Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol

Y Gymru Ddiwydiannol

Traphont Pontcysyllte

Mae cafn haearn bwrw Thomas Telford yn cario Camlas Llangollen 38 metr uwchben Afon Dyfrdwy. Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.

Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1805 52.970° N, 3.088° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy
Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Llun: Adrian Pingstone, Public domain, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Pontcysyllte: y bont yng Nghysyllte, yr hen drefgordd ar lan Dyfrdwy

Pontcysyllte

  • Pont pont
  • cysyllte Cysyllte, y drefgordd

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Traphont Ddŵr Pontcysyllte yn cario Camlas Llangollen dros ddyffryn Dyfrdwy rhwng Trefor a Froncysyllte, 39 metr uwchben yr afon. Fe’i hagorwyd yn 1805, a hi yw’r draphont ddŵr hiraf ym Mhrydain Fawr a’r draphont ddŵr camlas uchaf yn y byd, ac ynghyd ag un filltir ar ddeg o’r gamlas mae’n Safle Treftadaeth y Byd.

Agorwyd26 Tachwedd 1805
Hyd307 metr
Safle Treftadaeth y Byd2009

Pont Cysyllte

Ystyr yr enw yw pont Cysyllte, y drefgordd ym mhlwyf Llangollen lle mae ei phen deheuol. Codwyd y draphont i Gamlas Ellesmere, a ddilynai’r llwybr gorllewinol uchel ar draws y dyffryn drwy feysydd glo gogledd-ddwyrain Cymru.

Telford a Jessop

Roedd yn un o gampweithiau cyntaf Thomas Telford, dan oruchwyliaeth y peiriannydd camlesi mwy profiadol William Jessop. Gosodwyd y garreg gyntaf ar 25 Gorffennaf 1795, ac wedi tua deng mlynedd a £47,000 agorwyd y draphont ar 26 Tachwedd 1805.

Haearn, carreg a gwlanen Gymreig

Codwyd y pileri fesul cam o lwyfannau coed, yn wag yn eu rhannau uchaf i arbed pwysau. Bwriwyd y cafn yn ffowndri Plas Kynaston gerllaw, a’i blatiau wedi’u bolltio ynghyd a’r uniadau wedi’u selio â gwlanen Gymreig, a gwnaed y morter o galch, dŵr a gwaed ych.

Wedi’i dal gan ei dŵr ei hun

Mae’r cafn haearn yn eistedd ar ei asennau bwaog, wedi’i ddal i lawr gan bwysau’r dŵr sydd ynddo, a chyn ei ddefnyddio gadawyd ef yn llawn am chwe mis i brofi ei fod yn dal dŵr. Yn 1831 ailgodwyd y llwybr halio i sefyll allan dros y cafn, fel bod y dŵr a wthir o’r neilltu gan gychod yn llifo oddi tano.

Arlunwyr a theithwyr

Codwyd y draphont yn union wrth i ymwelwyr ddechrau dod i Gymru i weld ei golygfeydd. Daeth yr Archddug Johann o Awstria yn 1816 a chynghori edrych arni oddi tano, ac yn 1830 paentiodd yr arlunydd Ffrengig Alphonse Dousseau hi ar fachlud haul, â Chastell Dinas Brân yn y pellter.

Ymweld

Mae cychod cul yn dal i groesi, ag ymyl y cafn dim ond chwe modfedd uwchben y dŵr, a gall cerddwyr groesi ar y llwybr halio. I fyny’r afon mae Rhaeadr y Bedol ger Llandysilio, a gododd Telford i fwydo’r gamlas â dŵr o Ddyfrdwy, ac mae’r gamlas yng ngofal Glandŵr Cymru.

Ddoe a heddiw

Pontcysyllte Aqueduct today: the aqueduct above the wooded gorge
Pontcysyllte Aqueduct, About 1895: the aqueduct high above the Dee
Tua 1895Heddiw
Llusgwch ar draws y llun

Mae traphont Telford a Jessop o 1805 yn dal i gario’r gamlas yn ei chafn haearn 38 metr uwchben Dyfrdwy. Mae coed y ceunant wedi tewhau ers y 1890au, ac ers 2009 mae’n Safle Treftadaeth y Byd.

Ddoe: y draphont yn uchel uwchben Dyfrdwy · Photochrom Print Collection, Library of Congress, Parth cyhoeddus, Wikimedia CommonsHeddiw: y draphont uwchben y ceunant coediog · kitmasterbloke, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Rhagor o leoedd ddoe a heddiw →

Beth ddigwyddodd yma

  1. Agor Pontcysyllte

    Mae traphont ddŵr Thomas Telford yn cario’r gamlas 38 metr uwchben Afon Dyfrdwy.

    Agor Pontcysyllte
  2. Pontcysyllte, Treftadaeth y Byd

    Daw traphont ddŵr Thomas Telford ac un filltir ar ddeg o Gamlas Llangollen yn Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.

    Pontcysyllte, Treftadaeth y Byd

Casglwch y set

Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf