i’r dwyrain o Langollen; cwblhawyd yn 1805, a hon o hyd yw’r draphont ddŵr hiraf ac uchaf yng ngwledydd Prydain; rhestredig Gradd I ac yn un o Safleoedd Treftadaeth y Byd Cymru; fe’i codwyd gan Thomas Telford a William Jessop, 1,007 troedfedd o hyd; roedd y morter yn cynnwys calch, dŵr a gwaed ych; gwnaed y platiau haearn yn Ffowndri Plas Kynaston; defnyddiwyd gwlanen Gymreig i selio’r uniadau; gadawyd hi am chwe mis i sicrhau ei bod yn dal dŵr cyn ei defnyddio; un o gampweithiau peirianneg sifil cyntaf y peiriannydd enwog Thomas Telford, dan oruchwyliaeth y peiriannydd camlesi mwy profiadol William Jessop; agorwyd ar 26 Tachwedd 1805, wedi tua deng mlynedd a £47,000; mae’r llwybr halio wedi’i gydbwyso dros y cafn fel y gall cychod cul symud yn fwy rhydd drwy’r dŵr; dim ond chwe modfedd uwchben y dŵr yw ymyl y cafn, ac o dan fwrdd y cychod, fel nad oes dim rhwng y cychwr a’r cwymp mawr i waelod y dyffryn; cynigiwyd am statws Treftadaeth y Byd yn 2005, ar ei daucanmlwyddiant, a’i roi yn 2009 ynghyd ag 11 milltir o’r gamlas.Pontcysyllte Aqueduct ↗Wikipedia (Saesneg)Traphont Ddŵr Pontcysyllte, sy’n cario Camlas Llangollen dros afon Dyfrdwy yn Nyffryn Llangollen; adeiladwaith o garreg a haearn bwrw â 19 bwa, a gwblhawyd yn 1805 wedi deng mlynedd o gynllunio a chodi, 12 troedfedd o led, ‘y draphont ddŵr hiraf ym Mhrydain Fawr a’r draphont ddŵr camlas uchaf yn y byd’; bwriadwyd hi’n rhan o Gamlas Ellesmere, i gysylltu Hafren yn Amwythig â Merswy, gan ddilyn y llwybr gorllewinol uchel drwy feysydd glo gogledd-ddwyrain Cymru; ystyr yr enw yw pont Cysyllte, trefgordd ym mhlwyf Llangollen lle mae ei phen deheuol; roedd Telford yn hyderus am iddo godi traphont gafn haearn bwrw yn Longdon-on-Tern; cyflenwyd yr haearn gan William Hazledine o’i ffowndrïau yn Amwythig a Chefn Mawr, a chafnau’r cafn o ffowndri Plas Kynaston yng Nghefn Mawr; y gost oedd tua £47,000; agorodd ar 26 Tachwedd 1805, ac mae’r plac yn cofnodi gosod y garreg gyntaf ar 25 Gorffennaf 1795; bolltiwyd platiau’r cafn ynghyd a’r uniadau wedi’u gwely â gwlanen Gymreig; cloddiwyd tywodfaen yng Nghefn Mawr, yn y lle a elwir yn lleol ‘The Rock’; gadawyd y draphont yn llawn dŵr am chwe mis i brofi ei bod yn dal dŵr; cododd Telford Raeadr y Bedol ger Llandysilio i fwydo’r gamlas â dŵr o Ddyfrdwy; rhestredig Gradd I ac yn rhan o Safle Treftadaeth y Byd UNESCO; ailenwyd yn Gamlas Llangollen yn y 1980au, ac mae bellach ymhlith camlesi mwyaf poblogaidd Prydain i wyliau, yng ngofal Glandŵr Cymru.Pontcysyllte Aqueduct ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 34410): mae’n cario Camlas Llangollen (Ellesmere) 307 metr dros Ddyfrdwy, 39 metr uwchben gwely’r afon, a godwyd gan William Jessop a Thomas Telford, Telford yn Asiant Cyffredinol a Jessop yn beiriannydd ymgynghorol, am gost o tua £47,000; codwyd y pileri carreg, sy’n wag yn eu rhannau uchaf ac yn meinhau i arbed pwysau, fesul cam o lwyfannau coed; gwnaed y cafn, yn gyfan gwbl o haearn bwrw o ffowndri a godwyd yn arbennig ym Mhlas Kynaston gerllaw, mewn 19 rhan o blatiau dwy fodfedd o drwch, wedi’u bolltio ynghyd; mae’r cafn yn eistedd ar ei asennau haearn, wedi’i ddal i lawr gan bwysau’r dŵr sydd ynddo; ailgodwyd y llwybr halio yn 1831 yn ei ffurf gantilifer bresennol, gan adael i ddŵr lifo oddi tano wrth i gychod basio; y draphont fordwyol dalaf a hiraf yn ei dydd; fe’i codwyd wrth i dwristiaeth fodern yng Nghymru ddechrau: daeth yr Archddug Johann o Awstria yn 1816 a chynghori edrych arni oddi tano i weld ei gwneuthuriad, ac ar 22 Mehefin 1830 paentiodd yr arlunydd Ffrengig Alphonse Dousseau hi yn erbyn dyffryn Dyfrdwy ar fachlud haul, ag adfeilion Castell Dinas Brân yn y pellter; cofrestrwyd yn Safle Treftadaeth y Byd yn 2009.
