
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
Oes y Tywysogion
Castell Dinas Brân
Castell tywysogion Powys Fadog, yn uchel ar fryn uwchben Llangollen, o fewn bryngaer lawer hŷn.
Llun: Adfeilion Castell Dinas Brân ar gopa ei fryn uwchben Llangollen · Simaron, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Dinas Brân: caer Brân (neu’r frân)
Dinas Brân
- Dinas caer, dinas
- Brân Brân, neu’r frân
Mae Castell Dinas Brân yn coroni bryn 310 metr o uchder uwchben Llangollen ac afon Dyfrdwy. Llwm yw’r adfeilion heddiw, ond dyma brif gartref tywysogion Powys Fadog, castell a fu, mae’n ymddangos, yn odidog a moethus, fel y gweddai i dywysog.FfynonellauCastell Dinas Brân ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dinas Brân, castell tywysogion Powys Fadog ar ben bryn uwchben Llangollen, a godwyd yn yr 1260au yn ôl pob tebyg gan Ruffudd Maelor II ar safle gwaith cynharach gan gynnwys bryngaer; ystyr dinas yn Gymraeg Canol yw lloc amddiffynnol, a brân yw’r aderyn, felly caer y frân, er i Thomas Pennant ac Edward Lhuyd gymryd Brân o’r nant o’r enw hwnnw wrth droed y bryn, a enwyd am ei dŵr tywyll; adwaenir yn Saesneg fel Crow Castle ers y 18fed ganrif o leiaf; tua 600 CC cododd yr Ordoficiaid fryngaer fawr ar y copa, gyda rhagfur pridd o gwmpas tai crwn a ffos ddofn ychwanegol i’r de; credir mai Elisedd ap Gwylog yn yr 8fed ganrif, a enwir ar Golofn Eliseg, oedd piau’r adeilad diweddarach cynharaf; efallai i Fadog ap Gruffudd Maelor, sefydlydd Glyn y Groes yn 1201, reoli oddi yma; ailgododd Gruffudd ap Madog, cynghreiriad i Lywelyn ap Gruffudd, ef mewn carreg yn yr 1260au; peintiwyd gan J. M. W. Turner a Richard Wilson; cloddiwyd gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys yn 2021; daliai’r Tŵr Cymreig ar ffurf D y ceginau dan y neuadd fawr, y mae ei ffenestri mawr yn edrych tua’r de dros y dyffryn; mae’r gân ‘Myfanwy’, cerddoriaeth Joseph Parry, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1875, geiriau Mynyddog, wedi’i hysbrydoli yn ôl pob tebyg gan stori garu Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân a’r bardd Hywel ab Einion yn y 14eg ganrif, testun cerdd Ceiriog ‘Myfanwy Fychan’ (1858) hefyd.Castell Dinas Brân ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell canoloesol ger Llangollen a godwyd ar fryngaer gynharach o Oes yr Haearn, ar gopa bryn 310 m o uchder uwchlaw dyffryn Dyfrdwy, ar safle tua 1.5 ha; credir mai Gruffudd Maelor II (Gruffudd ap Madog, 1236–1269) a’i cododd mewn carreg gyntaf tua diwedd yr 1260au, ac fe’i datblygwyd gan nifer o dywysogion Powys Fadog; mae’r fryngaer yn un o sawl caer yng Nghymru a elwir yn ddinas, fel Dinas Emrys a Dinas Dinorwig, hen ystyr y gair yn gaer; mae damcaniaeth fod Eliseg yn meddiannu Dinas Brân yn yr 8fed ganrif; mae’r bryn yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 1 Ionawr 1957, 6.24 hectar, yng ngofal Cyfoeth Naturiol Cymru.Castell Dinas Bran (Ruined Castle) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 307064): ar gopa Dinas Brân saif adfeilion castell o’r 13eg ganrif a godwyd gan dywysogion gogledd Powys, tua 1270 os nad ynghynt; er bod yr adfeilion yn llwm, ymddengys i’r castell fod yn odidog a moethus, fel y gweddai i brif breswylfa tywysog; llosgwyd gan ei warchodlu ei hun yn 1277; cwrt petryal tua 82 m wrth 35 m o fewn llenfur carreg a ffos anferth wedi’i thorri yn y graig a chlawdd gwrthsgarp, ac eithrio i’r gogledd lle mae’r llethrau’n disgyn yn serth; tŵr petryal mawr i’r dwyrain, wedi’i dorri ymaith gan ffos, porthdy addurnedig dau-dŵr, a thŵr ar ffurf D hanner ffordd ar hyd yr ochr ddeheuol gyda neuadd wrth ei ymyl; saif y castell o fewn gwrthgloddiau bryngaer o Oes yr Haearn.
