
Oes y Seintiau
Clynnog Fawr
Eglwys fawr Beuno Sant ar arfordir Arfon, lle arhosai pererinion ar eu ffordd i Enlli i weddïo wrth ei fedd.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Clynnog Fawr: lle’r celyn (celynnog), gyda fawr am ei heglwys fawr
Clynnog Fawr
- Clynnog lle celyn (celynnog)
- Fawr mawro mawr (treiglad meddal: m → f)
Clynnog Fawr, yng Ngwynedd, yw eglwys Beuno Sant, a sefydlodd ei fynachlog yma yn y seithfed ganrif ac a gladdwyd yma. Roedd ei heglwys fawr o ddiwedd y 1400au yn fan aros i bererinion ar y ffordd i Enlli, ac fe’i cyfrifir ymysg eglwysi mwyaf nodedig gogledd Cymru.FfynonellauSt Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Beuno, Clynnog Fawr, Gwynedd, ynghlwm wrth Gapel Beuno a thua 322 m i’r gogledd-ddwyrain o Ffynnon Beuno; sefydlodd Beuno, abad o’r 7fed ganrif, glas ar y safle a’i gladdu yno; disgrifiwyd gan y Comisiwn Brenhinol fel ‘un o’r rhai mwyaf nodedig yng Ngogledd Cymru’; rhestredig Gradd I; y gangell a’r croesfreichiau tua 1480, wedi’u gorffen erbyn 1486, corff yr eglwys tua 1500, y tŵr a Chapel Beuno ddechrau’r 16eg ganrif, a’u ffenestri fel tŵr Eglwys Gadeiriol Bangor, a orffennwyd yn 1532; cofnodir i’r Llychlynwyr losgi’r eglwys yn 978; pwll petryal mewn mur cerrig garw yw Ffynnon Beuno, ar gyrion y pentref i’r de-orllewin o’r eglwys.Beuno ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir iddo gael ei eni yn Aberriw ym Mhowys; addysgwyd ac urddwyd ef ym Mangor; cefnogodd y Brenin Cadfan o Wynedd ei waith; rhoddodd Gwyddaint, cefnder Cadwallon, dir Clynnog Fawr i Dduw a Beuno am byth, a sefydlodd ei fynachlog yno; priodolir iddo atgyfodi saith o bobl, gan gynnwys ei nith Gwenfrewi; mae un ar ddeg o eglwysi yn ei enw; bu farw yn 640; ei ŵyl ar 21 Ebrill; mae capel ei fedd yng Nghlynnog wedi goroesi; mae Sant Beuno yn Nhremeirchion yn ganolfan ysbrydol i’r Iesuwyr.Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir mai safle mynachlog a sefydlwyd gan Feuno ar ddechrau’r seithfed ganrif ydyw; man aros pwysig i bererinion ar eu ffordd i Enlli; Cyff Beuno, cist bren hynafol wedi’i naddu o un darn o onnen; deial haul o ddiwedd y ddegfed ganrif i ddechrau’r ddeuddegfed; Ffynnon Beuno ym mhen de-orllewinol y pentref; erbyn diwedd y 15fed ganrif eglwys golegol, un o chwech yn unig yng Nghymru.