Haearn, carreg a gwlanen Gymreig
Codwyd y pileri fesul cam o lwyfannau coed, yn wag yn eu rhannau uchaf i arbed pwysau. Bwriwyd y cafn yn ffowndri Plas Kynaston gerllaw, a’i blatiau wedi’u bolltio ynghyd a’r uniadau wedi’u selio â gwlanen Gymreig, a gwnaed y morter o galch, dŵr a gwaed ych.FfynonellauPontcysyllte Aqueduct ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 34410): mae’n cario Camlas Llangollen (Ellesmere) 307 metr dros Ddyfrdwy, 39 metr uwchben gwely’r afon, a godwyd gan William Jessop a Thomas Telford, Telford yn Asiant Cyffredinol a Jessop yn beiriannydd ymgynghorol, am gost o tua £47,000; codwyd y pileri carreg, sy’n wag yn eu rhannau uchaf ac yn meinhau i arbed pwysau, fesul cam o lwyfannau coed; gwnaed y cafn, yn gyfan gwbl o haearn bwrw o ffowndri a godwyd yn arbennig ym Mhlas Kynaston gerllaw, mewn 19 rhan o blatiau dwy fodfedd o drwch, wedi’u bolltio ynghyd; mae’r cafn yn eistedd ar ei asennau haearn, wedi’i ddal i lawr gan bwysau’r dŵr sydd ynddo; ailgodwyd y llwybr halio yn 1831 yn ei ffurf gantilifer bresennol, gan adael i ddŵr lifo oddi tano wrth i gychod basio; y draphont fordwyol dalaf a hiraf yn ei dydd; fe’i codwyd wrth i dwristiaeth fodern yng Nghymru ddechrau: daeth yr Archddug Johann o Awstria yn 1816 a chynghori edrych arni oddi tano i weld ei gwneuthuriad, ac ar 22 Mehefin 1830 paentiodd yr arlunydd Ffrengig Alphonse Dousseau hi yn erbyn dyffryn Dyfrdwy ar fachlud haul, ag adfeilion Castell Dinas Brân yn y pellter; cofrestrwyd yn Safle Treftadaeth y Byd yn 2009.Pontcysyllte Aqueduct ↗Wikipedia (Saesneg)Traphont Ddŵr Pontcysyllte, sy’n cario Camlas Llangollen dros afon Dyfrdwy yn Nyffryn Llangollen; adeiladwaith o garreg a haearn bwrw â 19 bwa, a gwblhawyd yn 1805 wedi deng mlynedd o gynllunio a chodi, 12 troedfedd o led, ‘y draphont ddŵr hiraf ym Mhrydain Fawr a’r draphont ddŵr camlas uchaf yn y byd’; bwriadwyd hi’n rhan o Gamlas Ellesmere, i gysylltu Hafren yn Amwythig â Merswy, gan ddilyn y llwybr gorllewinol uchel drwy feysydd glo gogledd-ddwyrain Cymru; ystyr yr enw yw pont Cysyllte, trefgordd ym mhlwyf Llangollen lle mae ei phen deheuol; roedd Telford yn hyderus am iddo godi traphont gafn haearn bwrw yn Longdon-on-Tern; cyflenwyd yr haearn gan William Hazledine o’i ffowndrïau yn Amwythig a Chefn Mawr, a chafnau’r cafn o ffowndri Plas Kynaston yng Nghefn Mawr; y gost oedd tua £47,000; agorodd ar 26 Tachwedd 1805, ac mae’r plac yn cofnodi gosod y garreg gyntaf ar 25 Gorffennaf 1795; bolltiwyd platiau’r cafn ynghyd a’r uniadau wedi’u gwely â gwlanen Gymreig; cloddiwyd tywodfaen yng Nghefn Mawr, yn y lle a elwir yn lleol ‘The Rock’; gadawyd y draphont yn llawn dŵr am chwe mis i brofi ei bod yn dal dŵr; cododd Telford Raeadr y Bedol ger Llandysilio i fwydo’r gamlas â dŵr o Ddyfrdwy; rhestredig Gradd I ac yn rhan o Safle Treftadaeth y Byd UNESCO; ailenwyd yn