| Codwyd mewn carreg | 1260au, gan Ruffudd ap MadogFfynonellauCastell Dinas Brân ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dinas Brân, castell tywysogion Powys Fadog ar ben bryn uwchben Llangollen, a godwyd yn yr 1260au yn ôl pob tebyg gan Ruffudd Maelor II ar safle gwaith cynharach gan gynnwys bryngaer; ystyr dinas yn Gymraeg Canol yw lloc amddiffynnol, a brân yw’r aderyn, felly caer y frân, er i Thomas Pennant ac Edward Lhuyd gymryd Brân o’r nant o’r enw hwnnw wrth droed y bryn, a enwyd am ei dŵr tywyll; adwaenir yn Saesneg fel Crow Castle ers y 18fed ganrif o leiaf; tua 600 CC cododd yr Ordoficiaid fryngaer fawr ar y copa, gyda rhagfur pridd o gwmpas tai crwn a ffos ddofn ychwanegol i’r de; credir mai Elisedd ap Gwylog yn yr 8fed ganrif, a enwir ar Golofn Eliseg, oedd piau’r adeilad diweddarach cynharaf; efallai i Fadog ap Gruffudd Maelor, sefydlydd Glyn y Groes yn 1201, reoli oddi yma; ailgododd Gruffudd ap Madog, cynghreiriad i Lywelyn ap Gruffudd, ef mewn carreg yn yr 1260au; peintiwyd gan J. M. W. Turner a Richard Wilson; cloddiwyd gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys yn 2021; daliai’r Tŵr Cymreig ar ffurf D y ceginau dan y neuadd fawr, y mae ei ffenestri mawr yn edrych tua’r de dros y dyffryn; mae’r gân ‘Myfanwy’, cerddoriaeth Joseph Parry, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1875, geiriau Mynyddog, wedi’i hysbrydoli yn ôl pob tebyg gan stori garu Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân a’r bardd Hywel ab Einion yn y 14eg ganrif, testun cerdd Ceiriog ‘Myfanwy Fychan’ (1858) hefyd.Castell Dinas Brân ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell canoloesol ger Llangollen a godwyd ar fryngaer gynharach o Oes yr Haearn, ar gopa bryn 310 m o uchder uwchlaw dyffryn Dyfrdwy, ar safle tua 1.5 ha; credir mai Gruffudd Maelor II (Gruffudd ap Madog, 1236–1269) a’i cododd mewn carreg gyntaf tua diwedd yr 1260au, ac fe’i datblygwyd gan nifer o dywysogion Powys Fadog; mae’r fryngaer yn un o sawl caer yng Nghymru a elwir yn ddinas, fel Dinas Emrys a Dinas Dinorwig, hen ystyr y gair yn gaer; mae damcaniaeth fod Eliseg yn meddiannu Dinas Brân yn yr 8fed ganrif; mae’r bryn yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 1 Ionawr 1957, 6.24 hectar, yng ngofal Cyfoeth Naturiol Cymru. |
|---|---|
| Cwrt | Tua 82 wrth 35 metrFfynhonnellCastell Dinas Bran (Ruined Castle) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 307064): ar gopa Dinas Brân saif adfeilion castell o’r 13eg ganrif a godwyd gan dywysogion gogledd Powys, tua 1270 os nad ynghynt; er bod yr adfeilion yn llwm, ymddengys i’r castell fod yn odidog a moethus, fel y gweddai i brif breswylfa tywysog; llosgwyd gan ei warchodlu ei hun yn 1277; cwrt petryal tua 82 m wrth 35 m o fewn llenfur carreg a ffos anferth wedi’i thorri yn y graig a chlawdd gwrthsgarp, ac eithrio i’r gogledd lle mae’r llethrau’n disgyn yn serth; tŵr petryal mawr i’r dwyrain, wedi’i dorri ymaith gan ffos, porthdy addurnedig dau-dŵr, a thŵr ar ffurf D hanner ffordd ar hyd yr ochr ddeheuol gyda neuadd wrth ei ymyl; saif y castell o fewn gwrthgloddiau bryngaer o Oes yr Haearn. |
| Enw | Caer y frânFfynhonnellCastell Dinas Brân ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dinas Brân, castell tywysogion Powys Fadog ar ben bryn uwchben Llangollen, a godwyd yn yr 1260au yn ôl pob tebyg gan Ruffudd Maelor II ar safle gwaith cynharach gan gynnwys bryngaer; ystyr dinas yn Gymraeg Canol yw lloc amddiffynnol, a brân yw’r aderyn, felly caer y frân, er i Thomas Pennant ac Edward Lhuyd gymryd Brân o’r nant o’r enw hwnnw wrth droed y bryn, a enwyd am ei dŵr tywyll; adwaenir yn Saesneg fel Crow Castle ers y 18fed ganrif o leiaf; tua 600 CC cododd yr Ordoficiaid fryngaer fawr ar y copa, gyda rhagfur pridd o gwmpas tai crwn a ffos ddofn ychwanegol i’r de; credir mai Elisedd ap Gwylog yn yr 8fed ganrif, a enwir ar Golofn Eliseg, oedd piau’r adeilad diweddarach cynharaf; efallai i Fadog ap Gruffudd Maelor, sefydlydd Glyn y Groes yn 1201, reoli oddi yma; ailgododd Gruffudd ap Madog, cynghreiriad i Lywelyn ap Gruffudd, ef mewn carreg yn yr 1260au; peintiwyd gan J. M. W. Turner a Richard Wilson; cloddiwyd gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys yn 2021; daliai’r Tŵr Cymreig ar ffurf D y ceginau dan y neuadd fawr, y mae ei ffenestri mawr yn edrych tua’r de dros y dyffryn; mae’r gân ‘Myfanwy’, cerddoriaeth Joseph Parry, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1875, geiriau Mynyddog, wedi’i hysbrydoli yn ôl pob tebyg gan stori garu Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân a’r bardd Hywel ab Einion yn y 14eg ganrif, testun cerdd Ceiriog ‘Myfanwy Fychan’ (1858) hefyd. |
Caer y frân
Yn y Gymraeg Canol ystyr dinas oedd caer, fel yn Ninas Emrys a Dinas Dinorwig, a brân yw’r aderyn. Credai Thomas Pennant ac Edward Lhuyd mai o’r Brân, y nant wrth droed y bryn, a enwyd am ei dŵr tywyll, y daeth yr enw. Yn Saesneg gelwir y castell yn Crow Castle ers y 18fed ganrif o leiaf.FfynonellauCastell Dinas Brân ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dinas Brân, castell tywysogion Powys Fadog ar ben bryn uwchben Llangollen, a godwyd yn yr 1260au yn ôl pob tebyg gan Ruffudd Maelor II ar safle gwaith cynharach gan gynnwys bryngaer; ystyr dinas yn Gymraeg Canol yw lloc amddiffynnol, a brân yw’r aderyn, felly caer y frân, er i Thomas Pennant ac Edward Lhuyd gymryd Brân o’r nant o’r enw hwnnw wrth droed y bryn, a enwyd am ei dŵr tywyll; adwaenir yn Saesneg fel Crow Castle ers y 18fed ganrif o leiaf; tua 600 CC cododd yr Ordoficiaid fryngaer fawr ar y copa, gyda rhagfur pridd o gwmpas tai crwn a ffos ddofn ychwanegol i’r de; credir mai Elisedd ap Gwylog yn yr 8fed ganrif, a enwir ar Golofn Eliseg, oedd piau’r adeilad diweddarach cynharaf; efallai i Fadog ap Gruffudd Maelor, sefydlydd Glyn y Groes yn 1201, reoli oddi yma; ailgododd Gruffudd ap Madog, cynghreiriad i Lywelyn ap Gruffudd, ef mewn carreg yn yr 1260au; peintiwyd gan J. M. W. Turner a Richard Wilson; cloddiwyd gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys yn 2021; daliai’r Tŵr