| Sant | Beuno, bu farw 640FfynhonnellBeuno ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir iddo gael ei eni yn Aberriw ym Mhowys; addysgwyd ac urddwyd ef ym Mangor; cefnogodd y Brenin Cadfan o Wynedd ei waith; rhoddodd Gwyddaint, cefnder Cadwallon, dir Clynnog Fawr i Dduw a Beuno am byth, a sefydlodd ei fynachlog yno; priodolir iddo atgyfodi saith o bobl, gan gynnwys ei nith Gwenfrewi; mae un ar ddeg o eglwysi yn ei enw; bu farw yn 640; ei ŵyl ar 21 Ebrill; mae capel ei fedd yng Nghlynnog wedi goroesi; mae Sant Beuno yn Nhremeirchion yn ganolfan ysbrydol i’r Iesuwyr. |
|---|---|
| Eglwys | Tua 1480 i 1500, rhestredig Gradd IFfynonellauSt Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Beuno, Clynnog Fawr, Gwynedd, ynghlwm wrth Gapel Beuno a thua 322 m i’r gogledd-ddwyrain o Ffynnon Beuno; sefydlodd Beuno, abad o’r 7fed ganrif, glas ar y safle a’i gladdu yno; disgrifiwyd gan y Comisiwn Brenhinol fel ‘un o’r rhai mwyaf nodedig yng Ngogledd Cymru’; rhestredig Gradd I; y gangell a’r croesfreichiau tua 1480, wedi’u gorffen erbyn 1486, corff yr eglwys tua 1500, y tŵr a Chapel Beuno ddechrau’r 16eg ganrif, a’u ffenestri fel tŵr Eglwys Gadeiriol Bangor, a orffennwyd yn 1532; cofnodir i’r Llychlynwyr losgi’r eglwys yn 978; pwll petryal mewn mur cerrig garw yw Ffynnon Beuno, ar gyrion y pentref i’r de-orllewin o’r eglwys.St Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 43699): codwyd croesfa ddwyreiniol Eglwys Beuno tua 1480–1486; estynnwyd corff yr eglwys tua’r gorllewin ryw ugain mlynedd yn ddiweddarach, ac ychwanegwyd y tŵr gorllewinol a festri dau lawr ddechrau’r 16eg ganrif; adferwyd ar wahanol adegau rhwng 1848 a 1940; tu mewn eang â muriau gwyngalchog; croglen o 1531 wedi’i phaentio â phatrwm guilloche a llythrennau, pulpud wythonglog paneli o tua 1700, a seddau côr cain o tua 1500. |
| Ffynnon sanctaidd | Ffynnon Beuno, i’r de-orllewin o’r eglwysFfynonellauSt Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Beuno, Clynnog Fawr, Gwynedd, ynghlwm wrth Gapel Beuno a thua 322 m i’r gogledd-ddwyrain o Ffynnon Beuno; sefydlodd Beuno, abad o’r 7fed ganrif, glas ar y safle a’i gladdu yno; disgrifiwyd gan y Comisiwn Brenhinol fel ‘un o’r rhai mwyaf nodedig yng Ngogledd Cymru’; rhestredig Gradd I; y gangell a’r croesfreichiau tua 1480, wedi’u gorffen erbyn 1486, corff yr eglwys tua 1500, y tŵr a Chapel Beuno ddechrau’r 16eg ganrif, a’u ffenestri fel tŵr Eglwys Gadeiriol Bangor, a orffennwyd yn 1532; cofnodir i’r Llychlynwyr losgi’r eglwys yn 978; pwll petryal mewn mur cerrig garw yw Ffynnon Beuno, ar gyrion y pentref i’r de-orllewin o’r eglwys.St Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Sefydlodd Beuno glas ar y safle a’i gladdu yno; y gangell a’r croesfreichiau tua 1480 i 1486, corff yr eglwys tua 1500; Capel Beuno ynghlwm wrth yr eglwys; Ffynnon Beuno ger y pentref. |
Tir Beuno
Addysgwyd Beuno ym Mangor, a chefnogodd y Brenin Cadfan o Wynedd ei waith. Rhoddodd Gwyddaint, cefnder i’r Brenin Cadwallon, dir Clynnog i Dduw a Beuno am byth, ac yma y sefydlodd Beuno ei fynachlog. Mae un ar ddeg o eglwysi yn dwyn ei enw, a chofir amdano fel y sant a adferodd ei nith Gwenffrewi yn fyw.FfynhonnellBeuno ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir iddo gael ei eni yn Aberriw ym Mhowys; addysgwyd ac urddwyd ef ym Mangor; cefnogodd y Brenin Cadfan o Wynedd ei waith; rhoddodd Gwyddaint, cefnder Cadwallon, dir Clynnog Fawr i Dduw a Beuno am byth, a sefydlodd ei fynachlog yno; priodolir iddo atgyfodi saith o bobl, gan gynnwys ei nith Gwenfrewi; mae un ar ddeg o eglwysi yn ei enw; bu farw yn 640; ei ŵyl ar 21 Ebrill; mae capel ei fedd yng Nghlynnog wedi goroesi; mae Sant Beuno yn Nhremeirchion yn ganolfan ysbrydol i’r Iesuwyr.