Gamlas Llangollen yn y 1980au, ac mae bellach ymhlith camlesi mwyaf poblogaidd Prydain i wyliau, yng ngofal Glandŵr Cymru.Dyfrbont Pontcysyllte ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pontcysyllte, traphont i gychod sy’n dwyn Camlas Llangollen dros ddyffryn Dyfrdwy rhwng pentrefi Trefor a Froncysyllte, i’r dwyrain o Langollen; cwblhawyd yn 1805, a hon o hyd yw’r draphont ddŵr hiraf ac uchaf yng ngwledydd Prydain; rhestredig Gradd I ac yn un o Safleoedd Treftadaeth y Byd Cymru; fe’i codwyd gan Thomas Telford a William Jessop, 1,007 troedfedd o hyd; roedd y morter yn cynnwys calch, dŵr a gwaed ych; gwnaed y platiau haearn yn Ffowndri Plas Kynaston; defnyddiwyd gwlanen Gymreig i selio’r uniadau; gadawyd hi am chwe mis i sicrhau ei bod yn dal dŵr cyn ei defnyddio; un o gampweithiau peirianneg sifil cyntaf y peiriannydd enwog Thomas Telford, dan oruchwyliaeth y peiriannydd camlesi mwy profiadol William Jessop; agorwyd ar 26 Tachwedd 1805, wedi tua deng mlynedd a £47,000; mae’r llwybr halio wedi’i gydbwyso dros y cafn fel y gall cychod cul symud yn fwy rhydd drwy’r dŵr; dim ond chwe modfedd uwchben y dŵr yw ymyl y cafn, ac o dan fwrdd y cychod, fel nad oes dim rhwng y cychwr a’r cwymp mawr i waelod y dyffryn; cynigiwyd am statws Treftadaeth y Byd yn 2005, ar ei daucanmlwyddiant, a’i roi yn 2009 ynghyd ag 11 milltir o’r gamlas.
Wedi’i dal gan ei dŵr ei hun
Mae’r cafn haearn yn eistedd ar ei asennau bwaog, wedi’i ddal i lawr gan bwysau’r dŵr sydd ynddo, a chyn ei ddefnyddio gadawyd ef yn llawn am chwe mis i brofi ei fod yn dal dŵr. Yn 1831 ailgodwyd y llwybr halio i sefyll allan dros y cafn, fel bod y dŵr a wthir o’r neilltu gan gychod yn llifo oddi tano.FfynonellauPontcysyllte Aqueduct ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 34410): mae’n cario Camlas Llangollen (Ellesmere) 307 metr dros Ddyfrdwy, 39 metr uwchben gwely’r afon, a godwyd gan William Jessop a Thomas Telford, Telford yn Asiant Cyffredinol a Jessop yn beiriannydd ymgynghorol, am gost o tua £47,000; codwyd y pileri carreg, sy’n wag yn eu rhannau uchaf ac yn meinhau i arbed pwysau, fesul cam o lwyfannau coed; gwnaed y cafn, yn gyfan gwbl o haearn bwrw o ffowndri a godwyd yn arbennig ym Mhlas Kynaston gerllaw, mewn 19 rhan o blatiau dwy fodfedd o drwch, wedi’u bolltio ynghyd; mae’r cafn yn eistedd ar ei asennau haearn, wedi’i ddal i lawr gan bwysau’r dŵr sydd ynddo; ailgodwyd y llwybr halio yn 1831 yn ei ffurf gantilifer bresennol, gan adael i ddŵr lifo oddi tano wrth i gychod basio; y draphont fordwyol dalaf a hiraf yn ei dydd; fe’i codwyd wrth i dwristiaeth fodern yng Nghymru ddechrau: daeth yr Archddug Johann o Awstria yn 1816 a chynghori edrych arni oddi tano i weld ei gwneuthuriad, ac ar 22 Mehefin 1830 paentiodd yr arlunydd Ffrengig Alphonse Dousseau hi yn erbyn dyffryn Dyfrdwy ar fachlud haul, ag adfeilion