Cymreig ar ffurf D y ceginau dan y neuadd fawr, y mae ei ffenestri mawr yn edrych tua’r de dros y dyffryn; mae’r gân ‘Myfanwy’, cerddoriaeth Joseph Parry, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1875, geiriau Mynyddog, wedi’i hysbrydoli yn ôl pob tebyg gan stori garu Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân a’r bardd Hywel ab Einion yn y 14eg ganrif, testun cerdd Ceiriog ‘Myfanwy Fychan’ (1858) hefyd.Castell Dinas Brân ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell canoloesol ger Llangollen a godwyd ar fryngaer gynharach o Oes yr Haearn, ar gopa bryn 310 m o uchder uwchlaw dyffryn Dyfrdwy, ar safle tua 1.5 ha; credir mai Gruffudd Maelor II (Gruffudd ap Madog, 1236–1269) a’i cododd mewn carreg gyntaf tua diwedd yr 1260au, ac fe’i datblygwyd gan nifer o dywysogion Powys Fadog; mae’r fryngaer yn un o sawl caer yng Nghymru a elwir yn ddinas, fel Dinas Emrys a Dinas Dinorwig, hen ystyr y gair yn gaer; mae damcaniaeth fod Eliseg yn meddiannu Dinas Brân yn yr 8fed ganrif; mae’r bryn yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 1 Ionawr 1957, 6.24 hectar, yng ngofal Cyfoeth Naturiol Cymru.
Bryngaer yr Ordoficiaid
Tua 600 CC cododd yr Ordoficiaid fryngaer fawr yma, rhagfur pridd o gwmpas grŵp o dai crwn gyda ffos ddofn ychwanegol ar y llethr deheuol mwynach. Credir mai Elisedd ap Gwylog yn yr 8fed ganrif, y brenin a enwir ar Golofn Eliseg, oedd piau’r gaer ddiweddarach gynharaf.FfynonellauCastell Dinas Brân ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dinas Brân, castell tywysogion Powys Fadog ar ben bryn uwchben Llangollen, a godwyd yn yr 1260au yn ôl pob tebyg gan Ruffudd Maelor II ar safle gwaith cynharach gan gynnwys bryngaer; ystyr dinas yn Gymraeg Canol yw lloc amddiffynnol, a brân yw’r aderyn, felly caer y frân, er i Thomas Pennant ac Edward Lhuyd gymryd Brân o’r nant o’r enw hwnnw wrth droed y bryn, a enwyd am ei dŵr tywyll; adwaenir yn Saesneg fel Crow Castle ers y 18fed ganrif o leiaf; tua 600 CC cododd yr Ordoficiaid fryngaer fawr ar y copa, gyda rhagfur pridd o gwmpas tai crwn a ffos ddofn ychwanegol i’r de; credir mai Elisedd ap Gwylog yn yr 8fed ganrif, a enwir ar Golofn Eliseg, oedd piau’r adeilad diweddarach cynharaf; efallai i Fadog ap Gruffudd Maelor, sefydlydd Glyn y Groes yn 1201, reoli oddi yma; ailgododd Gruffudd ap Madog, cynghreiriad i Lywelyn ap Gruffudd, ef mewn carreg yn yr 1260au; peintiwyd gan J. M. W. Turner a Richard Wilson; cloddiwyd gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys yn 2021; daliai’r Tŵr Cymreig ar ffurf D y ceginau dan y neuadd fawr, y mae ei ffenestri mawr yn edrych tua’r de dros y dyffryn; mae’r gân ‘Myfanwy’, cerddoriaeth Joseph Parry, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1875, geiriau Mynyddog, wedi’i hysbrydoli yn ôl pob tebyg gan stori garu Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân a’r bardd Hywel ab Einion yn y 14eg ganrif, testun cerdd Ceiriog ‘Myfanwy Fychan’ (1858) hefyd.Castell Dinas Brân ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell canoloesol ger Llangollen a godwyd ar fryngaer gynharach o Oes yr Haearn, ar gopa bryn 310 m o uchder uwchlaw dyffryn Dyfrdwy, ar safle tua 1.5 ha; credir mai Gruffudd Maelor II (Gruffudd ap Madog, 1236–1269) a’i cododd mewn carreg gyntaf tua diwedd yr 1260au, ac fe’i datblygwyd gan nifer o dywysogion Powys Fadog; mae’r fryngaer yn un o sawl caer yng Nghymru a elwir yn ddinas, fel Dinas Emrys a Dinas Dinorwig, hen ystyr y gair yn gaer; mae damcaniaeth fod Eliseg yn meddiannu Dinas Brân yn yr 8fed ganrif; mae’r bryn yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 1 Ionawr 1957, 6.24 hectar, yng ngofal Cyfoeth Naturiol Cymru.Castell Dinas Bran (Ruined Castle) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 307064): ar gopa Dinas Brân saif adfeilion castell o’r 13eg ganrif a godwyd gan dywysogion gogledd Powys, tua 1270 os nad ynghynt; er bod yr adfeilion yn llwm, ymddengys i’r castell fod yn odidog a moethus, fel y gweddai i brif breswylfa tywysog; llosgwyd gan ei warchodlu ei hun yn 1277; cwrt petryal tua 82 m wrth 35 m o fewn llenfur carreg a ffos anferth wedi’i thorri yn y graig a chlawdd gwrthsgarp, ac eithrio i’r gogledd lle mae’r llethrau’n disgyn yn serth; tŵr petryal mawr i’r dwyrain, wedi’i dorri ymaith gan ffos, porthdy addurnedig dau-dŵr, a thŵr ar ffurf D hanner ffordd ar hyd yr ochr ddeheuol gyda neuadd wrth ei ymyl; saif y castell o fewn gwrthgloddiau bryngaer o Oes yr Haearn.
Tywysogion Powys Fadog
Efallai i Fadog ap Gruffudd Maelor, a sefydlodd Lyn y Groes yn 1201, reoli oddi yma. Ailgododd ei fab Gruffudd ap Madog, cynghreiriad i Lywelyn ap Gruffudd, Ddinas Brân mewn carreg yn yr 1260au: cwrt hir o fewn ffos wedi’i thorri yn y graig, tŵr mawr i’r dwyrain, porthdy addurnedig, a Thŵr Cymreig ar ffurf D yn dal y ceginau dan y neuadd fawr, y mae ei ffenestri llydan yn dal i edrych tua’r de dros y dyffryn.FfynonellauCastell Dinas Brân ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dinas Brân, castell tywysogion Powys Fadog ar ben bryn uwchben Llangollen, a godwyd yn yr 1260au yn ôl pob tebyg gan Ruffudd Maelor II ar safle gwaith cynharach gan gynnwys bryngaer; ystyr dinas yn Gymraeg Canol yw lloc amddiffynnol, a brân yw’r aderyn, felly caer y frân, er i Thomas Pennant ac Edward Lhuyd gymryd Brân o’r nant o’r enw hwnnw wrth droed y bryn, a enwyd am ei dŵr tywyll; adwaenir yn Saesneg fel Crow Castle ers y 18fed ganrif o leiaf; tua 600 CC cododd yr Ordoficiaid fryngaer fawr ar y copa, gyda rhagfur pridd o gwmpas tai crwn a ffos ddofn ychwanegol i’r de; credir mai Elisedd ap Gwylog yn yr 8fed ganrif, a enwir ar Golofn Eliseg, oedd piau’r adeilad diweddarach cynharaf; efallai i Fadog ap Gruffudd Maelor, sefydlydd Glyn y Groes yn 1201, reoli oddi yma; ailgododd Gruffudd ap Madog, cynghreiriad i Lywelyn ap Gruffudd, ef mewn carreg yn yr 1260au; peintiwyd gan J. M. W. Turner a Richard Wilson; cloddiwyd gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys yn 2021; daliai’r Tŵr Cymreig ar ffurf D y ceginau dan y neuadd fawr, y mae ei ffenestri mawr yn edrych