Y ffordd i Enlli
Llosgwyd yr eglwys gan y Llychlynwyr yn 978, ond cododd eto. Roedd Clynnog yn fan aros pwysig i bererinion ar eu ffordd i Ynys Enlli, ac erbyn diwedd y bymthegfed ganrif roedd yn eglwys golegol, un o chwech yn unig yng Nghymru.FfynonellauSt Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Beuno, Clynnog Fawr, Gwynedd, ynghlwm wrth Gapel Beuno a thua 322 m i’r gogledd-ddwyrain o Ffynnon Beuno; sefydlodd Beuno, abad o’r 7fed ganrif, glas ar y safle a’i gladdu yno; disgrifiwyd gan y Comisiwn Brenhinol fel ‘un o’r rhai mwyaf nodedig yng Ngogledd Cymru’; rhestredig Gradd I; y gangell a’r croesfreichiau tua 1480, wedi’u gorffen erbyn 1486, corff yr eglwys tua 1500, y tŵr a Chapel Beuno ddechrau’r 16eg ganrif, a’u ffenestri fel tŵr Eglwys Gadeiriol Bangor, a orffennwyd yn 1532; cofnodir i’r Llychlynwyr losgi’r eglwys yn 978; pwll petryal mewn mur cerrig garw yw Ffynnon Beuno, ar gyrion y pentref i’r de-orllewin o’r eglwys.Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir mai safle mynachlog a sefydlwyd gan Feuno ar ddechrau’r seithfed ganrif ydyw; man aros pwysig i bererinion ar eu ffordd i Enlli; Cyff Beuno, cist bren hynafol wedi’i naddu o un darn o onnen; deial haul o ddiwedd y ddegfed ganrif i ddechrau’r ddeuddegfed; Ffynnon Beuno ym mhen de-orllewinol y pentref; erbyn diwedd y 15fed ganrif eglwys golegol, un o chwech yn unig yng Nghymru.
Eglwys yr 1480au
Dechreuwyd yr eglwys bresennol tua 1480 a gorffen ei phen dwyreiniol erbyn 1486, gydag ychwanegu corff yr eglwys tua 1500 a’r tŵr gorllewinol yn fuan wedyn. Mae ei thu mewn eang, gwyngalchog yn cadw seddau côr cain o tua 1500, croglen baentiedig o 1531 a phulpud o tua 1700.FfynonellauSt Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 43699): codwyd croesfa ddwyreiniol Eglwys Beuno tua 1480–1486; estynnwyd corff yr eglwys tua’r gorllewin ryw ugain mlynedd yn ddiweddarach, ac ychwanegwyd y tŵr gorllewinol a festri dau lawr ddechrau’r 16eg ganrif; adferwyd ar wahanol adegau rhwng 1848 a 1940; tu mewn eang â muriau gwyngalchog; croglen o 1531 wedi’i phaentio â phatrwm guilloche a llythrennau, pulpud wythonglog paneli o tua 1700, a seddau côr cain o tua 1500.St Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Beuno, Clynnog Fawr, Gwynedd, ynghlwm wrth Gapel Beuno a thua 322 m i’r gogledd-ddwyrain o Ffynnon Beuno; sefydlodd Beuno, abad o’r 7fed ganrif, glas ar y safle a’i gladdu yno; disgrifiwyd gan y Comisiwn Brenhinol fel ‘un o’r rhai mwyaf nodedig yng Ngogledd Cymru’; rhestredig Gradd I; y gangell a’r croesfreichiau tua 1480, wedi’u gorffen erbyn 1486, corff yr eglwys tua 1500, y tŵr a Chapel Beuno ddechrau’r 16eg ganrif, a’u ffenestri fel tŵr Eglwys Gadeiriol Bangor, a orffennwyd yn 1532; cofnodir i’r Llychlynwyr losgi’r eglwys yn 978; pwll petryal mewn mur cerrig garw yw Ffynnon Beuno, ar gyrion y pentref i’r de-orllewin o’r eglwys.