Castell Dinas Brân yn y pellter; cofrestrwyd yn Safle Treftadaeth y Byd yn 2009.Dyfrbont Pontcysyllte ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pontcysyllte, traphont i gychod sy’n dwyn Camlas Llangollen dros ddyffryn Dyfrdwy rhwng pentrefi Trefor a Froncysyllte, i’r dwyrain o Langollen; cwblhawyd yn 1805, a hon o hyd yw’r draphont ddŵr hiraf ac uchaf yng ngwledydd Prydain; rhestredig Gradd I ac yn un o Safleoedd Treftadaeth y Byd Cymru; fe’i codwyd gan Thomas Telford a William Jessop, 1,007 troedfedd o hyd; roedd y morter yn cynnwys calch, dŵr a gwaed ych; gwnaed y platiau haearn yn Ffowndri Plas Kynaston; defnyddiwyd gwlanen Gymreig i selio’r uniadau; gadawyd hi am chwe mis i sicrhau ei bod yn dal dŵr cyn ei defnyddio; un o gampweithiau peirianneg sifil cyntaf y peiriannydd enwog Thomas Telford, dan oruchwyliaeth y peiriannydd camlesi mwy profiadol William Jessop; agorwyd ar 26 Tachwedd 1805, wedi tua deng mlynedd a £47,000; mae’r llwybr halio wedi’i gydbwyso dros y cafn fel y gall cychod cul symud yn fwy rhydd drwy’r dŵr; dim ond chwe modfedd uwchben y dŵr yw ymyl y cafn, ac o dan fwrdd y cychod, fel nad oes dim rhwng y cychwr a’r cwymp mawr i waelod y dyffryn; cynigiwyd am statws Treftadaeth y Byd yn 2005, ar ei daucanmlwyddiant, a’i roi yn 2009 ynghyd ag 11 milltir o’r gamlas.
Arlunwyr a theithwyr
Codwyd y draphont yn union wrth i ymwelwyr ddechrau dod i Gymru i weld ei golygfeydd. Daeth yr Archddug Johann o Awstria yn 1816 a chynghori edrych arni oddi tano, ac yn 1830 paentiodd yr arlunydd Ffrengig Alphonse Dousseau hi ar fachlud haul, â Chastell Dinas Brân yn y pellter.FfynhonnellPontcysyllte Aqueduct ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 34410): mae’n cario Camlas Llangollen (Ellesmere) 307 metr dros Ddyfrdwy, 39 metr uwchben gwely’r afon, a godwyd gan William Jessop a Thomas Telford, Telford yn Asiant Cyffredinol a Jessop yn beiriannydd ymgynghorol, am gost o tua £47,000; codwyd y pileri carreg, sy’n wag yn eu rhannau uchaf ac yn meinhau i arbed pwysau, fesul cam o lwyfannau coed; gwnaed y cafn, yn gyfan gwbl o haearn bwrw o ffowndri a godwyd yn arbennig ym Mhlas Kynaston gerllaw, mewn 19 rhan o blatiau dwy fodfedd o drwch, wedi’u bolltio ynghyd; mae’r cafn yn eistedd ar ei asennau haearn, wedi’i ddal i lawr gan bwysau’r dŵr sydd ynddo; ailgodwyd y llwybr halio yn 1831 yn ei ffurf gantilifer bresennol, gan adael i ddŵr lifo oddi tano wrth i gychod basio; y draphont fordwyol dalaf a hiraf yn ei dydd; fe’i codwyd wrth i dwristiaeth fodern yng Nghymru ddechrau: daeth yr Archddug Johann o Awstria yn 1816 a chynghori edrych arni oddi tano i weld ei gwneuthuriad, ac ar 22 Mehefin 1830 paentiodd yr arlunydd Ffrengig Alphonse Dousseau hi yn erbyn dyffryn Dyfrdwy ar fachlud haul, ag adfeilion Castell Dinas Brân yn y pellter; cofrestrwyd yn Safle Treftadaeth y Byd yn 2009.