tua’r de dros y dyffryn; mae’r gân ‘Myfanwy’, cerddoriaeth Joseph Parry, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1875, geiriau Mynyddog, wedi’i hysbrydoli yn ôl pob tebyg gan stori garu Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân a’r bardd Hywel ab Einion yn y 14eg ganrif, testun cerdd Ceiriog ‘Myfanwy Fychan’ (1858) hefyd.Castell Dinas Bran (Ruined Castle) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 307064): ar gopa Dinas Brân saif adfeilion castell o’r 13eg ganrif a godwyd gan dywysogion gogledd Powys, tua 1270 os nad ynghynt; er bod yr adfeilion yn llwm, ymddengys i’r castell fod yn odidog a moethus, fel y gweddai i brif breswylfa tywysog; llosgwyd gan ei warchodlu ei hun yn 1277; cwrt petryal tua 82 m wrth 35 m o fewn llenfur carreg a ffos anferth wedi’i thorri yn y graig a chlawdd gwrthsgarp, ac eithrio i’r gogledd lle mae’r llethrau’n disgyn yn serth; tŵr petryal mawr i’r dwyrain, wedi’i dorri ymaith gan ffos, porthdy addurnedig dau-dŵr, a thŵr ar ffurf D hanner ffordd ar hyd yr ochr ddeheuol gyda neuadd wrth ei ymyl; saif y castell o fewn gwrthgloddiau bryngaer o Oes yr Haearn.
Myfanwy
Dinas Brân yw cartref stori garu: hanes Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân a’r bardd Hywel ab Einion yn y 14eg ganrif. Adroddodd Ceiriog hi yn ei gerdd ‘Myfanwy Fychan’ yn 1858, ac mae’n debyg mai hi a ysbrydolodd y geiriau a ysgrifennodd Mynyddog i gân boblogaidd Joseph Parry, ‘Myfanwy’, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1875.FfynhonnellCastell Dinas Brân ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dinas Brân, castell tywysogion Powys Fadog ar ben bryn uwchben Llangollen, a godwyd yn yr 1260au yn ôl pob tebyg gan Ruffudd Maelor II ar safle gwaith cynharach gan gynnwys bryngaer; ystyr dinas yn Gymraeg Canol yw lloc amddiffynnol, a brân yw’r aderyn, felly caer y frân, er i Thomas Pennant ac Edward Lhuyd gymryd Brân o’r nant o’r enw hwnnw wrth droed y bryn, a enwyd am ei dŵr tywyll; adwaenir yn Saesneg fel Crow Castle ers y 18fed ganrif o leiaf; tua 600 CC cododd yr Ordoficiaid fryngaer fawr ar y copa, gyda rhagfur pridd o gwmpas tai crwn a ffos ddofn ychwanegol i’r de; credir mai Elisedd ap Gwylog yn yr 8fed ganrif, a enwir ar Golofn Eliseg, oedd piau’r adeilad diweddarach cynharaf; efallai i Fadog ap Gruffudd Maelor, sefydlydd Glyn y Groes yn 1201, reoli oddi yma; ailgododd Gruffudd ap Madog, cynghreiriad i Lywelyn ap Gruffudd, ef mewn carreg yn yr 1260au; peintiwyd gan J. M. W. Turner a Richard Wilson; cloddiwyd gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys yn 2021; daliai’r Tŵr Cymreig ar ffurf D y ceginau dan y neuadd fawr, y mae ei ffenestri mawr yn edrych tua’r de dros y dyffryn; mae’r gân ‘Myfanwy’, cerddoriaeth Joseph Parry, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1875, geiriau Mynyddog, wedi’i hysbrydoli yn ôl pob tebyg gan stori garu Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân a’r bardd Hywel ab Einion yn y 14eg ganrif, testun cerdd Ceiriog ‘Myfanwy Fychan’ (1858) hefyd.
Ymweld
Peintiodd J. M. W. Turner a Richard Wilson y castell ar ei fryn. Cloddiodd Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys wrth y porthdy yn 2021, ac mae’r bryn yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 1 Ionawr 1957.FfynonellauCastell Dinas Brân ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dinas Brân, castell tywysogion Powys Fadog ar ben bryn uwchben Llangollen, a godwyd yn yr 1260au yn ôl pob tebyg gan Ruffudd Maelor II ar safle gwaith cynharach gan gynnwys bryngaer; ystyr dinas yn Gymraeg Canol yw lloc amddiffynnol, a brân yw’r aderyn, felly caer y frân, er i Thomas Pennant ac Edward Lhuyd gymryd Brân o’r nant o’r enw hwnnw wrth droed y bryn, a enwyd am ei dŵr tywyll; adwaenir yn Saesneg fel Crow Castle ers y 18fed ganrif o leiaf; tua 600 CC cododd yr Ordoficiaid fryngaer fawr ar y copa, gyda rhagfur pridd o gwmpas tai crwn a ffos ddofn ychwanegol i’r de; credir mai Elisedd ap Gwylog yn yr 8fed ganrif, a enwir ar Golofn Eliseg, oedd piau’r adeilad diweddarach cynharaf; efallai i Fadog ap Gruffudd Maelor, sefydlydd Glyn y Groes yn 1201, reoli oddi yma; ailgododd Gruffudd ap Madog, cynghreiriad i Lywelyn ap Gruffudd, ef mewn carreg yn yr 1260au; peintiwyd gan J. M. W. Turner a Richard Wilson; cloddiwyd gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys yn 2021; daliai’r Tŵr Cymreig ar ffurf D y ceginau dan y neuadd fawr, y mae ei ffenestri mawr yn edrych tua’r de dros y dyffryn; mae’r gân ‘Myfanwy’, cerddoriaeth Joseph Parry, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1875, geiriau Mynyddog, wedi’i hysbrydoli yn ôl pob tebyg gan stori garu Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân a’r bardd Hywel ab Einion yn y 14eg ganrif, testun cerdd Ceiriog ‘Myfanwy Fychan’ (1858) hefyd.Castell Dinas Brân ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell canoloesol ger Llangollen a godwyd ar fryngaer gynharach o Oes yr Haearn, ar gopa bryn 310 m o uchder uwchlaw dyffryn Dyfrdwy, ar safle tua 1.5 ha; credir mai Gruffudd Maelor II (Gruffudd ap Madog, 1236–1269) a’i cododd mewn carreg gyntaf tua diwedd yr 1260au, ac fe’i datblygwyd gan nifer o dywysogion Powys Fadog; mae’r fryngaer yn un o sawl caer yng Nghymru a elwir yn ddinas, fel Dinas Emrys a Dinas Dinorwig, hen ystyr y gair yn gaer; mae damcaniaeth fod Eliseg yn meddiannu Dinas Brân yn yr 8fed ganrif; mae’r bryn yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 1 Ionawr 1957, 6.24 hectar, yng ngofal Cyfoeth Naturiol Cymru.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