Capel a chyff Beuno
Mae rhodfa’n arwain o’r tŵr i Gapel Beuno, a godwyd dros fan ei fedd. Mae’r eglwys yn cadw Cyff Beuno, cist hynafol wedi’i naddu o un darn o onnen, a deial haul o ddiwedd y ddegfed ganrif i ddechrau’r ddeuddegfed.FfynonellauSt Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Beuno, Clynnog Fawr, Gwynedd, ynghlwm wrth Gapel Beuno a thua 322 m i’r gogledd-ddwyrain o Ffynnon Beuno; sefydlodd Beuno, abad o’r 7fed ganrif, glas ar y safle a’i gladdu yno; disgrifiwyd gan y Comisiwn Brenhinol fel ‘un o’r rhai mwyaf nodedig yng Ngogledd Cymru’; rhestredig Gradd I; y gangell a’r croesfreichiau tua 1480, wedi’u gorffen erbyn 1486, corff yr eglwys tua 1500, y tŵr a Chapel Beuno ddechrau’r 16eg ganrif, a’u ffenestri fel tŵr Eglwys Gadeiriol Bangor, a orffennwyd yn 1532; cofnodir i’r Llychlynwyr losgi’r eglwys yn 978; pwll petryal mewn mur cerrig garw yw Ffynnon Beuno, ar gyrion y pentref i’r de-orllewin o’r eglwys.Beuno ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir iddo gael ei eni yn Aberriw ym Mhowys; addysgwyd ac urddwyd ef ym Mangor; cefnogodd y Brenin Cadfan o Wynedd ei waith; rhoddodd Gwyddaint, cefnder Cadwallon, dir Clynnog Fawr i Dduw a Beuno am byth, a sefydlodd ei fynachlog yno; priodolir iddo atgyfodi saith o bobl, gan gynnwys ei nith Gwenfrewi; mae un ar ddeg o eglwysi yn ei enw; bu farw yn 640; ei ŵyl ar 21 Ebrill; mae capel ei fedd yng Nghlynnog wedi goroesi; mae Sant Beuno yn Nhremeirchion yn ganolfan ysbrydol i’r Iesuwyr.Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir mai safle mynachlog a sefydlwyd gan Feuno ar ddechrau’r seithfed ganrif ydyw; man aros pwysig i bererinion ar eu ffordd i Enlli; Cyff Beuno, cist bren hynafol wedi’i naddu o un darn o onnen; deial haul o ddiwedd y ddegfed ganrif i ddechrau’r ddeuddegfed; Ffynnon Beuno ym mhen de-orllewinol y pentref; erbyn diwedd y 15fed ganrif eglwys golegol, un o chwech yn unig yng Nghymru.
Ffynnon Beuno
Ym mhen de-orllewinol y pentref mae ffynnon sanctaidd Beuno, pwll petryal o fewn mur cerrig garw, tua 322 metr o’r eglwys.FfynonellauSt Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Beuno, Clynnog Fawr, Gwynedd, ynghlwm wrth Gapel Beuno a thua 322 m i’r gogledd-ddwyrain o Ffynnon Beuno; sefydlodd Beuno, abad o’r 7fed ganrif, glas ar y safle a’i gladdu yno; disgrifiwyd gan y Comisiwn Brenhinol fel ‘un o’r rhai mwyaf nodedig yng Ngogledd Cymru’; rhestredig Gradd I; y gangell a’r croesfreichiau tua 1480, wedi’u gorffen erbyn 1486, corff yr eglwys tua 1500, y tŵr a Chapel Beuno ddechrau’r 16eg ganrif, a’u ffenestri fel tŵr Eglwys Gadeiriol Bangor, a orffennwyd yn 1532; cofnodir i’r Llychlynwyr losgi’r eglwys yn 978; pwll petryal mewn mur cerrig garw yw Ffynnon Beuno, ar gyrion y pentref i’r de-orllewin o’r eglwys.Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir mai safle mynachlog a sefydlwyd gan Feuno ar ddechrau’r seithfed ganrif ydyw; man aros pwysig i bererinion ar eu ffordd i Enlli; Cyff Beuno, cist bren hynafol wedi’i naddu o un darn o onnen; deial haul o ddiwedd y ddegfed ganrif i ddechrau’r ddeuddegfed; Ffynnon Beuno ym mhen de-orllewinol y pentref; erbyn diwedd y 15fed ganrif eglwys golegol, un o chwech yn unig yng Nghymru.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wikipedia (Saesneg) ↗
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