Ymweld
Mae cychod cul yn dal i groesi, ag ymyl y cafn dim ond chwe modfedd uwchben y dŵr, a gall cerddwyr groesi ar y llwybr halio. I fyny’r afon mae Rhaeadr y Bedol ger Llandysilio, a gododd Telford i fwydo’r gamlas â dŵr o Ddyfrdwy, ac mae’r gamlas yng ngofal Glandŵr Cymru.FfynonellauDyfrbont Pontcysyllte ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pontcysyllte, traphont i gychod sy’n dwyn Camlas Llangollen dros ddyffryn Dyfrdwy rhwng pentrefi Trefor a Froncysyllte, i’r dwyrain o Langollen; cwblhawyd yn 1805, a hon o hyd yw’r draphont ddŵr hiraf ac uchaf yng ngwledydd Prydain; rhestredig Gradd I ac yn un o Safleoedd Treftadaeth y Byd Cymru; fe’i codwyd gan Thomas Telford a William Jessop, 1,007 troedfedd o hyd; roedd y morter yn cynnwys calch, dŵr a gwaed ych; gwnaed y platiau haearn yn Ffowndri Plas Kynaston; defnyddiwyd gwlanen Gymreig i selio’r uniadau; gadawyd hi am chwe mis i sicrhau ei bod yn dal dŵr cyn ei defnyddio; un o gampweithiau peirianneg sifil cyntaf y peiriannydd enwog Thomas Telford, dan oruchwyliaeth y peiriannydd camlesi mwy profiadol William Jessop; agorwyd ar 26 Tachwedd 1805, wedi tua deng mlynedd a £47,000; mae’r llwybr halio wedi’i gydbwyso dros y cafn fel y gall cychod cul symud yn fwy rhydd drwy’r dŵr; dim ond chwe modfedd uwchben y dŵr yw ymyl y cafn, ac o dan fwrdd y cychod, fel nad oes dim rhwng y cychwr a’r cwymp mawr i waelod y dyffryn; cynigiwyd am statws Treftadaeth y Byd yn 2005, ar ei daucanmlwyddiant, a’i roi yn 2009 ynghyd ag 11 milltir o’r gamlas.Pontcysyllte Aqueduct ↗Wikipedia (Saesneg)Traphont Ddŵr Pontcysyllte, sy’n cario Camlas Llangollen dros afon Dyfrdwy yn Nyffryn Llangollen; adeiladwaith o garreg a haearn bwrw â 19 bwa, a gwblhawyd yn 1805 wedi deng mlynedd o gynllunio a chodi, 12 troedfedd o led, ‘y draphont ddŵr hiraf ym Mhrydain Fawr a’r draphont ddŵr camlas uchaf yn y byd’; bwriadwyd hi’n rhan o Gamlas Ellesmere, i gysylltu Hafren yn Amwythig â Merswy, gan ddilyn y llwybr gorllewinol uchel drwy feysydd glo gogledd-ddwyrain Cymru; ystyr yr enw yw pont Cysyllte, trefgordd ym mhlwyf Llangollen lle mae ei phen deheuol; roedd Telford yn hyderus am iddo godi traphont gafn haearn bwrw yn Longdon-on-Tern; cyflenwyd yr haearn gan William Hazledine o’i ffowndrïau yn Amwythig a Chefn Mawr, a chafnau’r cafn o ffowndri Plas Kynaston yng Nghefn Mawr; y gost oedd tua £47,000; agorodd ar 26 Tachwedd 1805, ac mae’r plac yn cofnodi gosod y garreg gyntaf ar 25 Gorffennaf 1795; bolltiwyd platiau’r cafn ynghyd a’r uniadau wedi’u gwely â gwlanen Gymreig; cloddiwyd tywodfaen yng Nghefn Mawr, yn y lle a elwir yn lleol ‘The Rock’; gadawyd y draphont yn llawn dŵr am chwe mis i brofi ei bod yn dal dŵr; cododd Telford Raeadr y Bedol ger Llandysilio i fwydo’r gamlas â dŵr o Ddyfrdwy; rhestredig Gradd I ac yn rhan o Safle Treftadaeth y Byd UNESCO; ailenwyd yn Gamlas Llangollen yn y 1980au, ac mae bellach ymhlith camlesi mwyaf poblogaidd Prydain i wyliau, yng ngofal Glandŵr Cymru.
Ddoe a heddiw


Mae traphont Telford a Jessop o 1805 yn dal i gario’r gamlas yn ei chafn haearn 38 metr uwchben Dyfrdwy. Mae coed y ceunant wedi tewhau ers y 1890au, ac ers 2009 mae’n Safle Treftadaeth y Byd.
Ddoe: y draphont yn uchel uwchben Dyfrdwy · Photochrom Print Collection, Library of Congress, Parth cyhoeddus, Wikimedia CommonsHeddiw: y draphont uwchben y ceunant coediog · kitmasterbloke, CC BY 2.0, Wikimedia CommonsBeth ddigwyddodd yma
Agor Pontcysyllte
Mae traphont ddŵr Thomas Telford yn cario’r gamlas 38 metr uwchben Afon Dyfrdwy.
Agor PontcysylltePontcysyllte, Treftadaeth y Byd
Daw traphont ddŵr Thomas Telford ac un filltir ar ddeg o Gamlas Llangollen yn Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.
Pontcysyllte, Treftadaeth y Byd
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Y genedl ddiwydiannol gyntaf
0 / 7Haearn, copr, llechi a glo a yrrodd y byd.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf












